Adhyaya 10
កៅṭិល្យ បម្លែងវេយ្យាករណ៍ និងវោហារសាស្ត្រឲ្យក្លាយជាហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាល៖ រដ្ឋគ្រប់គ្រងដោយធ្វើឲ្យអក្សរសារមានភាពច្បាស់លាស់ អាចចាត់ថ្នាក់ និងអាចអនុវត្តបង្ខំបាន។ បញ្ហា៖ ភាពមិនច្បាស់លាស់ក្នុងលិខិត (lekha) បំផ្លាញការអនុវត្ត ការទទួលខុសត្រូវ និងអំណាចផ្លូវច្បាប់។ វិធីសាស្ត្រ៖ កំណត់ឯកតាភាសា (ផ្នែកនៃពាក្យ) ទាមទារឲ្យប្រយោគ (vākya) បំពេញន័យពេញលេញ និងគ្រប់គ្រងរចនាសម្ព័ន្ធវគ្គ/ក្រុម (varga)។ ការត្រួតពិនិត្យ៖ រាយបញ្ជី និងស្តង់ដារកម្មចេតនាសរសេរ ១៣ ប្រភេទ (ឧ. ការរិះគន់ ការសរសើរ ការសាកសួរ) ដើម្បីវិន័យសកម្មភាពនិយាយ-សរសេររបស់មន្ត្រី។ លទ្ធផល៖ មុខងារអាមាត្យ (Amātya) រឹងមាំឡើង—ការលេចធ្លាយ និងជម្លោះតិច ការអនុវត្តតាមល្អ និងការសម្របសម្រួលអាចទុកចិត្តបានជាងមុនរវាងរតនាគារ កងទ័ព និងការទូត។
Sutras
Sutra 1
शासने शासनमित्याचक्षते ॥ कZ_०२.१०.०१ ॥
គេនិយាយថា៖ «ការគ្រប់គ្រងត្រូវមានការគ្រប់គ្រងលើខ្លួនវាផ្ទាល់»—វិន័យត្រូវត្រួតពិនិត្យការប្រើអំណាច។
Sutra 2
शासनप्रधाना हि राजानः तन्मूलत्वात्संधिविग्रहयोः ॥ कZ_०२.१०.०२ ॥
Kings are primarily defined by governance through command (śāsana), because treaty-making and war-making rest on that authority as their root.
Sutra 3
तस्मादमात्यसम्पदोपेतः सर्वसमयविदाशुग्रन्थश्चार्वक्षरो लेखनवाचनसमर्थो लेखकः स्यात् ॥ कZ_०२.१०.०३ ॥
ដូច្នេះ អ្នកសរសេររាជការ គួរតែមានគុណសម្បត្តិដូចមន្ត្រី ជ្រាបច្បាស់គ្រប់ឱកាស (ពិធីការនិងបរិបទ) សរសេរបានលឿន មានអក្សរច្បាស់លាស់ និងស្អាត ហើយមានសមត្ថភាពទាំងសរសេរ និងអានឲ្យឮ។
Sutra 4
सोऽव्यग्रमना राज्ञः संदेशं श्रुत्वा निश्चितार्थं लेखं विदध्यात्देशाइश्वर्यवंशनामधेयोपचारमीश्वरस्य देशनामधेयोपचारमनीश्वरस्य ॥ कZ_०२.१०.०४ ॥
គាត់ដោយចិត្តមិនរំខាន ស្តាប់សាររបស់ព្រះមហាក្សត្រ ហើយគួររៀបចំលិខិតដែលមានន័យច្បាស់លាស់និងបានកំណត់; ប្រសិនបើអ្នកទទួលជាអធិបតេយ្យ គាត់គួរប្រើពាក្យគោរពតាមដែនដី អំណាច វង្សត្រកូល និងនាម; បើអ្នកទទួលមិនមែនអធិបតេយ្យ គាត់គួរប្រើពាក្យគោរពតាមដែនដី និងនាម។
Sutra 5
यौनानुबन्धं च समीक्ष्य कार्ये लेखं विदध्यात्पुरुषानुरूपम् ॥ कZ_०२.१०.०५च्द् ॥
ហើយ ដោយពិនិត្យមើលទំនោរផ្ទាល់ខ្លួន និងការចងភ្ជាប់/ការលំអៀង (yaunānubandha) ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចការនោះ គាត់គួររៀបចំលិខិតឲ្យសមស្របតាមបុគ្គល។
Sutra 6
अर्थक्रमः सम्बन्धः परिपूर्णता माधुर्यमौदार्यं स्पष्टत्वमिति लेखसम्पत् ॥ कZ_०२.१०.०६ ॥
គុណលក្ខណៈល្អនៃលិខិតរាជការ គឺ៖ ការរៀបចំអត្ថន័យតាមលំដាប់លំដោយ ភាពសមស្របជាប់ទាក់ទង ភាពពេញលេញ ភាពផ្អែមល្ហែមនៃពាក្យសម្តី ភាពថ្លៃថ្នូរ/សប្បុរសនៃសំនៀង និងភាពច្បាស់លាស់។
Sutra 7
तत्र यथावदनुपूर्वक्रिया प्रधानस्यार्थस्य पूर्वमभिनिवेश इत्यर्थक्रमः ॥ कZ_०२.१०.०७ ॥
ក្នុងបរិបទនេះ «លំដាប់នៃអត្ថន័យ» មានន័យថា ដំណើរការតាមលំដាប់ជាបន្តបន្ទាប់ឲ្យត្រឹមត្រូវ ដោយដាក់ការផ្តោតសំខាន់ជាមុនលើចំណុចសំខាន់បំផុត។
Sutra 8
प्रस्तुतस्यार्थस्यानुपरोधादुत्तरस्य विधानमासमाप्तेरिति सम्बन्धः ॥ कZ_०२.१०.०८ ॥
«ភាពសម្របសម្រួល» គឺការរៀបចំអ្វីដែលបន្តមកក្រោយ ដើម្បីមិនឲ្យរារាំងចំណុចដែលបានលើកឡើងរួច ហើយបន្តបែបនេះរហូតដល់ចប់។
Sutra 9
अर्थपदाक्षराणामन्यूनातिरिक्तता हेतूदाहरणदृष्टान्तैरर्थोपवर्णनाश्रान्तपदतेति परिपूर्णता ॥ कZ_०२.१०.०९ ॥
«ភាពពេញលេញ» មានន័យថា អត្ថន័យ ពាក្យ និងអក្សរ មិនខ្វះមិនលើស; ពន្យល់អត្ថន័យដែលចង់បង្ហាញដោយហេតុផល ឧទាហរណ៍ និងការប្រៀបធៀប; ហើយជៀសវាងពាក្យពេចន៍ដែលធ្វើឲ្យអ្នកអាន/អ្នកស្តាប់នឿយហត់។
Sutra 10
सुखोपनीतचार्वर्थशब्दाभिधानं माधुर्यम् ॥ कZ_०२.१०.१० ॥
«ភាពផ្អែមល្ហែម/រលូន» គឺការប្រើពាក្យដែលបញ្ជាក់អត្ថន័យដែលចង់បាន ដោយរលូន ស្រស់ស្អាត និងងាយយល់។
Sutra 11
अग्राम्यशब्दाभिधानमौदार्यम् ॥ कZ_०२.१०.११ ॥
«ឧទារយៈ (audārya)» ក្នុងការរៀបចំអត្ថបទ គឺការប្រើពាក្យដែលមិនទាបថោក និងមិនជាពាក្យជនបទ—មានន័យថា ការប្រើភាសាដែលមានកិត្តិយសក្នុងលិខិតការផ្លូវការ។
Sutra 12
प्रतीतशब्दप्रयोगः स्पष्टत्वमिति ॥ कZ_०२.१०.१२ ॥
«ភាពច្បាស់លាស់ (spaṣṭatva)» គឺការប្រើពាក្យដែលមនុស្សទូទៅយល់ និងទទួលស្គាល់។
Sutra 13
अकारादयो वर्णास्त्रिषष्टिः ॥ कZ_०२.१०.१३ ॥
អក្សរ (varṇa) ចាប់ពី «a» មានចំនួន ៦៣។
Sutra 14
वर्णसंघातः पदम् ॥ कZ_०२.१०.१४ ॥
ពាក្យ (pada) គឺជាការរួមបញ្ចូល/ក្រុមនៃអក្សរ។
Sutra 15
तच्चतुर्विधं नामाख्यातोपसर्गनिपाताश्चेति ॥ कZ_०२.१०.१५ ॥
ពាក្យនោះមាន ៤ ប្រភេទ៖ នាម (nāma), កិរិយាសព្ទ (ākhyāta), បុព្វបទ/បុព្វសព្ទ (upasarga), និង អវិយយ/ពាក្យភាគល្អិត (nipāta)។
Sutra 16
तत्र नाम सत्त्वाभिधायि ॥ कZ_०२.१०.१६ ॥
ក្នុងចំណោមទាំងនេះ នាម (nāma) សម្គាល់អង្គធាតុ/វត្ថុ (sattva)។
Sutra 17
अविशिष्टलिङ्गमाख्यातं क्रियावाचि ॥ कZ_०२.१०.१७ ॥
«កិរិយាសព្ទ» (ākhyāta) គឺមិនមានសញ្ញាបង្ហាញភេទ ហើយបង្ហាញសកម្មភាព (kriyā)។
Sutra 18
क्रियाविशेषकाः प्रादय उपसर्गाः ॥ कZ_०२.१०.१८ ॥
បុព្វបទ/បុព្វសព្ទ (upasarga) ដូចជា pra- ជាដើម គឺជាពាក្យបន្ថែមដែលកំណត់/បញ្ជាក់សកម្មភាព។
Sutra 19
अव्ययाश्चादयो निपाताः ॥ कZ_०२.१०.१९ ॥
និបាត (nipāta) ដូចជា ca («និង») ជាដើម គឺជាពាក្យមិនបម្លែង (avyaya)។
Sutra 20
पदसमूहो वाक्यमर्थपरिसमाप्तौ ॥ कZ_०२.१०.२० ॥
«វាក្យ» (vākya) គឺជាក្រុមពាក្យដែលបំពេញអត្ថន័យដែលបានប៉ងប្រាថ្នា។
Sutra 21
एकपदावरस्त्रिपदपरः परपदार्थानुपरोधेन वर्गः कार्यः ॥ कZ_०२.१०.२१ ॥
ក្នុងការរៀបចំអត្ថបទ «កថាខណ្ឌ/ផ្នែក» (varga) គួរត្រូវបានតែងឲ្យប្រយោគមួយខ្លី ហើយប្រយោគបន្ទាប់វែងជាង (រហូតដល់បីឃ្លា/ជំហាន) ដោយមិនរារាំងន័យនៃប្រយោគបន្ទាប់បន្សំ។
Sutra 22
लेखपरिसंहरणार्थ इतिशब्दो वाचिकमस्येति च ॥ कZ_०२.१०.२२ ॥
ដើម្បីបញ្ចប់ឯកសារ គេប្រើពាក្យ «iti»; ហើយក៏ប្រើ «vācikam asya» («នេះត្រូវបញ្ជាក់ដោយមាត់») ផងដែរ។
Sutra 23
प्रत्याख्यानमुपालम्भः प्रतिषेधोऽथ चोदना ॥ कZ_०२.१०.२३च्द् ॥
ការបដិសេធ/បដិសារណា ការស្តីបន្ទោស ការហាមឃាត់ និងការណែនាំបញ្ជា (ក៏ត្រូវបានប្រើផងដែរ)។
Sutra 24
एतेष्वर्थाः प्रवर्तन्ते त्रयोदशसु लेखजाः ॥ कZ_०२.१०.२४च्द् ॥
អត្ថន័យ/មុខងារទាំងនេះ ដំណើរការនៅក្នុងប្រភេទដប់បី ដែលកើតចេញពីការទំនាក់ទំនងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ។
Sutra 25
तत्राभिजनशरीरकर्मणां दोषवचनं निन्दा ॥ कZ_०२.१०.२५ ॥
នៅទីនោះ “ការរិះគន់/បន្ទោស” (nindā) គឺជាការនិយាយបង្ហាញកំហុសទាក់ទងនឹងវង្សត្រកូល រូបកាយ ឬអាកប្បកិរិយា/សកម្មភាពរបស់មនុស្សម្នាក់។
Sutra 26
गुणवचनमेतेषामेव प्रशंसा ॥ कZ_०२.१०.२६ ॥
“ការសរសើរ” (praśaṃsā) គឺជាការនិយាយបង្ហាញគុណសម្បត្តិនៃទិដ្ឋភាពដូចគ្នានោះ។
Sutra 27
कथमेतदिति पृच्छा ॥ कZ_०२.१०.२७ ॥
“ការសួររក” (pṛcchā) គឺ៖ «ហេតុអ្វីបានជាដូច្នេះ?»
Sutra 28
एवमित्याख्यानम् ॥ कZ_०२.१०.२८ ॥
“ការប្រាប់/ពន្យល់” (ākhyāna) គឺ៖ «វាដូច្នេះ»។
Sutra 29
देहि इत्यर्थना ॥ कZ_०२.१०.२९ ॥
«សូមឲ្យ»— នេះគឺជាការសុំ (ពាក្យសំណើ)។
Sutra 30
न प्रयच्छामि इति प्रत्याख्यानम् ॥ कZ_०२.१०.३० ॥
“ខ្ញុំមិនអនុញ្ញាត (វា) ទេ” — នេះគឺជាការបដិសេធ (ការបដិសេធ/បដិសេធទទួល)។
Sutra 31
अननुरूपं भवतः इत्युपालम्भः ॥ कZ_०२.१०.३१ ॥
“វាមិនសមរម្យសម្រាប់លោកទេ” — នេះគឺជាការស្តីបន្ទោស (ការរិះគន់/ការត្អូញត្អែរ)។
Sutra 32
मा कार्षीः इति प्रतिषेधः ॥ कZ_०२.१०.३२ ॥
“កុំធ្វើ (វា)” — នេះគឺជាការហាមឃាត់ (បញ្ជាអវិជ្ជមាន)។
Sutra 33
इदं क्रियतामिति चोदना ॥ कZ_०२.१०.३३ ॥
“សូមឲ្យធ្វើរឿងនេះ” — នេះគឺជាការណែនាំ/ការបញ្ជា (សេចក្តីបង្គាប់)។
Sutra 34
योऽहं स भवान्यन्मम द्रव्यं तद्भवतः इत्युपग्रहः सान्त्वम् ॥ कZ_०२.१०.३४ ॥
“លោកដូចខ្ញុំ; ហើយអ្វីៗដែលជារបស់ខ្ញុំ គឺជារបស់លោក” — ការធានាដែលឱបក្រសោបបែបនេះ គឺជាការសម្រួលចិត្ត (សាន្តវៈ)។
Sutra 35
व्यसनसाहाय्यमभ्युपपत्तिः ॥ कZ_०२.१०.३५ ॥
ការផ្តល់ជំនួយនៅពេលមានគ្រោះមហន្តរាយ ឬទុក្ខលំបាក គឺជាការប្តេជ្ញាគាំទ្រ (ជារបៀបធានាដោយការសម្របសម្រួល)។
Sutra 36
सदोषमायतिप्रदर्शनमभिभर्त्सनम् ॥ कZ_०२.१०.३६ ॥
ការបង្ហាញកំហុសរួមជាមួយផលវិបាកនាពេលអនាគត គឺជាការស្តីបន្ទោស (abhibhartsana)។
Sutra 37
अनुनयस्त्रिविधोऽर्थकृतावतिक्रमे पुरुषादिव्यसने चेति ॥ कZ_०२.१०.३७ ॥
ការសម្របសម្រួល (anunaya) មានបីប្រភេទ៖ នៅពេលមានការរំលោភពាក់ព័ន្ធនឹងផលប្រយោជន៍វត្ថុ; នៅពេលមានអកុសលប៉ះពាល់ដល់មនុស្ស (បុគ្គលិក/ភ្នាក់ងារ); និងនៅពេលមានគ្រោះមហន្តរាយ “ពីស្ថានសួគ៌” (គ្រោះធម្មជាតិ)។
Sutra 38
प्रावृत्तिकश्च प्रतिलेख एव सर्वत्रगश्चेति हि शासनानि ॥ कZ_०२.१०.३८च्द् ॥
ព្រះរាជក្រឹត្យ/បញ្ជារដ្ឋបាល (śāsana) មាន ៣ ប្រភេទ៖ (១) prāvṛttika (បញ្ជាឲ្យចាប់ផ្តើម/ធ្វើឲ្យសកម្មនូវសកម្មភាព), (២) pratilekha (បញ្ជាប្រឆាំងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ឬ លិខិតទំនាក់ទំនងជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ), និង (៣) sarvatraga (បញ្ជាទូទៅដែលអនុវត្តបានគ្រប់ទីកន្លែង)។
Sutra 39
राज्ञः समीपे वरकारमाह प्रज्ञापनैषा विविधोपदिष्टा ॥ कZ_०२.१०.३९च्द् ॥
នៅចំពោះព្រះមហាក្សត្រ អ្នកបង្ហាញដែលបានកំណត់ (varakāra) ថ្លែងការដាក់ស្នើជាផ្លូវការ (prajñāpana) នេះ តាមដែលបានណែនាំក្នុងទម្រង់ដែលអនុម័តផ្សេងៗ។
Sutra 40
विशेषेण तु भृत्येषु तदाज्ञालेखलक्षणम् ॥ कZ_०२.१०.४०च्द् ॥
—នោះហើយ ជាពិសេសក្នុងកិច្ចការដែលពាក់ព័ន្ធនឹងមន្ត្រី/អ្នកបម្រើរដ្ឋ (bhṛtya) វាមានលក្ខណៈជាព្រះបញ្ជាជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ (ājñā-lekha)។
Sutra 41
अप्याधौ परिदाने वा भवतस्ताव् उपग्रहौ ॥ कZ_०२.१०.४१च्द् ॥
—ដូច្នេះ សូម្បីតែការបង់ជាមុន (ādhau) ឬការផ្តល់ជាអំណោយ/អនុគ្រោះ (paridāna) ក៏ក្លាយជាមធ្យោបាយលួងលោម/ធ្វើឲ្យទទួលបានការគាំទ្រ (upagraha)។
Sutra 42
अनुग्रहो यो नृप्तेर्निदेशात्तज्ज्ञः परीहार इति व्यवस्येत् ॥ कZ_०२.१०.४२च्द् ॥
ការអនុគ្រោះ/ការបន្ធូរបន្ថយ (anugraha) ដែលកើតឡើងតាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះមហាក្សត្រ (nideśa) ត្រូវបានអ្នកជំនាញកំណត់ថា «parīhāra»—ជាការលើកលែង/ការបន្ធូរបន្ថយដែលមានការអនុញ្ញាតជាផ្លូវការ។
Sutra 43
निसृष्टिस्थापना कार्यकरणे वचने तथा ॥ कZ_०२.१०.४३अब् ॥
ការផ្ទេរសិទ្ធិអនុវត្ត (nisṛṣṭi) និងការតាំង/បញ្ជាក់អោយមានសុពលភាព (sthāpanā) អនុវត្តក្នុងការប្រតិបត្តិភារកិច្ច ហើយដូចគ្នានេះដែរ ក្នុងសេចក្តីបញ្ជាមាត់ជាផ្លូវការ។
Sutra 44
द्विविधां तां व्यवस्यन्ति प्रवृत्तिं शासनं प्रति ॥ कZ_०२.१०.४४च्द् ॥
ពួកគេកំណត់ថា ការផ្តួចផ្តើមនេះ ក្នុងទាក់ទងនឹងការគ្រប់គ្រង/បញ្ជា (śāsana) មានពីរប្រភេទ។
Sutra 45
प्रतिलेखो भवेत्कार्यो यथा राजवचस्तथा ॥ कZ_०२.१०.४५च्द् ॥
គួររៀបចំលិខិតឆ្លើយតប (counter-letter) ឲ្យស្របតាមព្រះបន្ទូល/ព្រះរាជបញ្ជារបស់ព្រះមហាក្សត្រ។
Sutra 46
सर्वत्रगो नाम भवेत्स मार्गे देशे च सर्वत्र च वेदितव्यः ॥ कZ_०२.१०.४६च्द् ॥
គួរតែងតាំងមន្ត្រីម្នាក់ឈ្មោះ «សರ್ವត្រគ» (អ្នកទៅបានគ្រប់ទីកន្លែង) ហើយត្រូវឲ្យគេស្គាល់/ទទួលស្គាល់គាត់ទូទាំងផ្លូវធ្វើដំណើរ និងទូទាំងដែនដី។
Sutra 47
उपायाः सामोपप्रदानभेददण्डाः ॥ कZ_०२.१०.४७ ॥
មធ្យោបាយ (ឧបករណ៍នយោបាយ) មាន៖ ការសម្របសម្រួល/បញ្ចុះបញ្ចូល (សាម), ការផ្តល់អំណោយ/លើកទឹកចិត្ត (ឧបប្រទាន), ការបំបែក/បង្កឲ្យខ្វែងគំនិត (ភេទ), និងការបង្ខំ/ទណ្ឌកម្ម (ទណ្ឌ)។
Sutra 48
तत्र साम पञ्चविधं गुणसंकीर्तनं सम्बन्धोपाख्यानम् परस्परोपकारसंदर्शनमायतिप्रदर्शनमात्मोपनिधानमिति ॥ कZ_०२.१०.४८ ॥
ក្នុងនេះ ការសម្របសម្រួល/បញ្ចុះបញ្ចូល (សាម) មាន ៥ ប្រភេទ៖ ការលើកសរសើរគុណសម្បត្តិ, ការរំលឹក/និទានទំនាក់ទំនង, ការបង្ហាញអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក, ការបង្ហាញផលប្រយោជន៍/ផលវិបាកនាពេលអនាគត, និងការដាក់ខ្លួនជាបញ្ចាំ/ធានា។
Sutra 49
तत्राभिजनशरीरकर्मप्रकृतिश्रुतद्रव्यादीनां गुणग्रहणं प्रशंसा स्तुतिर्गुणसंकीर्तनम् ॥ कZ_०२.१०.४९ ॥
នៅទីនេះ «ការរាយបញ្ជីគុណសម្បត្តិ» (គុណសង្គីរតន) គឺការយល់ឃើញ និងការសរសើរ—ការលើកតម្កើង និងការសរសើរលើសលប់—នៃគុណសម្បត្តិដូចជា វង្សត្រកូល, រូបកាយ, កិច្ចការ/សកម្មភាព, និស្ស័យ/ធម្មជាតិ, ចំណេះដឹង/កេរ្តិ៍ឈ្មោះ, ទ្រព្យសម្បត្តិ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត។
Sutra 50
ज्ञातियौनमौखस्रौवकुलहृदयमित्रसंकीर्तनं सम्बन्धोपाख्यानम् ॥ कZ_०२.१०.५० ॥
ការរៀបរាប់អំពីសាច់ញាតិ ប្រភពកំណើត វង្សត្រកូល ភាពជិតស្និទ្ធពីចិត្ត និងមិត្តភាព—នេះហៅថា «ការរៀបរាប់ទំនាក់ទំនង» (ការបង្កើតភាពពាក់ព័ន្ធ) ក្នុងលិខិត។
Sutra 51
स्वपक्षपरपक्षयोरन्योन्योपकारसंकीर्तनं परस्परोपकारसंदर्शनम् ॥ कZ_०२.१०.५१ ॥
ការលើកឡើងអំពីសេវាកម្ម និងការជួយគ្នាទៅវិញទៅមក រវាងភាគីរបស់ខ្លួន និងភាគីម្ខាងទៀត គឺជា «ការបង្ហាញអត្ថប្រយោជន៍ទៅវិញទៅមក»។
Sutra 52
अस्मिन्नेवं इदमावयोर्भवति इत्याशाजननमायतिप्रदर्शनम् ॥ कZ_०२.१०.५२ ॥
ការបង្កើតការរំពឹងទុកដោយនិយាយថា «បើធ្វើបែបនេះ នោះអត្ថប្រយោជន៍នេះនឹងកើតមានដល់យើង» គឺជា «ការបង្ហាញលទ្ធផលអនាគត»។
Sutra 53
योऽहं स भवान्यन्मम द्रव्यं तद्भवता स्वकृत्येषु प्रयोज्यतामित्यात्मोपनिधानम् । इति ॥ कZ_०२.१०.५३ ॥
ការនិយាយថា «ខ្ញុំជារបស់អ្នក; ទ្រព្យសម្បត្តិអ្វីដែលជារបស់ខ្ញុំ សូមឲ្យអ្នកយកទៅប្រើសម្រាប់កិច្ចការរបស់អ្នក»—នេះគឺជា «ការដាក់ខ្លួន (និងធនធានរបស់ខ្លួន) ជាការទុកចិត្ត» (ការប្តេជ្ញាខ្លួន)។
Sutra 54
उपप्रदानमर्थोपकारः ॥ कZ_०२.१०.५४ ॥
ការផ្តល់បន្ថែម (អំណោយ/ការលួងលោម) គឺជា «ជំនួយផ្នែកវត្ថុ» (ការជួយដែលអាចចាប់បាន)។
Sutra 55
शङ्काजननं निर्भर्त्सनं च भेदः ॥ कZ_०२.१०.५५ ॥
ការបង្កើតការសង្ស័យ និងការស្តីបន្ទោស—នេះគឺជា «ការបំបែក» (bheda)។
Sutra 56
वधः परिक्लेशोऽर्थहरणं दण्डः । इति ॥ कZ_०२.१०.५६ ॥
ការសម្លាប់ ការរំខាន/ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញ និងការរឹបអូសទ្រព្យសម្បត្តិ—ទាំងនេះជាទណ្ឌកម្មបង្ខំ (ដណ្ឌៈ)។
Sutra 57
अकान्तिर्व्याघातः पुनरुक्तमपशब्दः सम्प्लव इति लेखदोषः ॥ कZ_०२.१०.५७ ॥
ការខ្វះភាពស្រស់ស្អាត/រលូន ការប្រឆាំងគ្នា ការធ្វើឡើងវិញ ពាក្យមិនត្រឹមត្រូវ/មិនសម និងភាពច្របូកច្របល់—ទាំងនេះជាកំហុសនៃឯកសារផ្លូវការ។
Sutra 58
तत्र कालपत्त्रकमचारुविषमविरागाक्षरत्वमकान्तिः ॥ कZ_०२.१०.५८ ॥
នៅទីនេះ ‘ខ្វះភាពស្រស់ស្អាត/ច្បាស់លាស់’ មានន័យថា៖ ប្រើសម្ភារៈសរសេរចាស់ជ្រុះ/ខូចខាត អក្សរមិនស្អាត ការសរសេរមិនស្មើ (មិនទៀងទាត់) និងអក្សររលាយ/ស្រអាប់។
Sutra 59
पूर्वेण पश्चिमस्यानुपपत्तिर्व्याघातः ॥ कZ_०२.१०.५९ ॥
‘ការប្រឆាំងគ្នា’ គឺនៅពេលអ្វីដែលមកក្រោយ មិនសមស្រប/មិនឆបគ្នា នឹងអ្វីដែលបាននិយាយមុន។
Sutra 60
उक्तस्याविशेषेण द्वितीयमुच्चारणं पुनरुक्तम् ॥ कZ_०२.१०.६० ॥
ការនិយាយឡើងវិញជាលើកទីពីរ ដោយមិនបន្ថែមភាពខុសគ្នាថ្មីណាមួយ ទៅលើអ្វីដែលបាននិយាយរួច គេហៅថា «ការធ្វើឡើងវិញលើសលប់» (punarukta)។
Sutra 61
लिङ्गवचनकालकारकाणामन्यथाप्रयोगोऽपशब्दः ॥ कZ_०२.१०.६१ ॥
ការប្រើភេទ ចំនួន កាល (តង់ស៍) ឬទំនាក់ទំនងករណី (case-relations) មិនត្រឹមត្រូវ គឺជាការប្រើពាក្យខុស (apaśabda)។
Sutra 62
अवर्गे वर्गकरणं चावर्गक्रिया गुणविपर्यासः सम्प्लवः । इति ॥ कZ_०२.१०.६२ ॥
ការដាក់អ្វីដែលមិនស្ថិតក្នុងថ្នាក់មួយឲ្យចូលថ្នាក់នោះ ការអនុវត្តនីតិវិធីនៅកន្លែងដែលមិនសម ឬការបញ្ច្រាសគុណលក្ខណៈសំខាន់ៗ—ទាំងនេះជាអ្វីដែលហៅថា «ការច្របូកច្របល់/ការលាយបញ្ចូល» (samplava)។
Sutra 63
कौटिल्येन नरेन्द्रार्थे शासनस्य विधिः कृतः ॥ कZ_०२.१०.६३च्द् ॥
កៅទីល្យៈបានកត់ត្រាវិធីសាស្ត្រនៃព្រះរាជក្រឹត្យ/បញ្ជារដ្ឋបាល (śāsana) ដើម្បីប្រយោជន៍ដល់ព្រះមហាក្សត្រ។
Frequently Asked Questions
Predictable, unambiguous state communication reduces arbitrary enforcement, prevents bureaucratic fraud through wording tricks, improves compliance, and speeds dispute resolution—raising administrative trust and economic stability.
No direct danda is stated in these sūtras; operationally, defective or ambiguous lekha would be treated as administrative fault—inviting reprimand (upālambha), correction, and disciplinary action under general rules for negligence/dereliction in office.