Adhyaya 94
Chapter 94 — शिलाविन्यासविधानम् (The Procedure for Laying the Foundation Stones)
ព្រះឥស្វរ បង្ហាញពិធី «សិលាវិន្យាស» ដាក់ថ្មគ្រឹះ ជាជំហានៗ បន្តពីវាស್ತುបូជា។ ចាប់ផ្តើមបូជាខាងក្រៅដល់ឥសា និងទេវតាពាក់ព័ន្ធ (រួមក្រុម Carakya) ដោយថ្វាយអាហូត្រ ៣ ដងតាមលំដាប់។ នៅលក្ខណៈល្អ ធ្វើភូតបលី ដើម្បីសម្របសម្រួលកម្លាំងធាតុ និងអន្តរភព; បន្ទាប់មកដាក់សក្តិលើខ្សែកណ្ដាល (madhya-sūtra) ជាមួយកុម្ភ និងអនន្ត។ ថ្មត្រូវបានធ្វើឲ្យមាំក្នុងកុម្ភ ដោយមន្ត្រមូលពាក់ព័ន្ធអក្សរ «na»; រៀបកុម្ភ ៨ (ចាប់ពី Subhadrā/Sabhadrā) តាមទិសចាប់ពីកើត។ ធ្វើញាសៈជាមួយភាគ/អត្តសញ្ញាណលោកបាល; ដាក់សក្តិក្នុងរណ្តៅ; អនន្តត្រូវកំណត់នៅជិត/ចុងតាមបាឋ; ដំឡើង Nandā និងអំណាចពាក់ព័ន្ធលើថ្ម។ ខ្សែវាស់ (śambara) កំណត់ទេវតាអធិបតីនៅកណ្ដាលជញ្ជាំង; Dharma និងគោលការណ៍ជាប់ទាក់ទង ត្រូវចែកពីមុំទៅមុំ។ ការសមាធិឃើញ Brahmā នៅលើ និង Maheśvara ជាអ្នកពេញលេញទាំងអស់ ដោយអាធានក្នុង vyoma-prasāda។ បំបាត់ឧបសគ្គដោយបលី និង Astra-mantra; ដាក់ pūrṇa-śilā កណ្ដាល ហើយបញ្ចប់ដោយសមាធិមេឃ, tattva-traya nyāsa, បូជាសង្រ្គោះ និងពិធីបញ្ចប់/លាលះយញ្ញ។
Shlokas
Verse 2
इत्य् आदिमहपुराणे आग्नेये वास्तुपूजाकथनं नाम त्रिनवतितमो ऽध्यायः अथ चतुर्णवतितमो ऽध्यायः शिलाविन्यासविधानं ईश्वर उवाच ईशादिषु चरक्याद्याः पूर्ववत् पूजयेद्वहिः आहुतित्रितयं दद्यात् प्रतिदेवमनुक्रमात्
ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និពុរាណ នៃអាទិមហាពុរាណ ជំពូកទី ៩៣ ដែលមានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាពីវាស្តុបូជា» បានបញ្ចប់។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី ៩៤ «វិធានដាក់/រៀបចំថ្មគ្រឹះ»។ ព្រះឥશ્વរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ចំពោះ Īśa និងទេវតាផ្សេងៗ—ចាប់ពីក្រុម/ទេវតាហៅ Carakya—ត្រូវបូជានៅខាងក្រៅ ដូចមុន ហើយថ្វាយអាហុតិ ៣ ដង ដល់ទេវតានីមួយៗ តាមលំដាប់»។
Verse 3
दत्वा भूतबलिं लग्ने शिलान्यासमनुक्रमात् मध्यसूत्रे न्यसेच्छक्तिं कुम्भञ्चानन्तमुत्तमं
ក្រោយពេលបានបូជាប៊ូតបលិ (bhūta-bali) នៅវេលាមង្គលហើយ គួរធ្វើពិធីដាក់គ្រឹះ (śilānyāsa) តាមលំដាប់។ លើខ្សែបន្ទាត់កណ្ដាល (madhya-sūtra) គួរដាក់ Śakti ហើយដាក់កុម្ភ (kumbha) ដ៏មង្គល និងអនន្ត (Ananta) ដ៏ឧត្តម។
Verse 4
नकारारूढमूलेन कुम्भे ऽस्मिन् धारयेच्छिलां कुम्भानष्टौ सभद्रादीन् दिक्षु पूर्वादिषु क्रमात्
ដោយប្រើមន្តមូល (root-mantra) ដែលភ្ជាប់លើអក្សរ “ន” (na) គួរដាក់ឬធ្វើឲ្យថ្មមួយស្ថិតមាំក្នុងកុម្ភនេះ។ បន្ទាប់មក គួររៀបចំកុម្ភពិធី៨ ដោយចាប់ពីសភទ្រា (Sabhadrā) ទៅតាមទិសចាប់ពីកើត ជាលំដាប់។
Verse 5
लोकपालाणुभिर्न्यस्य श्वभ्रेषु न्यस्तशक्तिषु ब्रह्माद्या इति ग मध्ये श्वभ्र इति घ कुम्भञ्चानन्तमन्तिकमिति घ , छ च कुम्भञ्चानन्तमन्तिममिति ङ लोकपालात्मभिर्न्यस्येदिति ख , छ च लोकपालाणुभिर्न्यस्येदिति ङ सूत्रेष्विति क कुम्भेष्विति ग शिलास्तेष्वथ नन्दाद्याः क्रमेण विनियोजयेत्
ដោយធ្វើន្យាស (nyāsa) ដោយភាគល្អិត (aṇu-bhāga) នៃលោកបាល (Lokapāla) គួរដាក់ Śakti ទាំងឡាយក្នុងរណ្តៅដែលបានរៀបចំ (śvabhra)។ (មានបំរែបំរួលខ្លះថា ត្រូវដាក់ «ព្រះព្រហ្មា និងអ្នកដទៃ»; ខ្លះថា «រណ្តៅនៅកណ្ដាល»។) គួរចាត់អនន្ត (Ananta) នៅជិតកុម្ភ (kumbha) (បំរែបំរួល៖ «នៅចុងក្រោយ/ទីបញ្ចប់»)។ (បំរែបំរួលផ្សេងទៀតបញ្ជាក់ន្យាសដោយ «អាត្មា (ātman) នៃលោកបាល» ឬវិញដោយ «ភាគល្អិត»។) (ខ្លះថា «លើខ្សែ (sūtra)» ខ្លះថា «ក្នុងកុម្ភ»។) បន្ទាប់មក លើថ្មទាំងនោះ គួររៀបចំ នន្ទា (Nandā) និងអ្នកដទៃ តាមលំដាប់។
Verse 6
शम्बरैर् मूर्तिनाथानां यथा स्युर्भित्तिमध्यतः तासु धर्मादिकानष्टौ कोणात् कोणं विभागशः
ដោយប្រើខ្សែវាស់ (śambara) គួររៀបចំទីតាំងទេវតាប្រធាននៃរូបបដិមា ឲ្យស្ថិតនៅកណ្ដាលចន្លោះជញ្ជាំង។ ក្នុងចំណែកទាំងនោះ គួរចាត់ទុកធម្ម (Dharma) ជាដើម ចំនួន៨ តាមការបែងចែកជាលំដាប់ ពីមុំទៅមុំ។
Verse 7
सुभद्रादिषु नन्दाद्याश् चतस्रो ऽग्न्यादिकोणगाः अजिताद्याश् च पूर्वादिजयादिष्वथ विन्यसेत्
ក្នុងចំណោមទេវតាដែលចាប់ពី សុភទ្រា (Subhadrā) គួរដាក់នន្ទា (Nandā) ជាដើម ចំនួន៤ នៅទិសមុំចាប់ពីមុំអគ្គី (Agni—អាគ្នេយ៍/អាគ្នេយ្យ)។ ដូចគ្នានេះ ទេវតាដែលចាប់ពី អជិតា (Ajitā) គួរត្រូវបានដំឡើងនៅទិសកើត និងទិសផ្សេងៗ តាមទីតាំងដែលចាប់ពី ជយា (Jayā) ជាលំដាប់។
Verse 8
ब्रह्माणं चोपरि मस्य व्यापकं च महेश्वरं चिन्तयेदेषु चाधानं व्योमप्रसादमध्यगं
គួរតែសមាធិឃើញព្រះព្រហ្មានៅលើក្បាល និងព្រះមហេស្វរៈជាព្រះដ៏ពេញលេញគ្របដណ្តប់ទាំងអស់; ហើយនៅក្នុងទីតាំងទាំងនេះ គួរធ្វើពិធីដាក់ (អាធាន) ដោយដាក់នៅកណ្ដាលវិមានមេឃ (វ្យោម-ប្រាសាទ)។
Verse 9
बलिन्दत्त्वा जपेदस्त्रं विघ्नदोषनिवारणं शिलापञ्चकपक्षे ऽपि मनागुद्दिश्यते यथा
បន្ទាប់ពីថ្វាយបលិ (bali) ជាអំណោយបូជា គួរច្រៀង/សូត្រមន្ត្រា អស្ត្រ (Astra-mantra) ដែលបំបាត់ឧបសគ្គ និងកំហុស; ទោះនៅក្នុងកាលៈទេសៈដែលហៅថា “ពាក់កណ្ដាលខែថ្មប្រាំ” ក៏អាចកំណត់ប្រើបានតាមវិធីសមរម្យ ដោយបញ្ជាក់ត្រឹមត្រូវ (ទោះបីតិចតួច)។
Verse 10
मध्ये पूर्णशिलान्यासः सुभद्रकलशे ऽर्धतः पद्मादिषु च नन्दाद्याः कोणेष्वग्न्यादिषु क्रमात्
នៅកណ្ដាល គួរធ្វើការដាក់ពូរណ-សិលា (pūrṇa-śilā) ជាការដាក់ថ្ម/ដំណាក់ពេញលេញ។ កន្លះមួយត្រូវដាក់ក្នុងកលសៈសុភទ្រា (subhadrā-kalaśa) ដែលជាផើងបុណ្យមង្គល។ លើគំនូរផ្កាឈូក និងអ្វីៗដូច្នេះ ត្រូវអញ្ជើញទេវី-ឥទ្ធិ (śakti) ចាប់ពី នន្ទា (Nandā) ឲ្យស្ថាបនាតាមលំដាប់ នៅជ្រុងៗ ចាប់ពីជ្រុងអគ្គនី។
Verse 11
मध्यभावे चतस्रो ऽपि मातृवद्भावसम्मताः ॐ पूर्णे त्वं महाविश्वे सर्वसन्दोहलक्षणे
នៅក្នុងការដាក់សមាធិកណ្ដាល អំណាចទាំងបួនក៏ត្រូវយល់ថាមានសភាពដូចមាតា តាមការសម្របសម្រួលនៃចិត្ត។ «ឱំ—ឱ ពូរណា (Pūrṇā) អ្នកជាសកលលោកដ៏មហា មានលក្ខណៈជាការប្រមូលផ្តុំទាំងស្រុងនៃសត្វសព្វមាន»។
Verse 12
सर्वसम्पूर्णमेवात्र कुरुष्वाङ्गिरसः सुते ॐ नन्दे त्वं नन्दिनी पुंसां त्वामत्र स्थापयाम्यहं
«ឱ កូនប្រុសរបស់ អង្គិរាស (Aṅgiras) សូមធ្វើឲ្យអ្វីៗទាំងអស់នៅទីនេះពេញលេញសព្វគ្រប់។ ឱំ។ ឱ នន្ទា (Nandā) អ្នកជាអ្នកផ្តល់សេចក្តីរីករាយដល់មនុស្ស; ខ្ញុំស្ថាបនាអ្នកនៅទីនេះ»។
Verse 13
प्रासादे तिष्ठ सन्तृप्ता यावच्चन्द्रार्कतारकं आयुः कामं श्रियन्नन्दे देहि वासिष्ठ देहिनां
សូមស្ថិតនៅក្នុងប្រាសាទដោយចិត្តពេញចិត្ត ដរាបណាព្រះចន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងផ្កាយនៅតែមាន។ ឱ នន្ទា សូមប្រទានអាយុយូរ ការសម្រេចបំណង និងសិរីសម្បត្តិដល់សត្វមានកាយ—ឱ វាសិឋ្ឋា សូមប្រទានពរដល់អ្នករស់។
Verse 14
उ चेति ग ब्रह्माणं चोपविन्यस्येति ख , घ , ङ , छ , च विघ्नदोषनिवारकमिति ग पूर्वशिलान्यास इति घ मध्याभावे इति ख , ग च महाभागे इति ग देहि मामिति ख , छ च देहि न इति घ अस्मिन् रक्षा सदा कार्या प्रासादे यत्नतस्त्वया ॐ भद्रे त्वं सर्वदा भद्रं लोकानां कुरु काश्यपि
ក្នុងប្រាសាទនេះ អ្នកត្រូវធ្វើការការពារជានិច្ចដោយការខិតខំប្រុងប្រយ័ត្ន។ ឱ ភទ្រា អ្នកជានិច្ចជាមង្គល សូមធ្វើឲ្យលោកទាំងឡាយមានមង្គល ឱ កាស្យពី។ (ឃ្លាចម្រុះមុនៗជាកំណត់ចំណាំនៃអត្ថបទខុសគ្នា ស្តីពីន្យាស និងការបំបាត់ឧបសគ្គ និងកំហុស)
Verse 15
आयुर्दा कामदा देवि श्रीप्रदा च सदा भव ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि श्रीदाअयुर्दा च सदा भव
ឱ ទេវី សូមជានិច្ចជាអ្នកប្រទានអាយុយូរ អ្នកបំពេញបំណង និងអ្នកប្រទានសិរីសម្បត្តិ។ ឱំ—ជ័យនៅទីនេះ! ឱ ទេវី សូមស្ថិតនៅទីនេះជានិច្ច ជាអ្នកប្រទានសិរី និងអាយុយូរ។
Verse 16
ॐ जये ऽत्र सर्वदा देवि तिष्ठ त्वं स्थापिता मय नित्यञ्जयाय भूत्यै च स्वामिनी भव भार्गवि
ឱំ។ ឱ ទេវី ជយា សូមស្ថិតនៅទីនេះជានិច្ច។ អ្នកត្រូវបានខ្ញុំដំឡើង (ស្ថាបនា) ហើយ។ ដើម្បីជ័យជំនះមិនដាច់ និងសម្រាប់សិរីសម្បត្តិ សូមក្លាយជាម្ចាស់អធិបតីរបស់យើង ឱ ភារគវី។
Verse 17
ॐ रिक्ते ऽतिरिक्तदोषघ्ने सिद्धिमुक्तिप्रदे शुभं सर्वदा सर्वदेशस्थे तिष्ठास्मिन् विश्वरूपिणि
ឱំ។ ឱ រិក្តា អ្នកបំផ្លាញកំហុសនៃការខ្វះ និងការលើស អ្នកប្រទានសិទ្ធិ និងមុក្ខ (ការរំដោះ) អ្នកមង្គល—អ្នកស្ថិតនៅគ្រប់ទីកន្លែងជានិច្ច សូមស្ថិតនៅទីនេះ ឱ អ្នកមានរូបសកល។
Verse 18
गगनायतनन्ध्यात्वा तत्र तत्त्वत्रयं न्यसेत् प्रायश्चित्तन्ततो हुत्वा विधिना विसृजेन्मखं
ដោយសមាធិលើមេឃជាទីស្ថានល្អិត (អាយតន) រួចដាក់ន្យាសៈនៃតត្ត្វៈបីនៅទីនោះ។ បន្ទាប់មក បូជាហូមព្រាយស្ចិត្តតាមវិធី ហើយបញ្ចប់ និងលះចោលពិធីយញ្ញ (មខ) ដោយត្រឹមត្រូវ។
Frequently Asked Questions
Directional and geometric precision: the madhya-sūtra (central cord-line), eight directionally placed kumbhas, Lokapāla-nyāsa in pits, and measured placement of presiding deities at wall-centers using śambara-cords.
It sacralizes construction as sādhana: bhūta-bali, nyāsa, visualization of Brahmā and all-pervading Maheśvara, and obstacle-removing mantras convert architectural acts into dharmic alignment, supporting both worldly stability (bhukti) and inner purification oriented to mukti.
Śakti at the madhya-sūtra, Ananta associated with the kumbha, Lokapālas via nyāsa, and Śakti-deities such as Nandā, Bhadrā, Jayā, and Rikta through installation formulas; Dharma and allied principles are distributed within the measured divisions.
It is recited after offering bali to remove vighna (obstacles) and doṣa (ritual/structural faults), ensuring the foundation rite is protected and ritually faultless.