
Chapter 69 — स्नानविधानम् (Rules for Ritual Bathing / Snapanotsava-vidhi)
ព្រះអគ្គិ បង្រៀនពិធីស្នានោត្សវៈ (Snapanotsava) ជាពិធីបុណ្យងូតទឹកដ៏អធិកអធម ធ្វើមុខប្រាសាទ ក្នុងវដ្តបុណ្យ និងការប្រតិស្ឋា។ ចាប់ផ្តើមដោយ ធ្យាន អរចនា និងហោម ចំពោះហរិ បញ្ចប់ដោយ ពូរណាហុតិ។ រៀបចំមណ្ឌលក្នុងមណ្ឌប ដំឡើងកលសៈដែលបានសំស្ការ ដោយខ្សែ និងកម្រងផ្កា ក្នុងរបងការ៉េ បែងជាផ្នែករុទ្រៈ។ ចែកវត្ថុតាមទិស៖ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងគ្រាប់ពូជ ទឹកបរិសុទ្ធ ផ្លែឈើ ផ្កា ឱសថក្លិនក្រអូប និងធាតុរ័ត្ន; កលសៈកណ្ដាលកំណត់សម្រាប់ ឃី (ឥន្ទ្រៈ) ទឹកឃ្មុំ (អគ្នេយៈ) ប្រេងល្ង (យាម្យ/ខាងត្បូង) ទឹកដោះគោ (នៃរឋត/និរតិ/ខាងត្បូងលិច) និងទឹកដោះជូរ (សោម្យ/ខាងកើត) បង្ហាញប្លង់នវកៈយ៉ាងមានរបៀប។ ទឹកឱសថស្ងោរ ម្រឹត្តិកា និងសំឡេងមង្គល (ស័ង្ខ) បំពេញភាពពេញលេញនៃពិធីងូត។ ងូតដោយមូលមន្ត្រ បន្ទាប់មកបូជាភ្លើង បលិដល់សត្វទាំងអស់ ការផ្តល់អាហារ និងទក្ខិណា ហើយបញ្ជាក់ថាពិធីពេញលេញអាចប្រើកលសៈ ១០០៨។ ពិធីងូតក៏ជាការរៀបចំបឋមសម្រាប់បុណ្យផ្សេងៗ ដូចពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍គោរី–លក្ខ្មី ដោយភ្ជាប់ឧត្សវវិធីជាមួយភាពបរិសុទ្ធនៃប្រតិស្ឋា។
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये देवयात्रोत्सवकथनं नाम अष्टषष्टितमो ऽध्यायः अर्चिकैर् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः अथोनसप्ततितमो ऽध्यायः स्नानविधानं अग्निर् उवाच ब्रह्मन् शृणु प्रवक्षामि स्नपनोत्सवविस्तरं प्रासादस्याग्रतः कुम्भान्मण्डपे मण्डले न्यसेत्
ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និពុរាណា ដែលស្ថិតក្នុងមហាពុរាណដើម បញ្ចប់ជំពូកទី៦៨ មានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាពិធីដង្ហែទេវតា (devayātrā-utsava)»។ (អត្ថបទបំលែងក្នុងសៀវភៅដែលបានសម្គាល់៖ «arcikair …»។) ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី៦៩៖ «វិធានងូតពិធី»។ អគ្និបានមានព្រះវាចា៖ «ឱ ព្រាហ្មណ៍ សូមស្តាប់ ខ្ញុំនឹងពន្យល់លម្អិតអំពីពិធីបុណ្យងូតសក្ការៈ (snapanotsava)។ នៅមុខប្រាសាទ ក្នុងមណ្ឌប គួរដាក់កុម្ភៈ (ក្រឡុកទឹក) លើមណ្ឌល (maṇḍala)»។
Verse 2
कुर्याद् ध्यानार्चनं होमं हरेरादौ च कर्मसु सहस्रं वा शतं वापि होमयेत् पूर्णया सह
នៅដើមនៃកិច្ចពិធីទាំងឡាយ គួរធ្វើធ្យាន បូជាអರ್ಚនា និងហោម (បូជាភ្លើង) ដល់ហរិ (វិષ્ણុ) ជាមុន។ អាចហោមបានមួយពាន់ ឬមួយរយក៏បាន ហើយគួរបញ្ចប់ជាមួយ «ពូរណា» (pūrṇā) ដែលជាអាហូតិពេញលេញ។
Verse 3
स्नानद्रव्याण्यथाहृत्य कलशांश्चापि विन्यसेत् अधिवास्य सूत्रकण्ठान् धारयेन्मण्डले घटान्
បន្ទាប់មក នាំយកវត្ថុសម្រាប់ពិធីងូតមក ហើយរៀបចំកលសៈ (kalaśa) ឬក្រឡុកទឹកទាំងឡាយផងដែរ។ ក្រោយធ្វើអធិវាស (ការបរិសុទ្ធ/ការបញ្ចូលមន្ត) រួច គួរដាក់ខ្សែសូត្រ/កម្រងខ្សែសូត្រលើក (ក) នៃក្រឡុកទឹក ហើយដាក់ក្រឡុកទាំងនោះនៅក្នុងមណ្ឌល (maṇḍala)។
Verse 4
चतुरस्रं पुरं कृत्वा रुद्रैस्तं प्रविभाज्येत् मध्येन तु चरुं स्थाप्य पार्श्वे पङ्क्तिं प्रमार्जयेत्
ដោយធ្វើបុរៈ (pura) ជាចតុរាស្រៈ ហើយបែងចែកវាតាមរូបរुद្រៈ (Rudra) ជាផ្នែកៗ។ បន្ទាប់មក ដាក់ចារុ (caru) ដែលជាអាហារបូជាឆ្អិន នៅកណ្ដាល ហើយសម្អាត/សម្គាល់ជួរខាងៗតាមបណ្ដោយជាយឲ្យបានប្រុងប្រយ័ត្ន។
Verse 5
शालिचूर्णादिनापूर्य पूर्वादिनवकेषु च कुम्भमुद्रां ततो बध्वा घटं तत्रानयेद् बुधः
ដោយបំពេញ (ធុង/បរិភោគ) ដោយម្សៅអង្ករ និងវត្ថុដូចៗគ្នា នៅក្នុងទីតាំងទាំង៩ ចាប់ពីទិសកើតជាដើម បន្ទាប់មក អ្នកប្រាជ្ញគួរធ្វើមុទ្រា «កុម្ភ» (Kumbha-mudrā) ហើយនាំយកឃដ/កលស (ghaṭa/kalaśa) ទៅដាក់នៅទីនោះតាមកំណត់។
Verse 6
पुण्डरीकाक्षमन्त्रेण दर्भांस्तांस्तु विसर्जयेत् अद्भिः पूर्णं सर्वरत्नयुतं मध्ये न्यसेद् घटं
ដោយមន្ត្រ «ពុណ្ឌរីកាក្ស» (Puṇḍarīkākṣa-mantra) គួរបញ្ចប់/បញ្ជូនចេញស្មៅដರ್ಭៈ (kuśa) ទាំងនោះ។ ហើយនៅកណ្ដាល គួរដាក់កលស/ឃដ (kalaśa/ghaṭa) ដែលពេញដោយទឹក និងតុបតែងដោយរតនៈទាំងអស់។
Verse 7
यवव्रीहितिलांश् चैव नीवरान् श्यामकान् क्रमात् कुलत्थमुद्गसिद्धार्थांस्तच्छुक्तानष्टदिक्षु च
ហើយគួរដាក់/បូជា ស្រូវបារ្លី (yava) អង្ករ (vrīhi) និងល្ង (tila)។ បន្ទាប់មក តាមលំដាប់ ដាក់អង្ករព្រៃ (nīvāra) និងស្យាមក (śyāmaka) មីល្លេត; ហើយក៏ដាក់គុលត្ថ (horse-gram), មុទ្គ (green gram) និងសិទ្ធារថ (white mustard) ព្រមទាំងសំបករបស់វា ដោយចែកចាយទៅទិសទាំង៨។
Verse 8
ऐन्द्रे तु नवके मध्ये घृतपूर्णं घटं न्यसेत् पलाशाश्वत्थन्यग्रोधविल्वोदुम्बरशीर्षां
ក្នុងពិធីអៃន្ទ្រ (Indra-rite) នៅកណ្ដាលនៃការរៀបចំជានវក (navaka) គួរដាក់ឃដមួយពេញដោយឃ្រឹត (ghee) ហើយបំពាក់ដោយកំពូលសាខា/កំពូលកន្ទុយស្លឹក នៃបលាស (palāśa), អស្វត្ថ (aśvattha), ន្យគ្រោធ (nyagrodha), បិល្វ (bilva) និងឧទុម្ពរ (udumbara)។
Verse 9
जम्बूशमीकपित्थानां त्वक्कषायैर् घटाष्टकं आग्नेयनवके मध्ये मधुपूर्णं घटं न्यसेत्
ដោយទឹកថ្នាំសំបកឈើជម្ពូ (jambu) សាមី (śamī) និងកពិត្ថ (kapittha) គួររៀបចំក្រឡុក (ghaṭa) ចំនួន៨; នៅកណ្ដាលនៃការរៀបចំក្រឡុក៩ តាមរបៀបអគ្នេយ (Agneya) គួរដាក់ក្រឡុកមួយពេញដោយទឹកឃ្មុំ។
Verse 10
गोशृङ्गनश्वगङ्गागजेन्द्रदशनेषु च तीर्थक्षेत्रखलेष्वष्टौ मृत्तिकाः स्युर्घटाष्टके
សម្រាប់ក្រឡុកពិធី៨ (ghaṭāṣṭaka) គួរមានដីបរិសុទ្ធ (mṛttikā) ៨ ប្រភេទ៖ ពីស្នែងគោ ពីសេះ ពីទន្លេគង្គា ពីភ្លុកដំរីអធិរាជ និងពីទីរថ (tīrtha) ពីក្សេត្របរិសុទ្ធ (kṣetra) និងពីលានបោកស្រូវ (khala) ដើម្បីបំពេញចំនួន៨។
Verse 11
प्रविभावयेदिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः याम्ये तु नवके मध्ये तिलतैलघटं न्यसेत् नारङ्गमथ जम्बीरं खर्जूरं मृद्विकां क्रमात्
ពាក្យ «pravibhāvayet»—ដូចដែលមានក្នុងអត្ថបទសៀវភៅដៃ៣ ដែលបានសម្គាល់ (ខ, គ, ឃ)។ ក្នុងក្រុម៩ ខាងត្បូង (យាម្យៈ, Yāmya) គួរដាក់នៅកណ្ដាលក្រឡុកមួយពេញដោយប្រេងល្ង; បន្ទាប់មកតាមលំដាប់ ដាក់ក្រូច ស៊ីត្រុង/ជម្ពីរ (jambīra) ផ្លែឈើខាជូរ (dates) និងទំពាំងបាយជូស្ងួត (raisins)។
Verse 12
नारिकेलं न्यसेत् पूगं दाडिमं पनसं फलं नैरृते नवके मध्ये क्षीरपूर्णं घटं न्यसेत्
គួរដាក់ដូង ម្រេចស្លា/គ្រាប់អារេកា (areca-nut) ផ្លែទទឹម និងផ្លែខ្នុរ ជាអំណោយបូជា; ហើយក្នុងផ្នែកនិរឋត (nairṛta) ខាងនិរតី នៃការរៀបចំ៩ គួរដាក់នៅកណ្ដាលក្រឡុកមួយពេញដោយទឹកដោះគោ។
Verse 13
कुङ्कुमं नागपुष्पञ्च चम्पकं मालतीं क्रमात् मल्लिकामथ पुन्नागं करवीरं महोत्पलं
តាមលំដាប់៖ កេសរ (saffron), នាគបុស្ប (nāgapuṣpa), ចម្បក (campaka), ម៉ាលតី (mālatī), បន្ទាប់មក ម៉ល្លិកា (mallikā), បុន្នាគ (punnāga), ករាវីរ (karavīra) និង ឧត្បលាធំ (mahotpala) គឺផ្កាឈូក/លូតូស។
Verse 14
पुष्पाणि चाप्ये नवके मध्ये वै नारिकेलकम् नादयेमथ सामुद्रं सारसं कौपमेव च
ដាក់ផ្កាទាំងឡាយផងដែរ ហើយនៅកណ្ដាលនៃការរៀបចំជាប្រាំបួន ចូរដាក់ផ្លែដូងមួយ។ បន្ទាប់មកគួរផ្លុំស័ង្ខ គឺស័ង្ខសមុទ្រ ស័ង្ខរាងផ្កាឈូក និងស័ង្ខប្រភេទកៅបា។
Verse 15
वर्षजं हिमतोयञ्च नैर्झरङ्गाङ्गमेव च उदकान्यथ वायव्ये नवके कदलीफलं
ទឹកភ្លៀង ទឹកព្រិលរលាយ ទឹកនិរឝរ (ទឹកប្រភព) និងទឹកទន្លេគង្គា—ទាំងនេះជាទឹកសំខាន់ៗ។ ហើយដូចគ្នានេះ ក្នុងចំណាត់ថ្នាក់ទី៩ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងវាយវ្យ (ធាតុខ្យល់) បានរៀបរាប់ផ្លែចេក។
Verse 16
सहदेवीं कुमारीं च सिंहीं व्याघ्रीं तथामृतां विष्णुपर्णीं शतशिवां वचां दिव्यौषधीर्न्यसेत्
គួរដាក់ឱសថទិព្វដែលមានអានុភាព—សហទេវី កុមារី (អាឡូ) សിംហី វ្យាឃ្រី អម្រឹតា (គុឌូចី) វិស្ណុបរណី សតសិវា និងវចា (ស្វីតហ្វ្លាក)។
Verse 17
पूर्वादौ सौम्यनवके मध्ये दधिघटं न्यसेत् पत्रमेलां त्वचं कुष्ठं बालकं चन्दनद्वयं
ចាប់ពីទិសខាងកើត ក្នុងការរៀបចំជាប្រាំបួនដ៏មង្គល គួរដាក់ក្រឡុកទឹកដោះគោជូរ (ដធិ) នៅកណ្ដាល។ ហើយដាក់ស្លឹកក្រវាញ សំបកដើមឈើកិន្នាមុន (cinnamon) គុស្ឋ (costus) បាលក (ឫសក្រអូប) និងចន្ទនៈពីរប្រភេទ។
Verse 18
लतां कस्तूरिकां चैव कृष्णागुरुमनुक्रमात् सिद्धद्रव्याणि पूर्वादौ शान्तितोयमथैकतः
តាមលំដាប់ គួរយកលតា (រុក្ខលៀន) កស្តូរីកា (មុស្គ) និងក្រឹෂ್ಣ-អគុរុ (ឈើអាឡូខ្មៅ)។ ជាមុន រៀបចំសិទ្ធទ្រព្យ (សារធាតុមានអានុភាព) ចាប់ពីទិសខាងកើតតាមលំដាប់; បន្ទាប់មក រួមបញ្ចូលជាមួយទឹកសន្តិ (śānti-toya) ទាំងអស់ជាមួយគ្នា។
Verse 19
चन्द्रतारं क्रमाच्छुक्लं गिरिसारं त्रपु न्यसेत् घनसारं तथा शीर्षं पूर्वादौ रत्नमेव च
គួរដាក់សញ្ញា «ចន្ទ្រា-តារា» ពណ៌សតាមលំដាប់; បន្ទាប់មកដាក់សារធាតុរ៉ែពីភ្នំ និងសំណ (tin); ដាក់កាំភ័រ ហើយលាប/សម្គាល់ក្បាល; នៅទិសខាងកើត និងទិសផ្សេងៗ ក៏ដាក់ត្បូងមួយផងដែរ។
Verse 20
घृतेनाभ्यर्ज्य चोद्वर्त्य स्नपयेन्मूलमन्त्रतः गन्धाद्यैः पूजयेद्वह्नौ हुत्वा पूर्णाहुतिं चरेत्
លាបដោយទឹកខ្លាញ់ (ghee) ហើយខាត់បន្តិចៗ រួចងូត/លាងវា ដោយសូត្រមន្ត្រមូល (mūla-mantra)។ បន្ទាប់មក ដោយក្លិនក្រអូបជាដើម គួរបូជាព្រះអគ្គី; ហើយក្រោយធ្វើអាហូតិ (oblation) គួរធ្វើពូណាហូតិ (pūrṇāhuti) ជាអាហូតិបញ្ចប់។
Verse 21
बलिञ्च सर्वभूतेभ्यो भोजयेद्दत्तदक्षिणः देवैश् च मुनिभिर्भूपैर् देवं संस्थाप्य चेश्वराः
ក្រោយថ្វាយបលិ (bali) ដល់សត្វសព្វភាវៈទាំងអស់ ហើយបន្ទាប់ពីផ្តល់ទក្ខិណា (dakṣiṇā) តាមក្បួន រួចចិញ្ចឹម/បម្រើអាហារដល់អ្នកអញ្ជើញ; ព្រះអម្ចាស់ទាំងឡាយ (អ្នកប្រតិបត្តិ/ម្ចាស់ពិធី) ក្រោយបានដំឡើងព្រះទេវតា គួរបញ្ចប់ពិធី ដោយឲ្យទេវតា ឥសី និងព្រះមហាក្សត្រទាំងឡាយ ពេញចិត្តគ្រប់ថ្នាក់។
Verse 22
घोषसारमिति ख, ग, घ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः देवैश् च मुनिभिः सार्धमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः दिव्यैश् च बलिभिर्धूपैर् देवमिति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः बभूवुः स्थापित्वेत्थं स्नपनोत्सवकं चरेत् अष्टोत्तरसहस्रेण घटानां सर्वभाग् भवेत्
«ឃោសសារ» ដូច្នេះ—(សៀវភៅសម្គាល់បីក្បាលអានបែបនេះ); «រួមជាមួយទេវតា និងឥសី»—(សៀវភៅសម្គាល់មួយក្បាលអានបែបនេះ); «ដោយបលិទេវីយៈ និងធូប—សម្រាប់ព្រះទេវតា»—(សៀវភៅសម្គាល់មួយក្បាលអានបែបនេះ)។ ដូច្នេះ ក្រោយដំឡើងរូបព្រះហើយ គួរធ្វើពិធីបុណ្យងូត (snapanotsava)។ ដោយប្រើកលស (kalaśa) ចំនួន ១០០៨ ពិធីនឹងពេញលេញគ្រប់ផ្នែក។
Verse 23
यज्ञावभृथस्नानेन पूर्णसंस्नापनं कृतम् गौरीलक्ष्मीविवाहादि चोत्सवं स्नानपूर्वकम्
ដោយស្នានអវភ្រឹថ (avabhṛtha) នៃយជ្ញៈ ការងូតពេញលេញ (ពិធីសំស្នាបនពេញ) ត្រូវបានបំពេញ។ ដូចគ្នានេះដែរ ពិធីបុណ្យនានា—ដូចជា ពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍របស់គោរី និងលក្ខ្មី ជាដើម—គួរធ្វើដោយឲ្យការងូតជាកិច្ចដំបូង។
Prepare mandapa-maṇḍala and consecrated kalaśas; perform dhyāna–arcana–homa to Hari; arrange navaka/directional substances; bathe with mūla-mantra; worship fire and complete with pūrṇāhuti; offer bali, feed recipients with dakṣiṇā, and conclude the utsava.
The chapter frames completeness through calibrated plenitude: multiple kalaśas allow direction-wise, substance-wise, and mantra-wise integration, and explicitly states that 1008 pots render the rite complete in all parts.
By treating spatial order (maṇḍala/navaka, Rudra divisions) and material taxonomy (waters, herbs, fragrances, earths, gems) as disciplined offerings, the chapter makes technical ritual architecture a vehicle for purity, communal welfare (bali/feeding), and devotional stabilization of the installed deity.