Adhyaya 65
Chapter 65 — सभास्थापनकथनं (Account of Establishing an Assembly-hall)
ព្រះអគ្គិចាប់ផ្តើមបង្រៀនអំពីការស្ថាបនាសភា ដោយភ្ជាប់ការសាងសង់ជាមួយសុចរិតភាពពិធីការ៖ បន្ទាប់ពីពិនិត្យដី អ្នកឧបត្ថម្ភត្រូវធ្វើពិធី វាស্তু-យាគ (Vāstu-yāga) ដើម្បីសម្របទីតាំងឲ្យស្របនឹងលំដាប់ចក្រវាល មុនពេលបើកដំណើរការសង្គមនិងអំណាច។ សភាគួរសាងសង់នៅចំណុចផ្លូវបួនក្នុងភូមិ ឬនៅជាយភូមិ មិនគួរនៅកន្លែងឥតមនុស្ស ដើម្បីឲ្យជីវិតសាធារណៈងាយចូលដំណើរការ និងមានការការពារ។ ព្រះអគ្គិរួមបញ្ចូលសីលធម៌នៃការចំណាយជាមួយរចនា៖ អាចសាងសង់តាមសមត្ថភាព ប៉ុន្តែចំណាយលើសលទ្ធភាពជាទោស (doṣa)។ គម្រោងល្អបំផុតគឺ catuḥśāla (គ្មានកំហុស) ខណៈ triśāla/dviśāla/ekaśāla ត្រូវវាយតម្លៃតាមលក្ខខណ្ឌ និងការប្រុងប្រយ័ត្នតាមទិស។ មានការគណនាពិធី-បច្ចេកទេសតាម ‘kararāśi’ ការចែកជាប្រាំបី និងសេចក្តីបកស្រាយតាមវិទ្យាសាស្ត្រ Garga រួមទាំងការអាននិមិត្តសញ្ញាតាមទិស (ទង់ ផ្សែង សត្វសិង្ហ ជាដើម)។ ចុងក្រោយផ្លាស់ពីសាងសង់ទៅការចូលស្នាក់៖ ការអនុញ្ញាតរួម ការសម្អាតដោយងូតទឹកឱសថពេលព្រឹក ការផ្តល់អាហារដល់ព្រះព្រាហ្មណ៍ ការតុបតែងមង្គល និងមន្តសម្បត្តិអំពាវនាវ Nandā, Vāśiṣṭhī, Jayā, Pūrṇā, Bhadrā, Kāśyapī, Bhārgavī និង Iṣṭakā ដើម្បីស្ថេរភាព ការកើនឡើងទ្រព្យសម្បត្តិ មនុស្ស និងសត្វចិញ្ចឹម និងការប្រារព្ធប្រតិស្ឋា (pratiṣṭhā) នៃគេហដ្ឋាន និងឥដ្ឋបរិសុទ្ធ។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये कूपवापीतडागादिप्रतिष्ठाकथनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः अथ पञ्चषष्टितमो ऽध्यायः सभास्थापनकथनं भगवानुवाच सभादिस्थानं वक्ष्ये तथैव तेषां प्रवर्तनं भूमौ परीक्षितायाञ्च वास्तुयागं समाचरेत्
ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និពុរាណៈ ដែលស្ថិតក្នុងមហាពុរាណដើម បញ្ចប់ជំពូកទី៦៤ មានចំណងជើង «ការពិពណ៌នាពិធីប្រតិស្ឋានអណ្ដូង ស្រះជណ្តើរ អាងទឹក និងអ្វីៗដូច្នោះ»។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី៦៥ «ការពិពណ៌នាការបង្កើតសភាគារ»។ ព្រះមានព្រះភាគត្រាស់ថា៖ «យើងនឹងពណ៌នាទីតាំងសមស្របសម្រាប់សភាគារ និងសំណង់ពាក់ព័ន្ធ ព្រមទាំងវិធីដំណើរការនៅលើដី។ ហើយពេលបានពិនិត្យដីរួច គួរធ្វើពិធីយជ្ញវាស្តុ (Vāstu-yāga) ដោយត្រឹមត្រូវ»។
Verse 2
स्वेच्छया तु सभां कृत्वा स्वेच्छया स्थापयेत् सुरान् तोयं समुत्सृजेदेवमिति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः गोकुलं पाययेद् द्विजानिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुष्पथे ग्रामादौ च न शून्ये कारयेत् सभां
បន្ទាប់ពីសាងសង់សភាគារតាមសមត្ថភាពរបស់ខ្លួន គួរតាំងទេវតាតាមសមត្ថភាពដូចគ្នា។ បន្ទាប់មកគួរធ្វើពិធីបញ្ចេញទឹក/ពិធីស្រោចទឹក (សម្រាប់ការប្រតិស្ឋាន)។ (អត្ថបទផ្សេង៖ «គួរផ្តល់ទឹកដល់ហ្វូងគោ (gokula) និងដល់ទ្វិជៈ»។) គួរសាងសង់សភាគារនៅចំណុចផ្លូវបួន ឬនៅដើម/ជាយភូមិ មិនគួរសាងសង់នៅកន្លែងស្ងាត់ឥតមនុស្សឡើយ។
Verse 3
निर्मलः कुलमुद्धृत्य कर्ता स्वर्गे विमोदते अनेन विधिना कुर्यात् सप्तभौमं हरेर्गृहं
ដោយក្លាយជាបរិសុទ្ធ និងបានលើកសង្គ្រោះវង្សត្រកូលរបស់ខ្លួន អ្នកឧបត្ថម្ភ (អ្នកចាត់ចែងការងារនេះ) រីករាយនៅសួគ៌។ ដោយវិធីនេះដដែល គួរសាងសង់គ្រឹហ/ប្រាសាទរបស់ហរិ (វិស្ណុ) មាន៧ជាន់។
Verse 4
यथा राज्ञां तथान्येषां पूर्वाद्याश् च ध्वजादयः कोणभुजान् वर्जयित्वा चतुःशालं तु वर्तयेत्
ដូចជាករណីស្តេច ដូច្នោះដែរ សម្រាប់អ្នកដទៃ គួររៀបចំសញ្ញាទិសខាងកើត និងទិសផ្សេងៗ ដូចជា ទង់ជ័យ និងអ្វីៗដូច្នោះ។ ប៉ុន្តែគួរជៀសវាងការលេចចេញតាមជ្រុង ហើយអនុវត្តផែនការបួនសាល (រាងចតុកោណ)។
Verse 5
त्रिशालं वा द्विशालं वा एकशालमथापि वा व्ययाधिकं न कुर्वीत व्ययदोषकरं हि तत्
មិនថាសង់ផែនបីសាលា ពីរសាលា ឬសាលាតែមួយក៏ដោយ មិនគួរធ្វើដោយចំណាយលើសសមត្ថភាពទេ ព្រោះវាជាកំហុសនាំឲ្យចំណាយបំផ្លាញ។
Verse 6
आयाधिके भवेत् पीडा तस्मात् कुर्यात् समं द्वयं करराशिं समस्तन्तु कुर्याद्वसुगुणं गुरुः
បើចំណូល ឬការទាមទារពន្ធក្លាយជាលើសកម្រិត នឹងកើតទុក្ខលំបាក; ដូច្នេះគួរធ្វើឲ្យទាំងពីរផ្នែកស្មើគ្នា។ គ្រូថា ចំនួនដែលគណនាជា «ករ-រាសិ» (ប្រាក់នៅក្នុងដៃ) គួរធ្វើឲ្យបានប្រាំបីដង។
Verse 7
सप्तार्चिषा हृते भागे गर्गविद्याविचक्षणः अष्टधा भाजिते तस्मिन् यच्छेषं स व्ययो गतः
ពេលភាគមួយត្រូវ «សប្តារចិស» (អ្នកមានពន្លឺប្រាំពីរ គឺក្រឹត្តិកា/ផ្លេយ៉ាដេស) យកចេញ អ្នកជំនាញវិទ្យារបស់គគ៌ៈថា៖ បើបែងចែកអ្វីដែលនៅសល់នោះជា៨ភាគ នោះសំណល់ណាដែលនៅសល់ គេហៅថា «វ្យយ» (ការខាត/ឱន)។
Verse 8
अथवा करराशिं तु हन्यात् सप्तार्चिषा बुधः वसुभिः संहृते भागे पृथ्व्यादि परिकल्पयेत्
ឬម្យ៉ាងទៀត បណ្ឌិតគួរវាយ/សម្គាល់ «ករ-រាសិ» (គំនរប្រាក់ក្នុងដៃ)។ ពេលភាគមួយត្រូវវសុទាំងឡាយប្រមូលរក្សាទុកហើយ គាត់គួររៀបចំកំណត់ធាតុចាប់ពី «ផृथ្វី» (ដី) ជាដើម។
Verse 9
ध्वजो धूम्रस् तथा सिंहः श्वा वृषस्तु खरो गजः तथा ध्वाङ्क्षस्तु पूर्वादावुद्भवन्ति विकल्पयेत्
ទង់ជ័យ ផ្សែង សិង្ហ ឆ្កែ គោឈ្មោល លា ដំរី ហើយក៏មានក្អែកផង—ពេលសញ្ញាទាំងនេះកើតឡើងចាប់ពីទិសកើតជាដើម គួរបកស្រាយតាមជម្រើសនៃទិសទាំងឡាយ។
Verse 10
त्रिशालकत्रयं शस्तं उदक्पूर्वविवर्जितं याम्यां परगृहोपेतं द्विशालं लभ्यते सदा
ការរៀបចំផ្ទះត្រីសាលា (triśālā) ចំនួនបីប្រភេទ ត្រូវបានសរសើរ ដោយលើកលែងប្រភេទដែលបែរទៅទិសជើង និងទិសកើត។ ប៉ុន្តែបើផ្ទះខាងត្បូងភ្ជាប់ជាមួយផ្ទះអ្នកជិតខាង វាតែងត្រូវចាត់ថាជាផ្ទះទ្វិសាលា (dviśālā) ជានិច្ច។
Verse 11
याम्ये शालैकशालं तु प्रत्यक्शालमथापि वा एकशालद्वयं शस्तं शेषास्त्वन्ये भयावहाः
នៅខាងត្បូង ផ្ទះសាលាតែមួយ (ekaśālā) ឬសាលាបែរទៅទិសលិច (pratyakśālā) ក៏ត្រូវបានណែនាំ។ ការរៀបចំជាគូរនៃសាលាតែមួយ (ekaśālā-dvaya) ក៏អនុម័តដែរ; ប៉ុន្តែការរៀបចំផ្សេងៗទៀត ត្រូវបាននិយាយថាគ្រោះថ្នាក់។
Verse 12
चतुःशालं सदा शस्तं सर्वदोषविवर्जितं एकभौमादि कुर्वीत भवनं सप्तभौमकं
ផ្ទះចតុះសាលា (catuḥśāla) ដែលមានសាលាបួនជុំវិញអង្គន់ តែងត្រូវបានណែនាំជានិច្ច ព្រោះវាឥតមានកំហុសទាំងអស់។ គួរសាងសង់លំនៅដ្ឋានចាប់ពីជាន់តែមួយ ហើយអាចបន្ថែមឡើងដល់ប្រាំពីរជាន់។
Verse 13
द्वारवेद्यादिरहितं पूरणेन विवर्जितं देवगृहं देवतायाः प्रतिष्ठाविधिना सदा
វិហាររបស់ទេវតា ដែលខ្វះទ្វារ វេទី (vedī) និងអង្គធាតុចាំបាច់ផ្សេងៗ ហើយមិនបានបំពេញឲ្យពេញលេញ (ទុកឲ្យមិនទាន់សម្រេច) ត្រូវបដិសេធជានិច្ច តាមវិធីពិធីប្រតិស្ឋា (pratiṣṭhā-vidhi)។
Verse 14
पूश् चतुष्पथग्रामादाविति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः ध्वजादि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः संस्थाप्य मनुजानाञ्च समुदायोक्तकर्मणा प्रातः सर्वौषधीस्नानं कृत्वा शुचिरतन्द्रितः
ក្រោយពីបានដំឡើងពូសាន (Pūṣan) — ឬតាមអត្ថបទក្នុងសៀវភៅដែលបានសម្គាល់ ម្តងទៀតថា ដំឡើង (ទេវតា) នៅចំណុចផ្លូវបួនប្រសព្វក្នុងភូមិ; ហើយតាមអត្ថបទសម្គាល់ផ្សេងទៀតថា ដំឡើងទង់ និងអ្វីៗផ្សេងទៀត — ហើយបានអនុញ្ញាតដល់មនុស្សដែលប្រមូលផ្តុំគ្នា តាមកិច្ចការដែលបានកំណត់សម្រាប់ពិធីរួម នោះគួរនៅពេលព្រឹកធ្វើស្នានជាមួយឱសថទាំងអស់ ដោយរក្សាភាពបរិសុទ្ធ និងមិនខ្ជិលច្រអូស។
Verse 15
मधुरैस्तु द्विजान् भोज्य पूर्णकुम्भादिशोभितं सतोरणं स्वस्ति वाच्य द्विजान् गोष्ठहस्तकः
គួរឲ្យបំបៅព្រះទ្វិជៈ (អ្នកកើតពីរដង) ដោយអាហារផ្អែមៗ; ទីកន្លែងគួរតុបតែងដោយកុម្ភទឹកពេញ និងវត្ថុមង្គលផ្សេងៗ មានទ្វារតូរ៉ណៈព្យួរខ្សែព្រោង; ហើយគួរប្រាប់ព្រះព្រាហ្មណ៍ដោយពាក្យសុភមង្គល។ ម្ចាស់ពិធីដាក់ដៃអញ្ជលីដោយគោរព ហើយបម្រើព្រះព្រាហ្មណ៍ដោយសមរម្យ។
Verse 16
गृही गृहं प्रविशेच्च दैवज्ञान् प्रार्च्य संविशेत् गृहे पुष्टिकरं मन्त्रं पठेच्चेमं समाहितः
ម្ចាស់គេហដ្ឋានគួរចូលទៅក្នុងផ្ទះ; បន្ទាប់ពីបូជាអ្នកដឹងពិធីទេវៈ (អ្នកប្រាជ្ញពិធី/អ្នកគណនាហោរា) ជាមុន ហើយទើបស្នាក់នៅ។ នៅក្នុងផ្ទះ ដោយចិត្តផ្តោតសមាធិ គួរអានមន្តនេះ ដែលបង្កើតសេចក្តីចម្រើន។
Verse 17
ॐ नन्दे नन्दय वाशिष्ठे वसुभिः प्रजया सह जये भार्गवदायदे प्रजानां विजयावहे
ឱំ។ ឱ នន្ទា—សូមធ្វើឲ្យយើងរីករាយ។ ឱ វាសិឋ្ឋី—ជាមួយវសុទាំងឡាយ និងជាមួយពូជពង្ស។ ឱ ជយា—សូមជាអ្នកប្រទានមរតករបស់ភារគវៈ; សូមនាំជ័យជំនះដល់ប្រជាជនទាំងឡាយ។
Verse 18
पूर्णे ऽङ्गिरसदायादे पूर्णकामं कुरुध्व मां भद्रे काश्यपदायादे कुरु भद्रां मतिं मम
ឱ ពូរណា អង្គិរសដាយាទ (ពូជពង្សអង្គិរាស)—សូមធ្វើឲ្យខ្ញុំជាអ្នកដែលបំណងទាំងឡាយបានបំពេញ។ ឱ ភទ្រា កាស្យបដាយាទ (ពូជពង្សកាស្យប)—សូមធ្វើឲ្យការយល់ដឹងរបស់ខ្ញុំមានសុភមង្គល។
Verse 19
सर्ववीजौषधीयुक्ते सर्वरत्नौषधीवृते रुचिरे नन्दने नन्दे वासिष्ठे रम्यतामिह
នៅក្នុងព្រៃនន្ទនៈដ៏រុងរឿងនេះ—ដែលពោរពេញដោយគ្រាប់ពូជគ្រប់ប្រភេទ និងឱសថសព្វយ៉ាង ហើយគ្របដណ្តប់ដោយរុក្ខជាតិដូចរត្ន និងរុក្ខឱសថ—សូមឲ្យទីនេះក្លាយជាទីរីករាយ ឱ វាសិឋ្ឋ (វាសិឋ្ឋេ)។
Verse 20
प्रजापतिसुते देवि चतुरस्रे महीयसि सुभगे सुव्रते देवि गृहे काश्यपि रम्यतां
ឱ ទេវី កូនស្រីនៃ ព្រាជាបតិ; ឱ កាស្យពី; អ្នកដែលត្រូវបានលើកតម្កើងលើផែនដីមានគ្រោងការ៉េបួនជ្រុង—ឱ អ្នកមានសុភមង្គល និងវត្ដល្អ—សូមព្រះនាងរីករាយ និងស្នាក់នៅយ៉ាងរម្យក្នុងគេហដ្ឋាននេះ។
Verse 21
पूजिते परमाचार्यैर् गन्धमाल्यैर् अलङ्कृते भवभूतिकरे देवि गृहे भार्गवि रम्यतां
ពេលព្រះនាងត្រូវបានបូជាដោយគ្រូអាចារ្យដ៏ឧត្តម និងតុបតែងដោយក្លិនក្រអូប និងមាលា—ឱ ទេវី អ្នកបង្កើតសេចក្តីរុងរឿង—ឱ ភារគវី សូមព្រះនាងមេត្តារីករាយស្នាក់នៅយ៉ាងរម្យក្នុងគេហដ្ឋាននេះ។
Verse 22
अव्यक्ते व्याकृते पूर्णे मुनेरङ्गिरसः सुते इष्टके त्वं प्रयच्छेष्टं प्रतिष्ठां कारयाम्यहं
ឱ អិષ્ટកា (ឥដ្ឋបរិសុទ្ធ) អ្នកពេញលេញទាំងក្នុងសភាពអវិយក្ត (មិនបង្ហាញ) និងវិយក្ត (បង្ហាញ)—ឱ កូនស្រីនៃមុនី អង្គិរាស—សូមប្រទានពរដែលប្រាថ្នា; ខ្ញុំនឹងធ្វើពិធីប្រតិષ્ઠា (ការតាំងស្ថាបនា) របស់អ្នក។
Verse 23
देशस्वामिपुरस्वामिगृहस्वामिपरिग्रहे मनुष्यधनहस्त्यश्वपशुवृद्धिकरी भव
ក្នុងការទទួលបាន ឬការធានាកាន់កាប់អធិបតីភាពលើដែនដី ទីក្រុង ឬគេហដ្ឋាន សូមឲ្យអ្នកក្លាយជាមូលហេតុនៃការកើនឡើងនៃមនុស្ស ទ្រព្យសម្បត្តិ ដំរី សេះ និងសត្វចិញ្ចឹម។
Frequently Asked Questions
It emphasizes Vāstu compliance through (1) mandatory Vāstu-yāga after site examination, (2) plan-typology evaluation (catuḥśāla preferred; triśāla/dviśāla/ekaśāla conditional by direction), and (3) quantified ‘kararāśi’ assessment with eightfold division (vasu-guṇa) and vyaya (deficit) determination, supplemented by directional omen interpretation.
It sacralizes civic and domestic architecture: disciplined means (non-excessive expenditure), purity rites, communal propriety, and mantra-based consecration turn the built space into a dharmic field where prosperity (bhukti) supports righteous living, while ritual alignment and devotion orient the householder toward auspiciousness and ultimately mukti.