Adhyaya 45
Chapter 45 — Piṇḍikā-Lakṣaṇa (Characteristics and Measurements of the Pedestal/Plinth)
ព្រះអគ្គិភគវាន បើកការពិពណ៌នាបែបបច្ចេកទេសប៉ុន្តែមានអធិការកិច្ចពិធីសាសនា អំពី piṇḍikā-lakṣaṇa (ជើងទ្ររូប/ប្លាំង) ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ដំឡើងរូបបូជា និងភាពត្រឹមត្រូវតាមសិល្បៈរូបសាស្ត្រ។ ជំពូកនេះកំណត់សមាមាត្រសំខាន់ៗ៖ ប្រវែង piṇḍikā ស្មើប្រវែងរូប, កម្ពស់ស្មើពាក់កណ្តាលរូប, និងសំណង់មាន ៦៤ puṭa (ស្រទាប់/ជាន់) ជាមាត្រដ្ឋានស្ថាបត្យកម្ម។ បន្ទាប់មកបញ្ជាក់នីតិវិធី៖ ទុកខ្សែទទេជាក់លាក់, បង្កើត និងសម្អាត koṣṭhaka (បន្ទប់/កោសិកា), រក្សាសមមាត្រទាំងសងខាង ដើម្បីឲ្យស្អាត ស្មើ និងបែងចែកត្រឹមត្រូវតាមវាស្តុ។ បន្ទាប់ទៀតពង្រីកទៅការវាស់វែងលម្អិតរូបបូជា ដោយឯកតាបុរាណ yava, gola, aṃśa, kalā, tāla, aṅgula សម្រាប់មុខ និងទទឹងរាងកាយ ហើយភ្ជាប់ផលមង្គលជាមួយព្រះលក្ខ្មី។ ចុងក្រោយរៀបរាប់ធាតុរួម៖ រូបនៃទ្រព្យសម្បត្តិ, នារីបម្រើកាន់ cāmara, គរុឌ, និងនិមិត្តសញ្ញាដូច cakra បង្ហាញថា ជើងទ្រ រូប និងបរិវារ ជាសំណុំបរិសុទ្ធត្រៀមសម្រាប់ពិធីបុណ្យបញ្ចុះព្រះ (Isāna-kalpa)។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये प्रतिमालक्षणं नाम चतुश् चत्वारिंशोध्यायः अथ पञ्चचत्वारिंशोध्यायः पिण्डिकालक्षणकथनं भगवानुवाच पिण्डिकालक्षणं वक्ष्ये दैर्घ्येण प्रतिमासमा उच्छ्रायं प्रतिमार्धन्तु चतुःषष्टिपुटां च ताम्
ដូច្នេះបានបញ្ចប់ជំពូកទី៤៤ នៃ អគ្និពុរាណ (Agni Purāṇa) ដែលមានចំណងជើងថា «លក្ខណៈរូបបដិមា (ច្បាប់អាយកូណូក្រាហ្វី)»។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី៤៥៖ «ការពិពណ៌នាលក្ខណៈរបស់ ពិណ្ឌិកា (piṇḍikā) គឺជាគ្រឹះ/ប្លាំង»។ ព្រះមានព្រះភាគបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ខ្ញុំនឹងពណ៌នាលក្ខណៈកំណត់នៃពិណ្ឌិកា។ ប្រវែងត្រូវស្មើនឹងរូប; កម្ពស់ត្រូវពាក់កណ្តាលរូប; ហើយត្រូវសាងសង់ជាស្រទាប់៦៤ (puṭa)»។
Verse 2
त्यक्त्वा पङ्क्तिद्वयं चाधस्तदूर्ध्वं यत्तु कोष्ठकम् सार्धाङ्गुलं तथायाममिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः मणिविद्याधराविति घ, चिह्नितपुस्तकपाठः चतुःषष्टिपदामिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः समन्तादुभयोः पार्श्वे अन्तस्थं परिमार्जयेत्
ដោយទុកចន្លោះបន្ទាត់ពីរខាងក្រោម និងពីរខាងលើ ក្រឡាសរសេរ (koṣṭhaka) ត្រូវធ្វើឲ្យមានកម្ពស់មួយកន្លះទទឹងម្រាមដៃ ហើយនៅទាំងពីរជ្រុងជុំវិញ ត្រូវបោសសម្អាត និងលាបឲ្យរលូនចន្លោះខាងក្នុង និងគម្លាតទាំងអស់ (មានអត្ថបទបំលែងតាមសៀវភៅសម្គាល់)។
Verse 3
ऊर्ध्वं पङ्ग्क्तिद्वयं त्यक्त्वा अधस्ताद् यत्तु कोष्ठकम् अन्तः सम्मार्जयेत् यत्नात् पार्श्वयोरुभयोः समम्
ដោយទុកបន្ទាត់ពីរខាងលើឲ្យទំនេរ ក្រឡា (koṣṭhaka) ដែលស្ថិតខាងក្រោម ត្រូវបោសសម្អាតពីខាងក្នុងដោយប្រុងប្រយ័ត្ន ធ្វើដោយខិតខំ និងឲ្យស្មើគ្នាទាំងពីរជ្រុង។
Verse 4
तयोर्मध्यगतौ तत्र चतुष्कौ मार्जयेत्ततः चतुर्धा भाजयित्वा तु ऊर्ध्वपङ्क्तिद्वयं बुधः
នៅទីនោះ បន្ទាប់ពីលុបចេញក្រុមបួនៗពីរដែលស្ថិតនៅកណ្ដាលរវាងបន្ទាត់ទាំងពីរ អ្នកប្រាជ្ញត្រូវបែងចែកគូបន្ទាត់ខាងលើឲ្យជា៤ផ្នែក។
Verse 5
मेखला भागमात्रा स्यात् खातं तस्यार्धमानतः भागं भागं परित्यज्य पार्श्वयोरुभयोः समं
ខ្សែក្រវាត់ (mekhalā) ត្រូវមានមាត្រដ្ឋានត្រឹមមួយ «ភាគ»; រណ្តៅ/ជ្រោះ (khāta) ត្រូវធ្វើឲ្យមានកន្លះនៃមាត្រនោះ។ ដោយទុកចំណែកមួយនៅរាល់ជ្រុងទាំងពីរ ត្រូវរក្សាឲ្យស្មើគ្នាទាំងពីរខាង។
Verse 6
दत्वा चैकं पदं वाह्ये प्रमाणं कारयेद् बुधः त्रिभागेण च भागस्याग्रे स्यात्तोयविनिर्गमः
ដោយកំណត់ឲ្យមានមួយ «pada» នៅខាងក្រៅ អ្នកប្រាជ្ញត្រូវរៀបចំមាត្រដ្ឋាន; ហើយនៅផ្នែកខាងមុខនៃចំណែកនោះ ត្រូវធ្វើផ្លូវចេញទឹកឲ្យស្ថិតនៅមួយភាគបី (នៃការបែងចែក)។
Verse 7
नानाप्रकारभेदेन भद्रेयं पिण्डिका शुभा अष्टताला तु कर्तव्या देवी लक्ष्मीस्तया स्त्रियः
ឱ អ្នកមានមង្គល! បិណ្ឌិកា (បាល់បូជាដ៏សុភមង្គល) នេះ ត្រូវបង្កើតជាប្រភេទនានា ហើយត្រូវធ្វើតាមមាត្រដ្ឋាន៨ តាលា។ ដោយពិធី/មាត្រនោះ ព្រះនាងលក្ខ្មី ប្រទានសិរីមង្គលដល់ស្ត្រី។
Verse 8
भ्रुवौ यवाधिके कार्ये यवहीना तु नासिका गोलकेनाधिकं वक्त्रमूर्ध्वं तिर्यग्विवर्जितं
ចិញ្ចើមទាំងពីរ ត្រូវធ្វើឲ្យធំជាងមួយយវៈ (មាត្រគ្រាប់ស្រូវបារ្លី) ខណៈច្រមុះត្រូវធ្វើឲ្យតូចជាងមួយយវៈ។ មុខត្រូវធ្វើឲ្យធំជាងមួយគោលា (gola) ហើយត្រូវបង្ហាញឲ្យលើ មិនឲ្យលំអៀងទៅជ្រុង។
Verse 9
आयते नयने कार्ये त्रिभागोनैर् यवैस्त्रिभिः तदर्धेन तु वैपुल्यं नेत्रयोः परिकल्पयेत्
ពេលត្រូវធ្វើភ្នែកឲ្យវែង ត្រូវកំណត់ប្រវែងដោយយវៈបី ប៉ុន្តែកាត់បន្ថយមួយភាគបី; ហើយដោយពាក់កណ្តាលនៃមាត្រនោះ ត្រូវកំណត់ទទឹងរបស់ភ្នែកទាំងពីរ។
Verse 10
कर्णपाशो धिकः कार्यः सृक्कणीसमसूत्रतः नम्रं कलाविहीनन्तु कुर्यादंशद्वयं तथा
កណ្ណបាស (ខ្សែ/រង្វង់ត្រចៀក) ត្រូវធ្វើឲ្យធំជាងបន្តិច ហើយត្រូវតម្រឹមតាមខ្សែដឹកនាំដូចគ្នាជាមួយមុំមាត់ (ស្រឹក្កណី)។ ហើយត្រូវធ្វើឲ្យលំអៀងទន់ភ្លន់ ដោយគ្មានការបន្ថែម «កលា» (ការបែងចែកលម្អបន្ថែម) ដល់កម្រិតពីរភាគ (អំសៈ-ទ្វយ)។
Verse 11
ग्रीवा सार्धकला कार्या तद्विस्तारोपशोभिता नेत्रं विना तु विस्तारौ ऊरू जानू च पिण्डिका
ក ត្រូវធ្វើឲ្យមានមាត្រ១កលាកន្លះ ហើយត្រូវឲ្យស្រស់ស្អាតដោយទទឹងសមរម្យរបស់វា។ លើកលែងមាត្រភ្នែក ទទឹងត្រូវកំណត់សម្រាប់ភ្លៅ ជង្គង់ និងកំភួនជើង (បិណ្ឌិកា)។
Verse 12
अङ्घ्रिपृष्ठौ स्फिचौ कट्यां यथाभागं प्रकल्पयेत् सप्तांशोनास् तथाङ्गुल्यो दीर्घं विष्कम्भनाहतं
គួរតែបង្កើតសមាមាត្រខ្នងជើង គូទ និងចង្កេះ តាមភាគរបស់វាដែលសមរម្យ។ ដូចគ្នានេះ ប្រវែងសរុបត្រូវកំណត់តាមវិស្កម្ភ (viṣkambha) ហើយឯកតាម្រាមដៃ (aṅgula) ត្រូវបន្ថយចុះប្រាំពីរភាគ។
Verse 13
नेत्रैकवर्जितायामा जङ्घोरू च तथा कटिः मध्यपार्श्वं च तद्वृत्तं घनं पीनं कुचद्वयं
សមាមាត្ររូបកាយរបស់នាង—លើកលែងតែភ្នែកប៉ុណ្ណោះ—វែង និងបានរៀបចំល្អ; កំភួនជើង និងភ្លៅ ក៏ដូចជាចង្កេះ; ផ្នែកកណ្ដាលនៃចំហៀងមានរាងមូល; ហើយសុដន់ទាំងពីររឹងមាំ តឹង និងពេញលេញ។
Verse 15
तत्रेयमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः तालमात्रौ स्तनौ कर्यौ कटिः सार्धकलाधिका लक्ष्म शेषं पुरावत्स्यात् दक्षिणे चामुबुजं करे
នៅទីនេះ (អត្ថបទ) មានថា—តាមការអានផ្សេងដែលបានកត់សម្គាល់ក្នុងសៀវភៅដៃដែលមានសញ្ញា—សុដន់ទាំងពីរគួរធ្វើឲ្យមានមាត្រដ្ឋានមួយ tāla; ចង្កេះគួរលើសមួយកន្លះ kalā (សារធកលា)។ សមាមាត្រដទៃទៀតឲ្យដូចដែលបាននិយាយមុន; ហើយនៅដៃស្តាំក៏គួរមានផ្កាឈូកមួយផងដែរ។
Verse 16
वामे वित्त्वं स्त्रियौ पार्श्वे शुभे चामरहस्तके दीर्घघोणस्तु गरुडश् चक्राङ्गाद्यानथो वदे
នៅខាងឆ្វេងមានរូបបុគ្គលិកនៃទ្រព្យសម្បត្តិ; នៅចំហៀងមានស្ត្រីមង្គលពីរនាក់កាន់ចាមរ (fly-whisk)។ គរុឌមានចំពុះវែងជាយាន; ហើយបន្ទាប់មក ខ្ញុំនឹងពណ៌នាអំពីចក្រ និងនិមិត្តសញ្ញាផ្សេងៗទៀត។
Frequently Asked Questions
The chapter emphasizes strict proportional standards for the piṇḍikā: length equal to the image, height equal to half the image, and construction specified as sixty-four puṭa (courses/layers), alongside symmetry and cleaning of the koṣṭhaka and precise placement of features and drainage outlets.
By treating measurement, symmetry, and purity as dharmic disciplines that make a form fit for consecration (pratiṣṭhā), the chapter aligns craftsmanship with sādhana—right form becomes a support for right presence, devotion, and auspicious order (Lakṣmī) in sacred space.