Adhyaya 100
Chapter 100 — द्वारप्रतिष्ठाकथनम् (Dvāra-pratiṣṭhā-kathana: Procedure for Door Consecration)
ក្នុងអធ្យាយនេះ ព្រះឥស្វរ បង្រៀនពិធីប្រតិស្ឋា (ការប្រគេន/ដំឡើង) ជាក់លាក់សម្រាប់ទ្វារ (dvāra) ដោយចាត់ទុកកម្រិតចូល និងកម្រិតជើងទ្វារ ជាចំណុចប្រសព្វសក្ការៈដែលត្រូវសម្អាត ការពារ និងដាក់ថាមពលឲ្យត្រឹមត្រូវ។ ដំបូងរៀបចំផ្នែកទ្វារដោយទឹកឱសថ និងសារធាតុសម្អាតផ្សេងៗ ហើយដាក់លើសយនៈ (គ្រែប្រតិស្ឋា)។ បន្ទាប់ធ្វើន្យាសៈបីផ្នែក (ឫស-កណ្ដាល-ចុង) ដំឡើងលំដាប់ពី អាត្មាន តាមតត្តវៈកណ្ដាល រហូតដល់ ឥស្វរ; បន្តដោយសន្និវេសៈ ហោម និងជប ដើម្បីឲ្យរូបដែលដំឡើង “តាមរូបសម្បត្តិដើម”។ ការបូជានៅមាត់ទ្វារធ្វើវាស្តុបូជា ក្រោមការការពារមន្ត្រ អនន្តៈ ដាក់រត្នបញ្ចក (វត្ថុមានតម្លៃ៥) និងធ្វើសាន្តិហោម ដើម្បីបន្ធូរឧបសគ្គ។ អធ្យាយក៏រាយបញ្ជីវត្ថុការពារ (ឱសថ គ្រាប់ធញ្ញជាតិ និងសារធាតុផ្សេងៗ) និងបញ្ជាធ្វើរ៉ក្សាបោតលី (កញ្ចប់ការពារ) ចងជាមួយឧទុម្ពរ ដោយអំពាវនាវប្រṇវៈ។ កំណត់ទិសដៅឲ្យលំអៀងទៅជើងបន្តិច ហើយន្យាសៈបន្ថែមដាក់ អាត្ម-តត្តវៈ ខាងក្រោម វិទ្យា-តត្តវៈ លើសសរខាង និងដាក់ ព្រះសិវៈ ក្នុង “តំបន់អាកាស” បញ្ចប់ដោយដំឡើងតាមមូលមន្ត្រ។ ចុងក្រោយថ្វាយបង្គំទេវតាអ្នកថែទ្វារ និងគ្រឿងគាំទ្រ (តល្បៈជាដើម) តាមសមត្ថភាព បន្ទាប់ធ្វើពិធីសងបាបសម្រាប់កំហុស បាលីតាមទិស និងដាក់ទក្ខិណា។
Shlokas
Verse 1
, च विन्यस्य पदपञ्चकमिति छ विन्यस्य रत्नपञ्चकमिति ज आत्मनेति छ शक्त्यर्थमिति ङ सूर्यमन्त्राश्चेति छ स्थापनेपि वेति ज अथ शततमो ऽध्यायः द्वारप्रतिष्ठाकथनं ईश्वर उवाच द्वाराश्रितप्रतिष्ठाया वक्ष्यामि विधिमप्यथ द्वाराङ्गानि कषायाद्यैः संस्कृत्य शयने न्यसेत्
ឥឡូវនេះ ក្នុងជំពូកទីមួយរយ—ស្តីពីពិធីប្រតិស្ឋានទ្វារ—ព្រះឥશ્વរ បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់វិធីសាស្ត្រផងដែរ សម្រាប់ពិធីប្រតិស្ឋានដែលពាក់ព័ន្ធនឹងច្រកទ្វារ។ បន្ទាប់ពីបានសម្អាត និងរៀបចំអង្គធាតុនៃទ្វារដោយទឹកឱសថកកាយ (decoctions) និងអ្វីៗដូច្នេះ គួរដាក់វាលើគ្រែពិធី (śayana)»។
Verse 2
मूलमध्याग्रभागेषु त्रयमात्मादिसेश्वरं विन्यस्य सन्निवेश्याथ हुत्वा जप्त्वात्र रूपतः
ដោយធ្វើ nyāsa ដាក់ត្រីក្រុម—ចាប់ពី «Ātman» (អាត្មា) រហូតដល់ «Īśvara» (ព្រះអម្ចាស់)—នៅក្នុងផ្នែកគល់ កណ្ដាល និងចុង នោះគួរដំឡើងឲ្យមាំមួន។ បន្ទាប់មក ក្រោយពេលថ្វាយអាហូត្រ (oblations) និងធ្វើ japa នៅទីនេះ នោះ (ទេវតា/មន្ត្រ) ត្រូវបានសម្រេចតាមរូបសភាពត្រឹមត្រូវរបស់វា។
Verse 3
द्वारादथो यजेद्वास्तुन्तत्रैवानन्तमन्त्रितः रत्नादिपञ्चकं न्यस्य शान्तिहोमं विधाय च
បន្ទាប់មក ចាប់ពីទ្វារ គួរធ្វើបូជាទេវតាវាស್ತು នៅទីនោះឯង ដោយអញ្ជើញការពារតាមមន្ត្រ អនន្ត; ហើយដាក់វត្ថុប្រាំប្រភេទចាប់ពីរត្នៈ រួចធ្វើហោមសន្តិ (śānti-homa) ដើម្បីសម្រួលសន្តិភាព។
Verse 4
यवसिद्धार्थकाक्रान्ता ऋद्धिवृद्धिमहातिलाः गोमृत्सर्षपरागेन्द्रमोहनीलक्षणामृताः
មាន៖ ស្រូវបាលី; មូស្តាតស; ឱសថឈ្មោះ អាក្រាន្តា; រិទ្ធិ និង វ្រឹទ្ធិ; មហាទិលា; លាមកគោ; មូស្តាត; ម្សៅផ្កា (pollen); អ្វីដែលល្អបំផុតក្នុងចំណោមវា; មោហនី; លក្ខណា; និង អម្រឹតា—ទាំងនេះជាឈ្មោះ/វត្ថុដែលបានរាយនាម។
Verse 5
रोचना रुग् वचो दूर्वा प्रासादधश् च पोटलीं प्रकृत्योदुम्बरे बद्ध्वा रक्षार्थं प्रणवेन तु
យក រោចនា (ពណ៌លឿង), ឱសថ រុគ, វចា, និងស្មៅ ទូರ್ವា ហើយក៏យកផ្នែកមួយនៃ ប្រាសាទធ; រួចធ្វើជាកញ្ចប់តូច (ពូតលី)។ ចងវានៅលើឧដុម្ពរ (udumbara) ដើម្បីការពារ ហើយអមដោយ ប្រṇវ (ព្យាង្គ Oṁ)។
Verse 6
द्वारमुत्तरतः किञ्चिदाश्रितं सन्निवेशयेत् आत्मतत्त्वमधो न्यस्य विद्यातत्त्वञ्च शाखयोः
គួររៀបចំទ្វារ ឲ្យលំអៀងបន្តិចទៅខាងជើង។ ដោយដាក់ អាត្មតត្ត្វ (ātma-tattva) នៅខាងក្រោម ហើយដាក់ វិទ្យាតត្ត្វ (vidyā-tattva) លើសាខាទាំងពីរ (សមាជិកខាងជើង-ខាងត្បូង/សសរខាង)។
Verse 7
शिवमकाशदेशे च व्यापकं सर्वमङ्गले ततो महेशनाथं च विन्यसेन्मूलमन्त्रतः
នៅក្នុងតំបន់នៃអាកាស គួរធ្វើញាស (nyāsa) ដាក់ ព្រះសិវៈ—ព្រះអម្ចាស់ដែលពេញលេញទាំងអស់ និងជាមង្គលទាំងអស់។ បន្ទាប់មក គួរដំឡើង មហេសនាថ (Maheśanātha) ផង ដោយមូលមន្ត្រ (mūla-mantra)។
Verse 8
विन्यस्य च निवेशयाथ इति ख विन्यस्य सन्निबोध्याथेति ज अजप्त्वानुरूपत इति ग सर्वपुष्कलमिति ख , घ च द्वाराश्रितांश् च तल्पादीन् कृतयुक्तैः स्वनामभिः जुहुयाच्छतमर्धं वा द्विगुणं शक्तितोथवा
ក្រោយពេលធ្វើន្យាសា (vinnyāsa) តាមវិធីកំណត់ហើយ គួរតែដំឡើង (pratiṣṭhā) ព្រះ/ថាមពល។ បន្ទាប់ពីដាក់រួច ត្រូវបំភ្ញាក់ឲ្យមានស្មារតី (sannibodhya)។ ដោយអនុវត្តឲ្យសមនឹងពិធី ដោយមិនសូត្រមន្តបែបជប (ajapta) ហើយធ្វើឲ្យពេញលេញទាំងអស់ (sarvapuṣkala) គួរថ្វាយអាហូតិ—ហៅតាមនាមរបស់ពួកគេ—ដល់ទេវតាអ្នកយាមទ្វារ និងគ្រឿងគាំទ្រដូចជាគ្រែ/តម្បាលជាដើម តាមការរៀបចំត្រឹមត្រូវ; គួរថ្វាយ ១០០ ដង ឬកន្លះ ឬទ្វេដង តាមសមត្ថភាព។
Verse 9
न्यूनादिदोषमोषार्थं हेतितो जुहुयाच्च्छतं दिग्बलिम्पूर्ववद्धुत्वा प्रदद्याद्दक्षिणादिकं
ដើម្បីបំបាត់កំហុសដូចជាភាពខ្វះខាតក្នុងពិធី គួរថ្វាយអាហូតិ ១០០ ដងចូលក្នុងភ្លើង ដោយភ្ជាប់មន្តអាវុធ (heti-mantra)។ បន្ទាប់មក ដូចដែលបានធ្វើមុន គួរធ្វើបលិ (bali) តាមទិសទាំងឡាយ ហើយប្រគេនទានដក្ខិណា (dakṣiṇā) និងអ្វីៗដែលកំណត់បន្ថែម។
Frequently Asked Questions
A precise dvāra-pratiṣṭhā sequence: purification of door members, śayana placement, segmental nyāsa (root/middle/tip), Vāstu worship with Ananta-mantra, ratna-pañcaka placement, śānti-homa, and concluding bali/dakṣiṇā with expiation for deficiencies.
Protection is emphasized through the Ananta-mantra (invocation at the doorway) and the praṇava (Oṁ) used with a rakṣā-pōṭalī; the rite also includes śānti-homa and corrective oblations to remove nyūna-doṣa (defects of deficiency).
By mapping metaphysical principles (ātma-tattva, vidyā-tattva, Śiva, Maheśanātha) onto architectural members through nyāsa and installation, it treats the doorway as a sanctified locus where correct form, mantra, and offering align built space with dharma and auspiciousness.