Adhyaya 243
Chapter 243 — Strī-lakṣaṇa (Characteristics of a Woman)
បន្ទាប់ពីបញ្ចប់ការពិភាក្សាអំពី puruṣa-lakṣaṇa អគ្គិពុរាណបើកផ្នែកថ្មីអំពី strī-lakṣaṇa ជាគោលការណ៍នីតិសាស្ត្រ និងលក្ខណៈសាស្ត្រ សម្រាប់វាយតម្លៃសុភមង្គល (śubhatva) នារីដែលគេគ្រោងជ្រើស។ សមុទ្រ (Samudra) រាយបញ្ជីសញ្ញារូបកាយ និងអាកប្បកិរិយា៖ អវយវៈស្រស់ស្អាត ដំណើរដើរមានចង្វាក់សមរម្យ ជើង និងទ្រូងសមស្រប និងសញ្ញាមង្គលដូចជា ផ្ចិតបង្វិលតាមទិសនាឡិកា។ ក៏បញ្ជាក់លក្ខណៈអមង្គលត្រូវជៀសវាង—រឹងរ៉ៃ មិនសមាមាត្រ ចូលចិត្តឈ្លោះ លោភលន់ ពាក្យសម្តីរឹង និងសូម្បីតែការភ្ជាប់នាមខ្លះៗ—បង្ហាញថាសន្តិភាពសង្គមត្រូវបានចាត់ទុកជាមាត្រដ្ឋានធម៌។ សេចក្តីសង្ខេបលើកតម្លៃអាកប្បកិរិយាលើសសម្រស់ក្រៅ៖ ទោះខ្វះសញ្ញាល្អ ក៏អាចក្លាយជា “មង្គល” ដោយគុណ និងអាចារ្យ។ ចុងក្រោយ សញ្ញាពិសេសលើដៃត្រូវបាននិយាយថាជាសញ្ញាការពារ ភ្ជាប់លក្ខណៈវិទ្យាជាមួយជំនឿអាយុវែងក្នុងរបបរាជធម៌។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे पुरुषलक्षणं नाम द्विचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिचत्वारिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः स्त्रीलक्षणं समुद्र उवाच शस्ता स्त्री चारुसर्वाङ्गी मत्तमातङ्गगामिनी गुरूरुजघना या च मत्तपारावतेक्षणा
ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និមហាបុរាណ បញ្ចប់ជំពូកទី២៤២ ដែលមានចំណងជើង «លក្ខណៈបុរស (បុរុសលក្ខណៈ)»។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី២៤៣ «លក្ខណៈស្ត្រី (ស្ត្រីលក្ខណៈ)»។ សមុទ្រ បាននិយាយថា៖ «ស្ត្រីគួរសរសើរ គឺអ្នកដែលអវយវៈស្រស់ស្អាតគ្រប់ផ្នែក ដំណើរដូចដំរីញីស្រវឹង ភ្លៅនិងត្រគាកពេញធ្ងន់ ហើយភ្នែកដូចព្រាបស្រវឹង»។
Verse 2
सुनीलकेशी तन्वङ्गी विलोमाङ्गी मनोहरा शुभा स्त्री इति ज समभूमिस्पृशौ पादौ संहतौ च तथा स्तनौ
ស្ត្រីត្រូវបានហៅថា «សុភមង្គល» នៅពេលនាងមានសក់ខ្មៅរលោង រាងកាយស្ដើងសមស្រប អវយវៈសមមាត្រត្រឹមត្រូវ និងរូបរាងគួរឱ្យចាប់ចិត្ត; ហើយនៅពេលជើងទាំងពីរប៉ះដីស្មើៗគ្នា និងទ្រូងរឹងមាំតាំងល្អ។
Verse 3
नाभिः प्रदक्षिणावर्ता गुह्यमश्वत्थपत्रवत् गुल्फौ निगूढौ मध्येन नाभिरङ्गुष्ठमानिका
ផ្ចិតត្រូវបង្វិលទៅខាងស្តាំ (តាមទិសនាឡិកា); តំបន់សម្ងាត់មានរាងដូចស្លឹកអស្វត្ថ (ដើមពោធិ៍/ស្វាយព្រៃ) ដ៏បរិសុទ្ធ; កជើងត្រូវលាក់លៀមមិនលេចធ្លោ; ហើយផ្ចិតនៅកណ្ដាលមានទំហំស្មើមេដៃ។
Verse 4
जठरन्न प्रलम्बञ्च रोमरूक्षा न शोभना नर्क्षवृक्षनदीनाम्नी न सदा कलहप्रिया
នាងមិនគួរមានពោះពេញពេក ឬអវយវៈយារធ្លាក់; មិនគួរមានរោមរឹងរដុប ឬខ្វះសោភ័ណភាព។ នាងមិនគួរមានឈ្មោះពាក់ព័ន្ធនឹងខ្លាឃ្មុំ ដើមឈើ ឬទន្លេ ហើយមិនគួរជាមនុស្សដែលស្រឡាញ់ការឈ្លោះប្រកែកជានិច្ច។
Verse 5
न लोलुपा न दुर्भाषा शुभा देवादिपूजिता गण्डैर् मधूकपुष्पाभैर् न शिराला न लोमशा
នាងមិនលោភលន់ មិននិយាយពាក្យអាក្រក់ទេ; នាងជាមង្គល និងត្រូវបានទេវតា និងអ្នកដទៃគោរពបូជា។ ថ្ពាល់នាងដូចផ្កាមធូក; នាងមិនមានសរសៃឈាមលេចច្បាស់ និងមិនមានរោមច្រើនពេក។
Verse 6
न संहतभ्रूकुटिला पतिप्राणा पतिप्रिया अलक्षणापि लक्षण्या यत्राकारास्ततो गुणाः
នាងមិនគួរមានចិញ្ចើមជាប់គ្នា ឬកោងខុសទ្រង់ទ្រាយ; នាងគួរយកប្តីជាដង្ហើមជីវិត និងជាទីស្រឡាញ់របស់ប្តី។ ទោះបីខ្វះសញ្ញាសម្រស់ខាងក្រៅ ក៏នៅតែជានារីមានមង្គល; ព្រោះកន្លែងណាមានអាកប្បកិរិយា និងទម្រង់ប្រព្រឹត្តល្អ ពីនោះកើតគុណធម៌។
Verse 7
भुवङ्कनिष्ठिका यस्या न स्पृशेन्मृत्युरेव सा
នារីណាដែលម្រាមកូនដៃមានសញ្ញា «ភុវង្គក» នោះ សូម្បីតែមរណភាពផ្ទាល់ ក៏មិនអាចប៉ះពាល់នាងបានឡើយ។
Frequently Asked Questions
It outlines auspicious and inauspicious characteristics—both physical and behavioral—used within lakṣaṇa-śāstra and nīti-śāstra to evaluate suitability and harmony in social life, while emphasizing that virtuous conduct can outweigh mere external features.
The chapter discourages quarrelsomeness, greed, and harsh or foul speech, presenting social temperament as a dharmic indicator of auspiciousness.
It states that even if outward marks are lacking, one may still be considered auspicious when noble demeanor and conduct are present—because virtues arise from character and behavior.