Adhyaya 238

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे रामोक्तनीतिर्नाम सप्तत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथाष्टत्रिंशदधिकशततमो ऽध्यायः राजधर्माः राम उवाच स्वाम्यमात्यञ्च राष्ट्रञ्च दुर्गं कोषो बलं सुहृत् परस्परोपकारीदं सप्ताङ्गं राज्यमुच्यते

ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និមហាបុរាណ បញ្ចប់ជំពូកឈ្មោះ «នីតិដែលរាមបានបង្រៀន» ជាជំពូកទី ២៣៧។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី ២៣៨ «ធម៌របស់ព្រះមហាក្សត្រ»។ រាមមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រ (អធិបតី), មន្ត្រី, ដែនដីនិងប្រជាជន, បន្ទាយ, ឃ្លាំងទ្រព្យ, កងទ័ព, និងមិត្តសហព័ន្ធ—សមាសភាគប្រាំពីរនេះដែលគាំទ្រគ្នាទៅវិញទៅមក ត្រូវហៅថា ‘រាជ្យ’ ឬ ‘រដ្ឋ’»។

Verse 2

स्वसमृद्धिष्वित्यादिः, मीनव्रतचरिष्णुतेत्यन्तः ज पुस्तके नास्ति राज्याङ्गानां वरं राष्ट्रं साधनं पालयेत् सदा कुलं शीलं वयः सत्त्वं दाक्षिण्यं क्षिप्रकारिता

«ចាប់ផ្តើមដោយ ‘ក្នុងសេចក្តីសម្បូរបែបរបស់ខ្លួន…’ ហើយបញ្ចប់ដោយ ‘…អ្នកដែលប្រតិបត្តិវ្រតមីន (mīna-vrata)’—ផ្នែកនេះមិនមានក្នុងសៀវភៅអក្សរដៃ ‘ja’ ទេ។ រដ្ឋ/ដែនដី (rāṣṭra) ជាអង្គសំខាន់បំផុតនៃរាជ្យ; គួរតែការពារជានិច្ចនូវធនធាន និងឧបករណ៍សម្រាប់ថែរក្សាវា—ដោយពិចារណាវង្សត្រកូល សីលធម៌ អាយុ សត្តវៈ/ភាពមាំមួន ចិត្តសប្បុរស និងការអនុវត្តឆាប់រហ័ស ជាគុណលក្ខណៈ។

Verse 3

अविसंवादिता सत्यं वृद्धसेवा कृतज्ञता दैवसम्पन्नता बुद्धिरक्षुद्रपरिवारता

ភាពមិនផ្ទុយគ្នារវាងពាក្យនិងការធ្វើ (ភាពស្មោះត្រង់), ការតាំងខ្លួនលើសច្ចៈ, ការបម្រើអ្នកចាស់ទុំ, ការដឹងគុណ, ការមានសំណាងដោយព្រះ (ទេវសម្បត្តិ), បញ្ញា, និងការមានមិត្តរួមល្អថ្លៃ (មិនទាបទាប)—ទាំងនេះជាគុណធម៌។

Verse 4

शक्यसामन्तता चैव तथा च दृढभक्तिता दीर्घदर्शित्वमुत्साहः शुचिता स्थूललक्षिता

ហើយគួរមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រងសាមន្តជិតខាងឲ្យស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងបាន, ព្រមទាំងភាពស្មោះត្រង់មាំមួន; ចក្ខុវិស័យឆ្ងាយ និងសេចក្តីខិតខំប្រឹងប្រែង; ភាពបរិសុទ្ធនៃអាកប្បកិរិយា; និងសញ្ញាលក្ខណៈច្បាស់លាស់ដែលបង្ហាញគុណធម៌ល្អ។

Verse 5

विनीतत्वं धार्मिकता साधोश् च नृपतेर्गुणाः प्रख्यातवंशमक्रूरं लोकसङ्ग्राहिणं शुचिं

ភាពទន់ភ្លន់ (វិន័យ/ទាបខ្លួន), ធម្មិកភាព (ការរស់នៅតាមធម៌), និងអាកប្បកិរិយារបស់សាធុ—ទាំងនេះជាគុណធម៌របស់ព្រះមហាក្សត្រ; (ព្រះអង្គគួរ) មានវង្សល្បីល្បាញ មិនសាហាវ ជាអ្នករួមបញ្ចូលប្រជាជនឲ្យរួបរួម និងបរិសុទ្ធ។

Verse 6

कुर्वीतात्सहिताङ्क्षी परिचारं महीपतिः वाग्मी प्रगल्भः स्मृतिमानुदग्रो बलवान् वशी

ព្រះមហាក្សត្រ (ម្ចាស់ផែនដី) គួរតែងតាំងជាអ្នកបម្រើម្នាក់ ដែលប្រុងប្រយ័ត្ន និងសហការគ្នា មានវោហារសិល្បៈ ក្លាហានទំនុកចិត្ត ចងចាំភារកិច្ច មាំមួនសកម្ម ខ្លាំងក្លា និងអាចគ្រប់គ្រងខ្លួនឯងបាន។

Verse 7

नेता दण्डस्य निपुणः कृतशिल्पपरिग्रहः पराभियोगप्रसहः सर्वदुष्टप्रतिक्रिया

អ្នកកាន់ដណ្ឌៈ (អ្នកគ្រប់គ្រងយុត្តិធម៌) ត្រូវមានជំនាញក្នុងដណ្ឌៈ (វិន័យទណ្ឌកម្ម) បានហ្វឹកហាត់ដោយសិល្បៈ និងវិជ្ជាជីវៈអនុវត្ត មានសមត្ថភាពទ្រាំទ្រការចោទប្រកាន់ និងការប្តឹងប្រឆាំង ហើយចេះវិធានប្រឆាំងអំពើអាក្រក់គ្រប់ប្រភេទ។

Verse 8

प्रवृत्तान्ववेक्षी च सन्धिविग्रहतत्त्ववित् गूढमन्त्रप्रचारज्ञो देशकालविभागवित्

គាត់ត្រូវជាអ្នកតាមដានកិច្ចការដែលកំពុងដំណើរការ យល់ដឹងអំពីគោលការណ៍ពិតនៃសន្ធិ និងវិគ្រោះ (សម្ព័ន្ធ និងសត្រូវភាព) ដឹងពីការប្រើប្រាស់ និងការផ្សព្វផ្សាយនៃយោបល់សម្ងាត់ ហើយចេះបែងចែកទីកន្លែង និងពេលវេលាឲ្យសមរម្យ។

Verse 9

आदाता सम्यगर्थानां विनियोक्ता च पात्रवित् क्रोधलोभभयद्रोहदम्भचापलवर्जितः

គាត់ត្រូវជាអ្នកប្រមូលទ្រព្យដោយវិធីត្រឹមត្រូវ ហើយជាអ្នកចែកចាយឲ្យសមរម្យ ដឹងអ្នកទទួលដែលសមគួរ ដោយគ្មានកំហឹង លោភលន់ ភ័យខ្លាច ក្បត់ កុហកបង្ហាញខ្លួន និងភាពប្រែប្រួលឆាប់រហ័ស។

Verse 10

परोपतापपैशून्यमात्सर्येर्षानृतातिगः वृद्धोपदेशसम्पन्नः शक्तो मधुरदर्शनः

គាត់គ្មានការធ្វើឲ្យអ្នកដទៃទុក្ខព្រួយ និងគ្មានការនិយាយបង្កាច់; គាត់លើសពីការច嫉 និងការច嫉ឈ្នានីស និងភាពមិនពិត; គាត់មានពេញលេញដោយដំបូន្មានអ្នកចាស់ទុំ; គាត់មានសមត្ថភាព ហើយទម្រង់មុខមាត់ និងអាកប្បកិរិយារបស់គាត់ទន់ភ្លន់គួរឲ្យស្រឡាញ់។

Verse 11

गुणानुरागस्थितिमानात्मसम्पद्गुणाः स्मृताः कुलीनाः शुचयः शूराः श्रुतवन्तो ऽनुरागिणः

អ្នកដែលមានភាពមាំមួនក្នុងសេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះគុណធម៌ មានទ្រព្យសម្បត្តិខាងក្នុង និងគុណលក្ខណៈល្អ ត្រូវបានចងចាំថាជាអ្នកកុលីនពិតប្រាកដ—សុចរិត ស្អាតបរិសុទ្ធ ក្លាហាន មានចំណេះដឹង និងមានមេត្តាស្និទ្ធស្នាល។

Verse 12

एत् सदेत्यन्तः पाठः ग पुस्तके नास्ति तद्वच्च दृढभक्तितेति ग कृतशिल्पः स्ववग्रह इति घ , ञ च सर्वदुष्टप्रतिग्रह इति ख , घ , छ च परच्छिद्रान्ववेक्षी चेति घ , ञ च गुणवन्तो ऽनुगामिन इति ग दण्डनीतेः प्रयोक्तारः सचिवाः स्युर्महीपतेः सुविग्रहो जानपदः कुलशीककलान्वितः

មន្ត្រី (saciva) ជាអ្នកអនុវត្តន៍នីតិដណ្ឌ (daṇḍanīti) និងការគ្រប់គ្រងរបស់ព្រះមហាក្សត្រ។ គួរមានរាងកាយរឹងមាំ សមរម្យ មានបទពិសោធន៍ក្នុងកិច្ចការរដ្ឋ មានវង្សត្រកូល និងអាកប្បកិរិយាល្អ ហើយជំនាញក្នុងសិល្បៈ និងជំនាញអនុវត្ត។

Verse 13

वाग्मी प्रगल्भश् चक्षुष्मानुत्साही प्रतिपत्तिमान् स्तम्भचापलहीनश् च मैत्रः क्लेशसहः शुचिः

គាត់គួរមានវាចាស្រស់ស្អាត និងក្លាហាន មានចក្ខុច្បាស់ មានស្មារតីខិតខំ និងវិចារណញ្ញាណល្អ; មិនអួតអាង និងមិនរអិលរអួល; មានមិត្តភាព អត់ធ្មត់ទុក្ខលំបាក និងសុចរិតក្នុងអាកប្បកិរិយា។

Verse 14

सत्यसत्त्वधृतिस्थैर्यप्रभावारोग्यसंयुतः कृतशिल्पश् च दक्षश् च प्रज्ञावान् धारणान्वितः

មានសច្ចៈ សុចរិតភាព កម្លាំងអត់ធ្មត់ ភាពមាំមួន អំណាចឥទ្ធិពល និងសុខភាពល្អ; បានបណ្តុះបណ្តាលក្នុងសិល្បៈ និងសិប្បកម្ម មានសមត្ថភាព និងប្រសិទ្ធភាព មានប្រាជ្ញា និងមានសមត្ថភាពចងចាំ និងស្ងប់ស្ងាត់—នេះហើយជាបុគ្គលគំរូ។

Verse 15

दृढभक्तिरकर्ता च वैराणां सचिवो भवेत् स्मृतिस्तत्परतार्थेषु चित्तज्ञो ज्ञाननिश् चयः

គាត់គួរមានភក្ដីភាពមាំមួន និងមិនប្រព្រឹត្តតាមចិត្តឆាប់រហ័សរបស់ខ្លួន; គួរជាសមាជិកប្រឹក្សា សូម្បីតែក្នុងការទាក់ទងជាមួយសត្រូវ។ គួរមានស្មារតីចងចាំទុកចិត្តបានចំពោះកិច្ចការដែលស្របនឹងគោលបំណង មានចំណេះដឹងអំពីចិត្តមនុស្ស និងមានការប្រាកដច្បាស់ក្នុងចំណេះដឹង។

Verse 16

दृढता मन्त्रगुप्तिश् च मन्त्रिसम्पत् प्रकीर्तिता त्रय्यां च दण्डनीत्यां च कुशलः स्यात् पुरोहितः

ភាពមាំមួន និងការរក្សាការពិគ្រោះយោបល់ឲ្យសម្ងាត់ ត្រូវបានប្រកាសថាជាគុណសម្បត្តិរបស់មន្ត្រី។ ហើយព្រះបូជាចារ្យរាជ (purohita) គួរជំនាញទាំងក្នុងត្រៃវេទ (trayyā) និងក្នុងវិទ្យានីតិដណ្ឌនៃការគ្រប់គ្រង និងការផ្តន្ទាទោស (daṇḍanīti)។

Verse 17

अथर्वदेवविहितं कुर्याच्छान्तिकपौष्टिकं साधुतैषाममात्यानां तद्विद्यैः सह बुद्धिमान्

ព្រះរាជាដែលមានប្រាជ្ញា គួរធ្វើពិធីសន្តិក និងពិធីបង្កើនសម្បត្តិ តាមអថર્વវេទ ដោយរួមជាមួយអ្នកជំនាញវិជ្ជានោះ ដើម្បីសុខសាន្ត និងសេចក្តីប្រព្រឹត្តល្អរបស់មន្ត្រី។

Verse 18

चक्षुष्मत्तां च शिल्पञ्च परीक्षेत गुणद्वयं स्वजनेभ्यो विजानीयात् कुलं स्थानमवग्रहं

គួរត្រួតពិនិត្យគុណធម៌ពីរ គឺ ភ្នែកច្បាស់ (ការយល់ឃើញមុតមាំ) និងជំនាញការងារ; ហើយតាមរយៈសាច់ញាតិរបស់គេ គួរដឹងអំពីវង្សត្រកូល ស្ថានភាពសង្គម និងភាពទុកចិត្តបាន/ប្រវត្តិការងារ។

Verse 19

परिकर्मसु दक्षञ्च विज्ञानं धारयिष्णुतां गुणत्रयं परीक्षेत प्रागलभ्यं प्रीतितां तथा

មុនពេលតែងតាំង គួរត្រួតពិនិត្យគុណធម៌បី៖ ភាពឆ្លាតវៃក្នុងការងារជាក់ស្តែង ចំណេះដឹងពិត និងការអត់ធ្មត់មាំមួន; ហើយក៏ត្រូវសាកល្បងអំពីអាកប្បកិរិយាមុនៗ និងចិត្តសប្បុរសភាព/ភាពស្មោះត្រង់ដោយសេចក្តីពេញចិត្តផងដែរ។

Verse 20

कथायोगेषु बुद्ध्येत वाग्मित्वं सत्यवादितां उतसाहं च प्रभावं च तथा क्लेशसहिष्णुतां

ក្នុងសិល្បៈដែលមានវិន័យនៃការតែង និងបង្ហាញរឿងរ៉ាវ គួរបណ្តុះ៖ ភាពវោហារស័ព្ទ ការនិយាយពិត កម្លាំងចិត្ត/ឧស្សាហ៍ព្យាយាម អំណាចបញ្ចុះបញ្ចូល និងការអត់ធ្មត់ទុក្ខលំបាកផងដែរ។

Verse 21

धृतिं चैवानुरागं च स्थैर्यञ्चापदि लक्षयेत् भक्तिं मैत्रीं च शौचं च जानीयाद्व्यवहारतः

គួរទទួលស្គាល់ភាពអត់ធ្មត់មាំមួន និងសេចក្តីស្រឡាញ់ ហើយក៏ត្រូវមើលឃើញភាពថេរមាំនៅពេលមានវិបត្តិ; ហើយតាមរយៈការប្រតិបត្តិជាក់ស្តែង គួរដឹងអំពីសេចក្តីស្មោះបូជា មិត្តភាព និងភាពស្អាតសុចរិតនៃអាកប្បកិរិយា។

Verse 22

कृतशीलश्चेति ज चिन्तको ज्ञाननिश् चय इति ग परीक्षेत गुणत्रयमिति ज प्रतिभां तथेति ज स्वजनेभ्य इत्य् आदिः, क्लेशसहिष्णुतामित्यन्तः पाठः छ पुस्तके नास्ति संवासिभ्यो बलं सत्त्वमारोग्यं शीलमेव च अस्तब्धतामचापल्यं वैराणां चाप्यकीर्तनं

ពីអ្នកដែលរស់នៅជិតស្និទ្ធ (អ្នកសហវាស) គួរទទួលបានកម្លាំង សេចក្តីក្លាហាន សុខភាពល្អ និងសីលធម៌; ព្រមទាំងភាពទាបទន់មិនអួតអាង និងភាពមាំមួនមិនរអិលរអួល—ហើយសូម្បីក្នុងចំណោមសត្រូវ ក៏គួររក្សាឲ្យមិនល្បីអាក្រក់ (មិនឲ្យគេនិយាយដល់)។

Verse 23

प्रत्यक्षतो विजानीयाद् भद्रतां क्षुद्रतामपि फलानुमेयाः सर्वत्र परोक्षगुणवृत्तयः

គួរតែដឹងដោយផ្ទាល់ពីអ្វីដែលបង្ហាញច្បាស់ ទាំងភាពល្អឥតខ្ចោះ និងភាពទាបថោក; ព្រោះគ្រប់ទីកន្លែង កិច្ចប្រតិបត្តិការលាក់លៀមនៃគុណធម៌ ត្រូវអនុមានតាមផលដែលកើតឡើង។

Verse 24

शस्याकरवती पुण्या खनिद्रव्यसमन्विता गोहिता भूरिसलिला पुण्यैर् जनपदैर् युता

ដីដ៏បុណ្យសក្ការៈ គឺដីដែលសម្បូរដោយស្រូវសាលី និងរ៉ែធាតុ មានប្រយោជន៍ដល់គោ សម្បូរទឹកធ្លាក់ធ្លាយ និងភ្ជាប់ជាមួយស្រុកភូមិដែលមានបុណ្យកុសល។

Verse 25

रम्या सकुञ्जरबला वारिस्थलपथान्विता अदेवमातृका चेति शस्यते भूरिभूतये

ទីតាំងមួយ ត្រូវបានសរសើរថានាំមកនូវសម្បត្តិច្រើន នៅពេលវាស្រស់ស្អាត មានកម្លាំងដូចដំរី មានទឹក ដីរឹងមាំ និងផ្លូវថ្នល់គ្រប់គ្រាន់ ហើយមិនត្រូវរងគ្រោះដោយវិញ្ញាណមាតាទេវីដែលបង្កអន្តរាយ។

Verse 26

शूद्रकारुवणिक्प्रायो महारम्भः कृषी बलः सानुरागो रिपुद्वेषी पीडासहकरः पृथुः

គាត់ភាគច្រើនស្និទ្ធស្នាលជាមួយសូទ្រៈ អ្នកសិប្បកម្ម និងពាណិជ្ជករ; គាត់ចាប់ផ្តើមសហគ្រាសធំៗ ស្រឡាញ់កសិកម្ម និងកម្លាំង មានមេត្តាស្នេហា ស្អប់សត្រូវ អត់ធ្មត់ទុក្ខលំបាក និងមានរាងកាយធំទូលាយ (សម្បើម)។

Verse 27

नानादेश्यैः समाकीर्णो धार्मिकः पशुमान् बली ईदृक्जनपदः शस्तो ऽमूर्खव्यसनिनायकः

ដែនដីដែលពោរពេញដោយប្រជាជនមកពីតំបន់នានា មានធម៌ សម្បូរបសុសត្វ និងមានកម្លាំង—ដែនដីបែបនេះគួរឲ្យសរសើរ ជាពិសេសនៅពេលមានអ្នកដឹកនាំមិនល្ងង់ និងមិនជាប់អំពើអាក្រក់។

Verse 28

पृथुसीमं महाखातमुच्चप्राकारतोरणं पुरं समावसेच्छैलसरिन्मरुवनाश्रयं

គួរតាំងទីក្រុងមួយដែលមានព្រំដែនទូលាយ មានគូទឹកធំ មានជញ្ជាំងការពារខ្ពស់ និងទ្វារច្រកធំៗ—ស្ថិតដោយអាស្រ័យលើភ្នំ ទន្លេ វាលខ្សាច់ និងព្រៃឈើជាគាំទ្រ។

Verse 29

जलवद्धान्यधनवद्दुर्गं कालसहं महत् औदकं पार्वतं वार्क्षमैरिणं धन्विनं च षट्

បន្ទាយគួរត្រូវបានបំពាក់ដោយទឹក អង្ករ/ធញ្ញជាតិ និងទ្រព្យសម្បត្តិ; វាគួរធំ និងអាចទ្រាំទ្រកាលវេលា។ បន្ទាយមាន៦ប្រភេទ៖ បន្ទាយទឹក បន្ទាយភ្នំ បន្ទាយព្រៃ/ឈើ បន្ទាយវាលខ្សាច់ បន្ទាយដីស្ងួត (វាលរាប) និងបន្ទាយដីខ្សាច់ស្ងួត។

Verse 30

ईप्सितद्रव्यसम्पूर्णः पितृपैतामहोचितः धर्मार्जितो व्ययसहः कोषो धर्मादिवृद्धये

ឃ្លាំងទ្រព្យ (កោស) គួរត្រូវបានបំពេញដោយធនធានដែលចង់បាន និងចាំបាច់ សមស្របតាមស្តង់ដារដែលបន្តមកពីឪពុក និងជីតា; រកបានដោយវិធីសុចរិត និងអាចទ្រាំទ្រចំណាយ—ដើម្បីឲ្យធម៌ និងគោលបំណងផ្សេងៗនៃជីវិតកើនឡើង។

Verse 31

पितृपैतामहो वश्यः संहतो दत्तवेतनः विख्यातपौरुषो जन्यः कुशुलः शकुनैर् वृतः

គាត់មានវង្សត្រកូលពីឪពុក និងបុព្វបុរស ងាយស្រួលឲ្យគ្រប់គ្រង មានវិន័យ និងរួបរួមល្អ ជាអ្នកបម្រើដែលបានបើកប្រាក់ឈ្នួល; ល្បីដោយភាពក្លាហាន កើតពីជនជាតិយោធាទូទៅ មានសមត្ថភាព ហើយមានអ្នកទស្សន៍ទាយនិមិត្តសញ្ញា (សកុន) អមជាមួយ។

Verse 32

नानाप्रहणोपेतो नानायुद्धविशारदः सत्त्वमारोग्यं कुलमेव चेति ज मख्यव्यसननायक इति ग उच्चप्रकारगोपुरमिति घ , ञ च नानायोधसमाकीर्णौ नीराजितहयद्विपः

មានអាវុធជាច្រើនប្រភេទ និងជំនាញក្នុងយុទ្ធវិធីជាច្រើន—នេះជាសញ្ញា។ ក្លាហាន មិនមានជំងឺ និងមានវង្សត្រកូលខ្ពង់ខ្ពស់—នេះហៅថា «ជ» (ja)។ អ្នកដឹកនាំក្នុងការបំបាត់គ្រោះមហន្តរាយ និងអំពើញៀន/អបាយមុខ—នេះហៅថា «គ» (ga)។ បន្ទាយមានជញ្ជាំងខ្ពស់ និងប៉មទ្វារ—នេះហៅថា «ឃ» (gha)។ ហើយ «ញ» (ña): ទីតាំងកងទ័ពដែលពេញដោយយោធាច្រើនប្រភេទ មានសេះ និងដំរីតុបតែងភ្លឺរលោង។

Verse 33

प्रवासायासदुःखेषु युद्धेषु च कृतश्रमः अद्वैधक्षत्रियप्रायो दण्डो दण्डवतां मतः

ក្នុងទុក្ខលំបាកដែលកើតពីការធ្វើដំណើរ ការខិតខំ និងការឈឺចាប់—ហើយក្នុងសង្គ្រាមផងដែរ—ទណ្ឌកម្ម ត្រូវបានអ្នកចេះទណ្ឌនីតិចាត់ទុកថា គួរជាទណ្ឌដែលបានឲ្យអ្នកទទួលទណ្ឌបានឆ្លងកាត់ការលំបាករួចហើយ; វាគួរត្រូវដាក់ជាចម្បងលើក្សត្រីយៈ ហើយត្រូវតែត្រង់ត្រូវ មិនមានល្បិចពីរចិត្ត។

Verse 34

योगविज्ञानसत्त्वारूढ्यं महापक्षं प्रियम्वदं आयातिक्षममद्वैधं मित्रं कुर्वीत सत्कुलं

គួរធ្វើមិត្តជាមួយបុគ្គលមានត្រកូលល្អ—អ្នកដែលបានតាំងខ្លួនក្នុងយោគៈ និងវិជ្ជាចំណេះដឹងពិត មានកម្លាំងគាំទ្រខ្លាំង (ដោយមិត្តភក្តិ/សម្ព័ន្ធមិត្ត), និយាយផ្អែមល្ហែម អាចអត់ធ្មត់ពេលអភ័ព្វ, មិនមានអំនួតស្រវឹង, និងមិនមានចិត្តពីរបែប។

Verse 35

दूरादेवाभिगमनं स्पष्टार्थहृदयानुगा वाक् सत्कृत्य प्रदानञ्च त्रिविधो मित्रसङ्ग्रहः

ការចូលទៅជិត (សម្ព័ន្ធមិត្តដែលចង់ទាក់ទាញ) ទោះពីឆ្ងាយក៏ដោយ, ការនិយាយពាក្យដែលមានន័យច្បាស់ និងសមរម្យដល់ចិត្ត, និងការផ្តល់អំណោយដោយគោរពកិត្តិយស—នេះជាវិធីបីប្រការសម្រាប់ប្រមូលមិត្ត។

Verse 36

धर्मकामार्थसंयोगो मित्रात्तु त्रिविधं फलं औरसं तत्र सन्नद्धं तथा वंशक्रमागतं

ពីមិត្ត កើតមានផលប្រយោជន៍បីប្រការ: ការរួមបញ្ចូលនៃធម៌ (កាតព្វកិច្ច/ភាពត្រឹមត្រូវ), កាមៈ (សេចក្តីរីករាយសមរម្យ), និងអត្ថៈ (ប្រយោជន៍វត្ថុ/ទ្រព្យសម្បត្តិ)។ ក្នុងមិត្តភាពនោះ វាត្រូវបានបង្កើតយ៉ាងមាំមួន ដូចជាចំណងធម្មជាតិរបស់កូនពិត ហើយដូចជាអ្វីដែលទទួលមកតាមវង្សត្រកូល និងការបន្តស្នង។

Verse 37

रक्षितं व्यसनेभ्यश् च मित्रं ज्ञेयं चतुर्विधं मित्रे गुणाः सत्यताद्याः समानसुखदुखता

មិត្តត្រូវយល់ថាមាន៤ប្រភេទ ហើយមិត្តពិតគឺអ្នកការពារអ្នកពីវិបត្តិ។ គុណធម៌របស់មិត្តចាប់ផ្តើមពីសច្ចៈ និងរួមទាំងការចែករំលែកសុខទុក្ខដូចគ្នា គឺឈរជាមួយគ្នាទាំងពេលរីករាយ និងពេលទុក្ខ។

Verse 38

वक्ष्ये ऽनुजीविनां वृत्ते सेवी सेवेत भूपतिं दक्षता भद्रता दार्ढ्यं क्षान्तिः क्लेशसहिष्णुता

ខ្ញុំនឹងពន្យល់អំពីវិន័យប្រព្រឹត្តរបស់អ្នករស់ដោយការបម្រើ៖ អ្នកបម្រើគួរបម្រើព្រះមហាក្សត្រ ដោយមានសមត្ថភាព សុចរិតភាព ភាពរឹងមាំ ការអត់ធ្មត់ និងការអត់ទ្រាំទុក្ខលំបាក។

Verse 39

सन्तोषः शीलमुत्साहो मण्डयत्यनुजीविनं यथाकालमुपासीत राजानं सेवको नयात्

ការពេញចិត្ត សុចរិតភាព និងការខិតខំប្រឹងប្រែងដោយស្ម័គ្រចិត្ត តែងតុបតែងអ្នករស់ដោយការពឹងផ្អែក (អ្នកបម្រើ)។ អ្នកបម្រើគួរចូលបម្រើព្រះមហាក្សត្រតាមពេលវេលាសមរម្យ ហើយប្រព្រឹត្តដោយនយោបាយល្អ (ការណែនាំត្រឹមត្រូវ)។

Verse 40

परस्थानगमं क्रौर्यमौद्धत्यं मत्सरन्त्यजेत् विगृह्य कथनं भृत्यो न कुर्याज् ज्यायसा सह

គាត់គួរជៀសវាងការទៅកន្លែងរបស់អ្នកដទៃ (ដោយគ្មានហេតុផល) ភាពសាហាវ ភាពអួតអាង និងការច嫉។ អ្នកបម្រើមិនគួរ បន្ទាប់ពីឈ្លោះប្រកែកគ្នា និយាយពាក្យបង្កជម្លោះជាមួយអ្នកធំជាងឡើយ។

Verse 41

गुह्यं मर्म च मन्त्रञ्च न च भर्तुः प्रकाशयेत् रक्ताद् वृत्तिं समीहेत विरक्तं सन्त्यजेन्नृपं

មិនគួរបង្ហាញដល់ស្វាមីអំពីអ្វីដែលសម្ងាត់ អ្វីដែលជាចំណុចងាយរងគ្រោះ និងអំពីមន្ត្រ។ គួរស្វែងរកការរស់នៅពីអ្នកដែលមានចិត្តភ្ជាប់ពាក់ព័ន្ធ (មេត្តាករុណា) ហើយគួរចាកចេញពីព្រះមហាក្សត្រដែលក្លាយជាមិនអើពើ (បាត់សេចក្តីពេញចិត្ត)។

Verse 42

अकार्ये प्रतिषेधश् च कार्ये चापि प्रवर्तनं सङ्क्षेपादिति सद्वृत्तं बन्धुमित्रानुजीविनां

ការទប់ស្កាត់ខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃពីអ្វីដែលមិនគួរធ្វើ ហើយជំរុញអ្វីដែលគួរធ្វើ—នេះជាសេចក្តីសង្ខេបនៃសទ្វ្រឹត្ត (វិន័យល្អ) សម្រាប់អ្នកដែលរស់ដោយពឹងផ្អែកលើសាច់ញាតិ និងមិត្តភក្តិ។

Verse 43

मित्रं कुर्वीत सत्क्रियमिति ज तत्र सम्बद्धमिति ग आजीव्यः सर्वसत्त्वानां राजा पर्जन्यवद्भवेत् आयद्वारेषु चाप्त्यर्थं धनं चाददतीति च

«គួរធ្វើមិត្តដោយអំពើល្អ និងការប្រព្រឹត្តគួរគោរព» (តាមអត្ថបទមួយ) ; «វាពាក់ព័ន្ធនឹងបរិបទនោះ» (តាមអត្ថបទមួយទៀត)។ ព្រះរាជាគួរជាជីវភាពរបស់សត្វទាំងអស់ ដោយក្លាយដូចពរជន្យ (ទេវតាភ្លៀង) ក្នុងការចិញ្ចឹមបំប៉ន; ហើយដើម្បីឲ្យមានការទទួលបានត្រឹមត្រូវ ក៏ទទួលយកទ្រព្យនៅតាមច្រកចំណូល (ប្រភពពន្ធ) ផងដែរ។

Verse 44

कुर्यादुद्योगसम्पन्नानध्यक्षान् सर्वकर्मसु कृषिर्वणिक्पथो दुर्गं सेतुः कुञ्जरबन्धनं

ព្រះរាជាគួរតែងតាំងអធ្យក្ស (មេគ្រប់គ្រង) ដែលមានឧស្សាហ៍ព្យាយាម និងសមត្ថភាព ក្នុងរាល់ការងាររដ្ឋ—សម្រាប់កសិកម្ម ផ្លូវពាណិជ្ជកម្ម បន្ទាយ ការសង់ស្ពាន/ផ្លូវទំនប់ និងការចងទុកនិងគ្រប់គ្រងដំរី។

Verse 45

खन्याकरबलादानं शून्यानां च निवेशनं अष्टवर्गमिमं राजा साधुवृत्तो ऽनुपालयेत्

ការយកពន្ធពីរ៉ែ/អណ្តូងរ៉ែ ការយកពន្ធដារ ការទាមទារកម្លាំងយោធា និងការតាំងទីលំនៅឡើងវិញនៅដីទំនេរ—ព្រះរាជាដែលប្រព្រឹត្តធម៌គួរគ្រប់គ្រងឲ្យបានត្រឹមត្រូវ នូវវិធាន៨ប្រភេទនេះ។

Verse 46

आमुक्तिकेभ्यश् चौरेभ्यः पौरेभ्यो राजवल्लभात् पृथिवीपतिलोभाच्च प्रजानां पञ्चधा भयं

សម្រាប់ប្រជាជន ភ័យមាន៥ប្រភេទ៖ ពីអ្នកដែលត្រូវបានដោះលែង (ឧក្រិដ្ឋជន), ពីចោរ, ពីអ្នកក្នុងទីក្រុង, ពីអ្នកជាទីពេញចិត្តរបស់ព្រះរាជា, និងពីលោភលន់របស់ម្ចាស់ផែនដី (អ្នកគ្រប់គ្រង)។

Verse 47

अवेक्ष्यैतद्भयं काले आददीत करं नृपः अभ्यन्तरं शरीरं स्वं वाह्यं राष्ट्रञ्च रक्षयेत्

ដោយពិនិត្យឃើញគ្រោះភ័យនេះតាមកាលសមស្រប ព្រះមហាក្សត្រគួរយកពន្ធ; ហើយគួរការពាររាងកាយរបស់ព្រះអង្គពីខាងក្នុង និងការពារព្រះរាជ្យ/រដ្ឋពីខាងក្រៅផងដែរ។

Verse 48

दण्डांस्त दण्डयेद्राजा स्वं रक्षेच्च विषादितः स्त्रियः पुत्रांश् च शत्रुभ्यो विश्वसेन्न कदाचन

ព្រះមហាក្សត្រគួរផ្តន្ទាទោសដោយទណ្ឌកម្មសមស្រប ហើយដោយមានការប្រុងប្រយ័ត្ន គួរការពារព្រះអង្គ; និងគួរការពារស្ត្រី និងកូនប្រុសពីសត្រូវ ហើយកុំទុកចិត្តលើសត្រូវនៅពេលណាមួយឡើយ។