
Chapter 231 — शकुनानि (Śakunāni) | Omens in Governance, Travel, and War
ជំពូកនេះបញ្ចូលវិជ្ជាសញ្ញាល្អអាក្រក់ (śakuna-śāstra) ទៅក្នុងរាជធម៌ និងនីតិសាស្ត្រ ដោយចាត់ទុកសញ្ញាជាព័ត៌មានអនុវត្តសម្រាប់ព្រះមហាក្សត្រ មេបញ្ជាការ និងអ្នកធ្វើដំណើរ។ ចាប់ផ្តើមពីសញ្ញាក្អែកពាក់ព័ន្ធនឹងការវាយលុក និងការចាប់យកទីក្រុង បន្ទាប់មកពង្រីកទៅសញ្ញានៅជំរំ និងពេលធ្វើដំណើរ៖ ខាងឆ្វេង/ស្តាំ ការចូលមុខ និងលំនាំសម្លេង។ មានការព្រមានសង្គមជាក់ស្តែង ដូចជា ចលនាសង្ស័យ “ដូចក្អែក” ជុំវិញទ្វារបង្ហាញអំពីការដុតផ្ទះ ឬការល្បិចកល ហើយកំណត់វិធីដោះស្រាយភស្តុតាងអំពីវត្ថុសញ្ញា និងការបាត់បង់/ទទួលបានទ្រព្យ។ បន្តដោយចំណាត់ថ្នាក់សញ្ញាសត្វឆ្កែ (ស្រែក ហ៊ោ ក្លិនខាងឆ្វេង/ស្តាំ) សញ្ញារាងកាយ និងអាកប្បកិរិយា (ញ័រ ឈាម ហើយលំនាំដេក) និងសញ្ញាសត្វពាក់ព័ន្ធវាសនារាជ្យ (គោព្រៃ សេះ ដំរី ជាពិសេសពេល musth ការរួមភេទ ឬក្រោយសម្រាល)។ លទ្ធផលសង្គ្រាម និងដំណើរត្រូវភ្ជាប់នឹងទិសល្អ ខ្យល់ ស្ថានភាពភព និងការរំខានដូចឆ័ត្រធ្លាក់។ ចុងក្រោយបង្ហាញសញ្ញាជ័យជម្នះ/បរាជ័យ៖ ទ័ពរីករាយ និងចលនាភពអនុគ្រោះនាំទៅជោគជ័យ ខណៈសត្វស៊ីសាកសព និងក្អែកគ្របដណ្តប់លើយុទ្ធជនជាសញ្ញានៃការរលួយនៃនគរ ដូច្នេះការអានសញ្ញាត្រូវបានដាក់ក្នុងសេចក្តីប្រុងប្រយ័ត្នយុទ្ធសាស្ត្រ និងរាជាធម៌។
Verse 1
मल्लब्धेषु नवपुस्तकेषु प्रायः समान एव तेषामेकतमस्यापि साहाय्येन शोधितुं न स शक्यते अभिधानादिष्वपि तत्रत्यशब्दो नोपलभ्यन्ते अतस्तत्र विरतिः अथैकत्रिंशदधिकद्विशततमो ऽध्यायः शकुनानि पुष्कर उवाच विशन्ति येन मार्गेण वायसा बहवः पुरं तेन मार्गेण रुद्धस्य पुरस्य ग्रहणं भवेत्
ក្នុងសៀវភៅដៃដែលទើបទទួលបានថ្មីៗ ការអានស្ទើរតែដូចគ្នាទាំងអស់; ទោះជាយកមួយណាមកជួយក៏មិនអាចកែសម្រួលឲ្យត្រឹមត្រូវបាន។ សូម្បីតែក្នុងវចនានុក្រមជាដើម ក៏រកមិនឃើញពាក្យដែលមាននៅទីនោះទេ; ដូច្នេះយើងបញ្ឈប់ត្រឹមចំណុចនោះ។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី២៣១ «សញ្ញាព្យាករណ៍»។ ពុស្សករៈបាននិយាយថា៖ «ផ្លូវណាដែលក្អែកជាច្រើនចូលក្រុង តាមផ្លូវនោះឯង ការចាប់យកក្រុងដែលត្រូវឡោមព័ទ្ធអាចសម្រេចបាន»។
Verse 2
सेनायां यदि वासार्थे निविष्टो वायसो रुवन् वामो भयातुरस्त्रस्तो भयं वदति दुस्तरं
បើនៅក្នុងជំរុំទ័ពដែលតាំងសម្រាប់ស្នាក់នៅ មានក្អែកមកចុះស្រែកនៅខាងឆ្វេង ដោយភ័យខ្លាច និងរន្ធត់ នោះវាព្យាករណ៍អំពីគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ ដែលលំបាកជៀសវាង។
Verse 3
छायाङ्गवाहनोपानच्छत्रवस्त्रादिकुट्टने मृत्युस्तत्पूजने पूजा तदिष्टकरणे शुभं
បើមនុស្សវាយ ឬបំផ្លាញ (ដោយកំហឹង ឬមើលងាយ) ស្រមោល អវយវៈ យានជំនិះ ស្បែកជើង ឆ័ត្រ សម្លៀកបំពាក់ និងវត្ថុស្រដៀងៗ នោះជាសញ្ញានៃមរណៈ; តែបើគោរពបូជាវត្ថុទាំងនោះ (ឬអាទិទេវតាដែលគ្រប់គ្រងវា) នោះទទួលផលនៃបូជា ហើយការសម្រេចបំណងដែលចង់បាន គឺជាសុភមង្គល។
Verse 4
प्रोषितागमकृत्काकः कुर्वन् द्वारि गतागतं रक्तं दग्धं गृहे द्रव्यं क्षिपन्वह्निवेदकः
អ្នកនោះមានអាកប្បកិរិយាដូចក្អែក បង្កើតលេសសម្រាប់ចេញចូលពេលម្ចាស់ផ្ទះអវត្តមាន; គាត់ដើរទៅមកនៅមាត់ទ្វារជានិច្ច ហើយបោះវត្ថុពណ៌ក្រហម ឬវត្ថុដែលឆេះចូលក្នុងផ្ទះ—ដូច្នេះបង្ហាញ (ឬរៀបចំ) អគ្គីភ័យ។
Verse 5
न्यसेद्रक्तं पुरस्ताच्च निवेदयति बन्धनं पीतं द्रव्यं तथा रुक्म रूप्यमेव तु भार्गव
ឱ ភារគវៈ គាត់គួរដាក់សញ្ញាពណ៌ក្រហមនៅខាងមុខជាភស្តុតាង ហើយប្រកាសអំពីការដាក់បញ្ចាំ៖ គឺទ្រព្យពណ៌លឿង (មានន័យថាមាស) ហើយមាស និងប្រាក់ផងដែរ។
Verse 6
यच्चैवोपनयेद् द्रव्यं तस्य लब्धिं विनिर्दिशेत् द्रव्यं वापनयेद्यत्तु तस्य हानिं विनिर्दिशेत्
ទ្រព្យណាដែលបុគ្គលនាំចូលមក និងបង្កើតឲ្យកើតឡើង ត្រូវកំណត់ថាជា «ចំណេញ» របស់គាត់។ តែទ្រព្យណាដែលគាត់បណ្ដាលឲ្យគេយកចេញទៅ ត្រូវកំណត់ថាជា «ខាតបង់» របស់គាត់។
Verse 7
पुरतो धनलब्धिः स्यादाममांसस्य छर्दने भूलब्धिः स्यान् मृदः क्षेपे राज्यं रत्नार्पणे महत्
បើ (ក្នុងសុបិន/និមិត្ត) ទ្រព្យបង្ហាញនៅមុខ នោះនឹងមានការទទួលបានប្រាក់។ បើក្អួតសាច់ឆៅ នោះនឹងទទួលបានដីធ្លី។ បើបោះដុំដី នោះឈានដល់រាជ្យ; ហើយដោយបូជាគ្រឿងរតនៈ នោះទទួលបានសម្បត្តិធំ និងសំណាងអធិបតេយ្យ។
Verse 8
यातुः काको ऽनुकूलस्तु क्षेमः कर्मक्षमो भवेत् न त्वर्थसाधको ज्ञेयः प्रतिकूलो भयावहः
សម្រាប់អ្នកចេញដំណើរ ក្អែកមួយ—បើជានិមិត្តល្អ—បង្ហាញសុវត្ថិភាព និងការងារនឹងដំណើរការយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព; ទោះយ៉ាងណា មិនគួរចាត់ទុកថាជាសញ្ញានៃការទទួលបានទ្រព្យសម្បត្តិទេ។ បើជានិមិត្តអាក្រក់ វាត្រូវបានដឹងថាបង្កភ័យ។
Verse 9
सम्मुखे ऽभ्येति विरुवन् यात्राघातकरो भवेत् वामः काकः स्मृतो धन्यो दक्षिणो ऽर्थविनाशकृत्
បើក្អែកហោះមកពីមុខ ហើយស្រែកខ្លាំង នោះជានិមិត្តប៉ះពាល់ ឬរារាំងដំណើរ។ ក្អែកនៅខាងឆ្វេង ត្រូវបានចងចាំថាជាមង្គល និងផ្តល់សម្បត្តិ; ក្អែកនៅខាងស្តាំ បង្កការបាត់បង់ទ្រព្យ។
Verse 10
दुष्करमिति ख , छ च दक्षिणो ऽन्नविनाशकृदिति ग , घ , ञ च वामो ऽनुलोमगः श्रेष्ठो मध्यमो दक्षिणः स्मृतः प्रतिलोमगतिर्वामो गमनप्रतिषेधकृत्
«ទុស្ករ» គេហៅចំពោះករណី kha និង cha; ហើយ «ទក្ខិណ» ដែលជាអ្នកបំផ្លាញអាហារ (ន័យថាបំផ្លាញភាពរលូននៃការសូត្រ) គេហៅចំពោះ ga, gha និង ña។ ចលនាបែប «វាម» (ខាងឆ្វេង) ដែលទៅតាមលំដាប់ទៅមុខ (anuloma) គឺល្អបំផុត; «ទក្ខិណ» ត្រូវបានចាត់ថាមធ្យម។ «វាម» ដែលទៅតាមលំដាប់បញ្ច្រាស (pratiloma) បង្កការរារាំងចលនា (រាំងស្ទះការរីកចម្រើននៃចង្វាក់)។
Verse 11
निवेदयति यात्रार्थमभिप्रेतं गृहे गतः एकाक्षरचरणस्त्वर्कं वीक्षमाणो भयावहः
បើមនុស្សម្នាក់ចូលទៅក្នុងផ្ទះ ហើយប្រកាសអំពីការចេញដំណើរដែលបានគ្រោងទុកសម្រាប់ធ្វើដំណើរ—ហើយមានមនុស្សភ្នែកតែមួយដើរមក ខណៈកំពុងសម្លឹងទៅកាន់ព្រះអាទិត្យ—នេះជាសញ្ញាអពមង្គលបង្កឲ្យភ័យ (បង្ហាញពីគ្រោះថ្នាក់)។
Verse 12
कोटरे वासमानश् च महानर्थकरो भवेत् न शुभस्तूषरे काकः पङ्काङ्कः स तु शस्यते
អ្នកដែលស្នាក់នៅក្នុងរន្ធឬប្រហោង នឹងក្លាយជាមូលហេតុនៃអភមង្គលយ៉ាងធំ។ ក្អែកដែលឈរលើចំបើងស្ងួត មិនមែនជាសញ្ញាល្អទេ; ប៉ុន្តែក្អែកដែលមានស្នាមភក់ (មកពីដីសើម) ត្រូវបានចាត់ទុកថាល្អ។
Verse 13
अमेध्यपूर्णवदनः काकः सर्वार्थसाधकः ज्ञेयाः पतत्रिणो ऽन्ये ऽपि काकवद् भृगुनन्दन
ក្អែកដែលមានចំពុះពេញដោយវត្ថុមិនបរិសុទ្ធ គួរយល់ថាជាអ្នកបំពេញសម្រេចគោលបំណងទាំងអស់ (ជាសញ្ញាល្អនៃជោគជ័យ)។ បក្សីផ្សេងៗទៀតក៏គួរយល់ដូចក្អែកដែរ ឱ ព្រះរាជបុត្រនៃវង្សភೃគុ។
Verse 14
स्कन्धावारापसव्यस्थाः श्वानो विप्रविनाशकाः इन्द्रस्थाने नरेन्द्रस्य पुरेशस्य तु गोपुरे
ឆ្កែដែលឈរនៅខាងឆ្វេង/ខាងផ្ទុយ (អពមង្គល) នៃជំរុំយោធា ត្រូវបាននិយាយថាជាអ្នកបំផ្លាញព្រះព្រាហ្មណ៍។ (សញ្ញានេះត្រូវកត់សម្គាល់) នៅទីតាំង ‘ឥន្ទ្រ’ របស់ព្រះមហាក្សត្រ និងនៅកំពូលទ្វារប្រាសាទ (គោបុរ) របស់ម្ចាស់ទីក្រុង។
Verse 15
अन्तर्गृहे गृहेशस्य मरणाय भवेद्भषन् यस्य जिघ्रति वामाङ्गं तस्य स्यादर्थसिद्धये
បើឆ្កែព្រុសនៅក្នុងផ្ទះ វាជាសញ្ញានៃមរណភាពសម្រាប់ម្ចាស់ផ្ទះ។ ប៉ុន្តែបើវាស្រូបក្លិននៅខាងឆ្វេងនៃរាងកាយមនុស្ស នោះគេនិយាយថានាំឲ្យសម្រេចផលក្នុងការទទួលបានទ្រព្យ (វត្ថុដែលប្រាថ្នា)។
Verse 16
भयाय दक्षिणं चाङ्गं तथा भुजमदक्षिणं यात्राघातकरो यातुर्भवेत् प्रतिमुखागतः
បើសម្រាប់អ្នកដំណើរ ការញ័រផ្នែកខាងស្តាំនៃរាងកាយបង្ហាញភ័យ ហើយការញ័រដៃឆ្វេងជាសញ្ញាមិនល្អ នោះអ្នកដែលមកប្រឈមមុខពីខាងមុខ នឹងក្លាយជាឧបសគ្គរារាំងដំណើរ។
Verse 17
मार्गावरोधको मार्गे चौरान् वदति भार्गव अलाभो ऽस्थिमुखः पापो रज्जुचीरमुखस् तथा
ឱ ភារគវៈ អ្នកដែលរារាំងផ្លូវក្នុងផ្លូវ គេហៅថា «អ្នករាំងផ្លូវ»; ហើយអ្នកដែលប្រាប់អំពីចោរនៅលើផ្លូវ គេក៏រាប់ជាប្រភេទមួយ។ ដូចគ្នានេះ មានអ្នកល្មើសដែលហៅថា «អលាភ», «អស្ថិមុខ» (មុខដូចឆ្អឹង), «បាប» និង «រាជ្ជុចីរមុខ» (មុខដូចខ្សែ និងក្រណាត់ចាស់)។
Verse 18
सोपानत्कमुखो धन्यो मांसपूर्णमुखो ऽपि च अमङ्गल्यमुखद्रव्यं केशञ्चैवाशुभं तथा
អ្នកដែលឃើញមាត់ជាមួយស្បែកជើងសាន់ដាល់នៅកម្រិតជណ្តើរ (ក្បែរច្រកចូល) គេរាប់ថាមង្គល; ដូចគ្នានេះ អ្នកដែលមាត់ពេញដោយសាច់ ក៏រាប់ថាមង្គលដែរ។ តែវត្ថុដែលបង្ហាញអមង្គលនៅមាត់ និងសក់ ក៏ជាសញ្ញាអសុភមង្គល។
Verse 19
अवमूत्र्याग्रतो याति यस्य तस्य भयं भवेत् यस्यावमूत्र्य व्रजति शुभं देशन्तथा द्रुमं
បើមនុស្សម្នាក់នោមហើយទៅមុខ (ទុកទឹកនោមនៅពីក្រោយ) នោះភ័យនឹងកើតមានចំពោះគាត់។ តែបើនោមហើយចាកចេញទៅកាន់ទីកន្លែងមង្គល ឬទៅកាន់ដើមឈើដែលជាសុភមង្គល/សក្ការៈ នោះជាល្អ។
Verse 20
नन्वर्थसाधक इत्य् आदिः, गृहे गत इत्य् अन्तःः पाठः ट पुस्तके नास्ति कोटरे इत्य् आदिः सर्वार्थसाधक इत्य् अन्तः पाठः टपुस्तके नास्ति मङ्गलञ्च तथा द्रव्यं तस्य स्यादर्थसिद्धये श्ववच्च राम विज्ञेयास् तथा वै जम्बुकादयः
«កំណត់ចំណាំអត្ថបទ៖ ចាប់ពី ‘nanv arthasādhaka…’ ដល់ ‘gṛhe gata…’ ការអាននេះមិនមានក្នុងសៀវភៅដៃ ṭa ទេ; ហើយចាប់ពី ‘koṭare…’ ដល់ ‘sarvārthasādhaka…’ ការអាននេះក៏មិនមានក្នុងសៀវភៅដៃ ṭa ដែរ។ (ខគោល) គួរតែរក្សាមង្គល និងវត្ថុធនធាន ដើម្បីឲ្យសម្រេចគោលបំណង; ហើយសត្វឆ្កែ—ឱ រាម—ត្រូវយល់ក្នុងវិជ្ជានិមិត្តសញ្ញា ដូចគ្នានេះ សត្វចចក និងសត្វដទៃទៀតផង។»
Verse 21
भयाय स्वामिनि ज्ञेयमनिमित्तं रुतङ्गवां निशि चौरभयाय स्याद्विकृतं मृत्यवे तथा
សំឡេងឆ្កែហូរដោយគ្មានមូលហេតុ គួរយល់ថាជាសញ្ញាភ័យអន្តរាយដល់ម្ចាស់; នៅពេលយប់ វាបង្ហាញភ័យពីចោរ; ហើយបើសំឡេងប្លែក ឬខូចទ្រង់ទ្រាយ នោះក៏ជាសញ្ញានៃមរណភាពដែរ។
Verse 22
शिवाय स्वामिनो रात्रौ बलीवर्दो नदन् भवेत् उत्सृष्टवृषभो राज्ञो विजयं सम्प्रयच्छति
បើនៅពេលយប់ គោឈ្មោល (បលីវរទ) ស្រែក នោះជាសុភមង្គលសម្រាប់ម្ចាស់វា។ គោឈ្មោលដែលបានលែងឲ្យដើរដោយសេរី នាំឲ្យព្រះមហាក្សត្រទទួលជ័យជម្នះ។
Verse 23
अभयं भक्षयन्त्यश् च गावो दत्तास् तथा स्वकाः त्यक्तस्नेहाः स्ववत्सेषु गर्भक्षयकरा मताः
គោដែលបានប្រគល់ឲ្យអ្នកដទៃ—មិនថាជាគោរបស់អ្នកដទៃ ឬរបស់ខ្លួនឯង—បើវាស៊ីរុក្ខជាតិឈ្មោះ «អភយា» គេរាប់ថាវាបាត់សេចក្តីស្រឡាញ់ចំពោះកូនគោរបស់ខ្លួន ហើយជាហេតុនាំឲ្យរលូតកូន (បាត់ផ្ទៃ)។
Verse 24
भूमिं पादैर् विनिघ्नन्त्यो दीना भीता भयावहाः आर्द्राङ्ग्यो हृष्टरोमाश् च शृगलग्नमृदः शुभाः
(ស្ត្រី) ដែលទាត់ដីដោយជើង—ទុក្ខសោក ភ័យខ្លាច ហើយបង្កភ័យ—មានអវយវៈសើម និងរោមឈរឡើង; ហើយអ្នកដែលរាងកាយប្រឡាក់ដោយភក់ដែលជាប់ដូចភក់ចចក: ទាំងនេះជានិមិត្តសុភមង្គល។
Verse 25
महिष्यादिषु चाप्येतत् सर्वं वाच्यं विजानता आरोहणं तथान्येन सपर्याणस्य वाजिनः
អ្នកដឹងពិធីគួរប្រាប់ប្រកាសរឿងទាំងនេះទាំងអស់ ដូចគ្នានេះផងដែរ ក្នុងករណីក្របី និងសត្វជិះផ្សេងៗ។ ហើយក្នុងករណីសេះដែលកំពុងទទួលការគោរពបម្រើតាមគួរ ការឡើងជិះគួរឲ្យមនុស្សម្នាក់ទៀតធ្វើ។
Verse 26
जलोपवेशनं नेष्टं भूमौ च परिवर्तनं विपत्करन्तुरङ्गस्य सुप्तं वाप्यनिमित्ततः
ការអង្គុយចុះក្នុងទឹក គេថាមិនជាសុភមង្គល; ដូចគ្នានេះ ការរមៀលលើដីក៏មិនល្អ។ ហើយសម្រាប់អ្នកដែលរាងកាយកំពុងឆ្ពោះទៅវិបត្តិ ការគេងដែលកើតឡើងដោយគ្មានមូលហេតុច្បាស់ គឺជាសញ្ញាអពមង្គល។
Verse 27
यवमोदकयोर्द्वेषस्त्वकस्माच्च न शस्यते वदनाद्रुधिरोत्पत्तिर्वेपनं न च शस्यते
ការកើតមានការស្អប់ខ្ពើមចំពោះស្រូវយវ ឬនំផ្អែម ដោយភ្លាមៗ គេមិនចាត់ទុកថាជាសុភមង្គលទេ។ ដូចគ្នានេះ ការហូរឈាមចេញពីមាត់ និងការញ័រ ក៏មិនមែនជាសញ្ញាល្អដែរ។
Verse 28
क्रीडन् वैकः कपोतैश् च सारिकाभिर्मृतिं वदेत् साश्रुनेत्रो जिह्वया च पादलेही विनष्टये
បើឃើញបក្សីមួយឯកោ លេងរួមជាមួយព្រាប និងសារីកា គេថាជាសញ្ញាប្រាប់មរណភាព។ ដូចគ្នានេះ អ្នកដែលភ្នែកមានទឹកភ្នែក និងអ្នកដែលលិតជើងដោយអណ្ដាត ក៏ជាលក្ខណៈបង្ហាញការបាត់បង់វិនាស។
Verse 29
वामपादेन च तथा विलिखंश् च वसुन्धरां स्वपेद्वा वामपार्श्वेन दिवा वा न शुभप्रदः
ដូចគ្នានេះ អ្នកដែលកោស ឬគូសសញ្ញាលើដីដោយជើងឆ្វេង ឬគេងផ្អៀងខាងឆ្វេង ឬគេងពេលថ្ងៃ—ទាំងនេះមិនត្រូវបានចាត់ទុកថាជាសុភមង្គលទេ។
Verse 30
भयाय स्यात् सकृन्मूत्री तथा निद्राविलाननः सपर्यार्हस्येति साधुः विनाशकृदिति ज , ट च आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत्
វាជាសញ្ញានាំឲ្យភ័យ ប្រសិនបើមនុស្សម្នាក់នោមតែម្តង (នៅដំបូង) ឬមុខស្រអាប់ដោយងងុយគេង។ (នៅពេលនោះ បើ有人និយាយថា) «គាត់សមគួរទទួលការគោរព/បម្រើ» នោះជាសុភមង្គល; ប៉ុន្តែព្យាង្គ «ជ» និង «ṭ» គេថានាំឲ្យវិនាស។ ប្រសិនបើមិនផ្តល់យានជំនិះសម្រាប់ចេញដំណើរ ឬមានអ្វីប្រឆាំងកើតឡើង គួរត្រឡប់ក្រោយទៅផ្ទះវិញ។
Verse 31
यात्राविघातमाचष्टे वामपार्श्वं तथा स्पृशन् हेषमाणः शत्रुयोधं पादस्पर्शी जयावहः
បើសេះប៉ះចំហៀងឆ្វេង វាជាសញ្ញាថាដំណើរនឹងមានឧបសគ្គ។ បើវាស្រែកហេះ ហើយប៉ះដីដោយក្រចកជើង វាបង្ហាញការប្រយុទ្ធនឹងសត្រូវ; សេះដែលប៉ះដោយក្រចកជើង គឺជាអ្នកនាំមកនូវជ័យជម្នះ។
Verse 32
ग्रामे व्रजति नागश्चेन् मैथुनं देशहा भवेत् प्रसूता नागवनिता मत्ता चान्ताय भूपतेः
បើដំរីចូលទៅក្នុងភូមិ វាជាសញ្ញាថាដែនដីនឹងត្រូវបំផ្លាញ។ បើវាស្ថិតក្នុងការរួមភេទ វាបង្ហាញការបាត់បង់ទឹកដី។ ដំរីញីដែលទើបសម្រាលកូន ឬដំរីកំពុងមាត់ (musth) ទាំងនេះជាព្រមានអំពីចុងបញ្ចប់របស់ព្រះមហាក្សត្រ។
Verse 33
आरोहणं न चेद्दद्यात् प्रतीपं वा गृहं व्रजेत् मदं वा वारणो जह्याद्राजघातकरो भवेत्
បើមិនផ្តល់អាសនៈសម្រាប់ឡើងជិះ (ឬយានជំនិះ) ឬចូលទៅផ្ទះដោយទំនាស់/សត្រូវភាព ឬធ្វើឲ្យដំរីបាត់សភាពមាត់ (musth) នោះមនុស្សនោះក្លាយជាមូលហេតុនាំទៅកាន់ការស្លាប់របស់ព្រះមហាក្សត្រ។
Verse 34
वामं दक्षिणपादेन पादमाक्रमते शुभः दक्षिणञ्च तथा दन्तं परिमार्ष्टि करेण च
ជាសុភមង្គល បើប្រើជើងស្តាំឆ្លងលើ (ឬដាក់លើ) ជើងឆ្វេង; ហើយដូចគ្នានេះដែរ បើប្រើដៃជូតសម្អាតធ្មេញខាងស្តាំ។
Verse 35
वृषो ऽश्वः कुञ्जरो वापि रिपुसैन्यगतो ऽशुभः खण्डमेघातिवृष्ट्या तु सेना नाशमवाप्नुयात्
បើគោឈ្មោល សេះ ឬដំរី ចូលទៅក្នុងកងទ័ពសត្រូវ ជាសញ្ញាមិនល្អ; ហើយនៅពេលមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងពីពពកបែកបាក់រាយប៉ាយ នោះកងទ័ពនឹងជួបការវិនាស។
Verse 36
प्रतिकूलग्रहर्क्षात्तु तथा सम्मुखमारुतात् यात्राकाले रणे वापि छत्रादिपतनं भयं
ប៉ុន្តែពេលភព និងនក្ខត្រ (រាសីនក្ខត្រ) ធ្វើអាក្រក់ ហើយខ្យល់បក់ប្រឆាំងមុខ នោះនៅពេលចេញដំណើរ ឬសូម្បីតែក្នុងសង្គ្រាម ក៏មានភ័យគ្រោះថ្នាក់៖ ឆ័ត្រ និងវត្ថុដូចៗធ្លាក់ចុះ ជាសញ្ញាមិនល្អ។
Verse 37
हृष्टा नराश्चानुलोमा ग्रहा वै जयलक्षणं काकैर् योधाभिभवनं क्रव्याद्भिर्मण्डलक्षयः
មនុស្សមានចិត្តរីករាយ ហើយភពដំណើរតាមលំដាប់ល្អ (អនុโลម) — នេះជាសញ្ញាជ័យជម្នះ។ តែបើក្អែកគ្រប់គ្រងលើយោធា ហើយសត្វស៊ីសាកសពឈ្នះលើស្ថានភាព នោះបង្ហាញពីការបាត់បង់នៃមណ្ឌលអំណាច (រដ្ឋ/ដែនដី)។
Verse 38
प्राचीपश्चिमकैशानी शौम्या प्रेष्ठा शुभा च दिक्
ទិសខាងកើត ទិសខាងលិច និងទិសឥសាន (ជើង‑កើត) ជាទិសទន់ភ្លន់ ជាទិសដែលគេស្រឡាញ់បំផុត និងជាទិសមង្គល។
It treats omens as situational indicators for decisions in siege, travel, and war—e.g., crow-entry routes for capturing a besieged city, and adverse winds/planetary conditions as signals to anticipate danger or delay action.
A recurring rule is vāma (left) as auspicious in many contexts (e.g., crow on the left; dog sniffing the left side), while frontal obstruction, distorted howling, adverse winds, and certain elephant states (musth, mating, post-calving) are strongly inauspicious for royal security.