
Vānaprastha-āśrama (The Forest-Dweller Stage of Life)
បន្តលំដាប់ធម្មសាស្ត្រ ពុស្ករៈពណ៌នាជីវិតវានប្រស្ថៈ និងអ្នកបួសព្រៃ ជាស្ពានវិន័យរវាងក្រហស្ថៈ និងការលះបង់ពេញលេញ។ ចាប់ផ្តើមដោយសញ្ញាខាងក្រៅ និងវត្តប្រចាំថ្ងៃ—សក់ជាប់ជាខ្សែ ការរក្សាអគ្និហោត្រា ដេកលើដី ពាក់ស្បែកក្តាន់—បង្ហាញថាពិធីវេដិកនៅតែបន្ត ទោះដកខ្លួនពីសង្គម។ បញ្ជាឲ្យរស់នៅព្រៃដោយអាហារត្រួតត្រា (ទឹកដោះគោ ឫស នីវារ៉ាអង្ករព្រៃ ផ្លែឈើ) មិនទទួលអំណោយ ងូតទឹកបីដងក្នុងមួយថ្ងៃ និងប្រកាន់ព្រហ្មចរិយៈ ដើម្បីបរិសុទ្ធចេតនា និងកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែក។ ធម្មៈបង្ហាញតាមការថ្វាយបង្គំព្រះ និងគោរពភ្ញៀវ ខណៈយតីត្រូវរស់ដោយឱសថស្មៅ។ ពេលកូនចៅបានតាំងទីលំនៅរួច ម្ចាស់ផ្ទះអាចចូលព្រៃ។ តបៈតាមរដូវត្រូវរៀបចំ—បញ្ចអគ្គិទបៈនៅរដូវក្តៅ ទទួលភ្លៀងនិងមេឃនៅមូសុង និងអនុវត្តរដូវរងារយ៉ាងតឹងរឹងក្នុងសម្លៀកបំពាក់សើម—បញ្ចប់ដោយវ្រតៈដើរទៅមុខមិនត្រឡប់វិញ ជានិមិត្តសញ្ញានៃការប្តេជ្ញាចិត្តដាច់ខាតចំពោះការលះបង់តាមធម្មៈ។
Verse 1
इत्य् आद्याग्नेये महापुराणे शौचं नामैकोनष्ट्यधिकतशततमो ऽध्यायः अथ षष्ट्यधिकशततमो ऽध्यायः वानप्रस्थाश्रमः पुष्कर उवाच वानप्रस्थयतीनाञ्च धर्मं वक्ष्ये ऽधुना शृणु जटित्वमग्निहोत्रित्वं भूशय्याजिनधारणं
ដូច្នេះ នៅក្នុង អាទ្យ-អាគ្នេយ មហាបុរាណ បញ្ចប់ជំពូកទី១៥៩ ដែលមាននាមថា «ភាពបរិសុទ្ធ (Śauca)»។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី១៦០ «អាស្រាមវានប្រស្ថ (Vānaprastha)»។ ពុស្ករ បាននិយាយថា៖ «ឥឡូវស្តាប់ចុះ ខ្ញុំនឹងប្រកាសធម៌កាតព្វកិច្ចរបស់អ្នករស់នៅព្រៃ និងយតី—ការពាក់សក់ជាចងជ្រៃ ការរក្សាអគ្និហោត្រ (Agnihotra) ការគេងលើដី និងការពាក់ស្បែកក្តាន់»។
Verse 2
वने वासः पयोमूलनीवारफलवृत्तिता प्रतिग्रहनिवृत्तिश् च त्रिःस्नानं ब्रह्मचारिता
ការស្នាក់នៅក្នុងព្រៃ; រស់ដោយទឹកដោះគោ ឫស អង្ករព្រៃ (នីវារ) និងផ្លែឈើ; មិនទទួលអំណោយ; ងូតទឹកបីដងក្នុងមួយថ្ងៃ; និងរក្សាព្រហ្មចារី—ទាំងនេះជាវិន័យដែលបានកំណត់។
Verse 3
देवातिथीनां पूजा च धर्मो ऽयं वनवासिनः औषधादीति क यतीनान्तु इति ङ गृही ह्य् अपत्यापत्यञ्च दृष्ट्वारण्यं समाश्रयेत्
សម្រាប់អ្នករស់នៅព្រៃ នេះជាធម៌កាតព្វកិច្ច៖ បូជាទេវតា និងគោរពភ្ញៀវ។ សម្រាប់យតី ការរស់នៅគឺដោយឱសថ និងអ្វីៗដូច្នោះ។ ម្ចាស់ផ្ទះម្នាក់ ក្រោយឃើញកូន និងចៅបានរួចរាល់ហើយ គួរចូលទៅពឹងព្រៃ។
Verse 4
तृतीयमायुषो भागमेकाकी वा सभार्यकः ग्रीष्मे पञ्चतपा नित्यं वर्षास्वभ्राविकाशिकः
ក្នុងមួយភាគបីនៃអាយុកាលរបស់ខ្លួន មិនថាស្នាក់នៅតែម្នាក់ឯង ឬរស់នៅជាមួយភរិយាក៏ដោយ គួរអនុវត្តតបស្យា «បញ្ចតាបា» (ភ្លើងប្រាំ) ជាប្រចាំនៅរដូវក្តៅ; ហើយនៅរដូវវស្សា គួររក្សាវ្រត «អភ្រាវិកាសិកៈ» គឺស្នាក់នៅក្រៅក្រោមមេឃ និងពពក ទទួលភ្លៀងដោយផ្ទាល់។
Verse 5
आर्द्रवासाश् च हेमन्ते तपश्चोग्रञ्चरेद्बली अपरावृत्तिमास्थाय व्रजेद्दिशमजिह्मगः
នៅរដូវហេមន្ត (រដូវរងា) អ្នកតបស្យាដែលមានកម្លាំង គួរអនុវត្តតបស្យាដ៏តឹងរឹង ដោយស្លៀកពាក់សម្លៀកបំពាក់សើម; ហើយក្រោយពេលទទួលវ្រតមិនត្រឡប់ក្រោយ គួរធ្វើដំណើរទៅទិសមួយដោយត្រង់ មិនវៀចវេរ។
Forest residence; matted hair; Agnihotra; sleeping on the ground; deer-skin wearing; a restrained forest diet; refusal of gifts; thrice-daily bathing; brahmacarya; worship of gods and honoring guests.
By prescribing graded restraints (diet, celibacy, non-acceptance) and seasonal tapas while retaining Vedic ritual, it trains detachment and steadiness, making withdrawal from social life a structured dharmic progression toward renunciation.