Adhyaya 328
Chandaḥ-sāra (Essence of Prosody) — Gāyatrī as the Root Metre and Syllabic Expansions
បន្តចន្ទស-អធិការ ព្រះអគ្គិពណ៌នាថា «គាយត្រី» ជាមាត្រដ្ឋានមូលដ្ឋាននៃឆន្ទៈវេដៈ អាចយល់ជារូបប៊ីជៈមួយព្យាង្គ ជាមន្ត្រា១៥ព្យាង្គ និងជារូប៨ព្យាង្គដែលភ្ជាប់នឹងប្រជាបត្យ។ ព្រះអគ្គិបង្ហាញការប្រែប្រួលចំនួនព្យាង្គតាមការប្រើប្រាស់វេដៈ៖ ៦ សម្រាប់យជុស, ១២ សម្រាប់សាមន, ១៨ សម្រាប់ឫគ, ហើយលំនាំសាមនពង្រីកដោយបន្ថែម២។ បន្តមានច្បាប់នីតិវិធី៖ មាត្រាឫចអាចបន្ថែម «ជំហានទី៤»; ប្រជាបត្យពង្រីកដោយ៤; ឆន្ទៈផ្សេងៗកើនម្តងមួយ ខណៈ «អាតុរីយា» ត្រូវការលុបចោលជាបន្តបន្ទាប់។ ព្រះអគ្គិកំណត់លំដាប់ឆន្ទៈពង្រីក—ឧស្និក, អនុស្តុប, វ្រឹហតី, បង្គ្តិ, ត្រីស្តុប, ជគតី—ជាការបើកចេញជាបន្តបន្ទាប់ពីគាយត្រី និងប្រកាសថាមានសភាពព្រះព្រហ្ម ធ្វើឲ្យវិទ្យាឆន្ទៈមានសក្ការៈ។ ចុងក្រោយមានការណែនាំសញ្ញាសរសេរ៖ ការបែងចែក «បី និង បី», ឯកតាតែមួយហៅ អារីយា, និងឈ្មោះបច្ចេកទេសសម្រាប់ឫគ និងយជុស ដើម្បីសរសេរនៅក្នុងក្រឡាចំនួន៦៤ពាក្យ។
Shlokas
No shlokas available for this adhyaya yet.
Frequently Asked Questions
It codifies Gāyatrī’s multiple syllabic forms and gives rule-based procedures for metrical expansion across Vedic contexts (Yajus/Sāman/Ṛc), including special increment and omission rules (Prajāpatya by fours; Āturyā by sequential subtraction).
By identifying metrical order as brahmanic in nature, it frames disciplined speech-measure (chandas) as a dharmic practice—aligning recitation, cognition, and ritual precision with a sacred cosmological structure.