Adhyaya 119
Mahādvīpādi (The Great Continents and Related Cosmography) — Agni Purana Chapter 119
អគ្និ បន្តពីការពិពណ៌នា ភារតវರ್ಷ ទៅកាន់ការស្ទង់មាត្រពិភពលោកតាមគំរូ សប្ត-ទ្វីប (mahādvīpādi)។ ចាប់ពី ជម្ពូទ្វីប ដែលមានទំហំមួយលាក់យោជន៍ និងបែងចែកជា៩ផ្នែក ហើយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រទឹកដោះ (Kṣīra)។ បន្ទាប់មកពិពណ៌នាទ្វីបជាច្រវាក់ជុំវិញ៖ ផ្លក្ស-ទ្វីប (មានព្រះមហាក្សត្រសាច់ញាតិពី Medhātithi, វර්ṣa នានា ទន្លេ និងធម៌តាមវර්ណាស្រាម) បន្តទៅ Śālmala និងទ្វីបបន្ទាប់ៗ ដែលមួយៗមានសមុទ្រព័ទ្ធខ្លួនខុសគ្នា៖ ទឹកប្រៃ ទឹកអំពៅ surā/suroda ទឹកខ្លាញ់ (ghee) ទឹក whey/ទឹកក្រឡុក និងទឹកផ្អែម។ អគ្និ រៀបរាប់ការដាក់ឈ្មោះតំបន់ (varṣa) ពូជពង្សអ្នកគ្រប់គ្រង ភ្នំ ទន្លេ និងរបៀបបូជាផ្សេងៗ—Soma, Vāyu, Brahmā, Sūrya និង Hari—បង្ហាញថាកូស្មូក្រាហ្វីជាទេវវិទ្យានៃការគោរពតាមទីកន្លែង។ ចុងក្រោយដល់គោលការណ៍ព្រំដែន៖ ដី Svādūdakā មាសគ្មានជីវិត ភ្នំ Lokāloka ដែលគ្របដោយភាពងងឹត និងសំបកលោក (aṇḍa-kaṭāha) ដែលបង្ហាញលំដាប់ពិភពមានកំណត់ក្នុងសកលលោកដែលព័ទ្ធជុំវិញ។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे भारतवर्षं नामाष्टादशाधिकशततमो ऽध्यायः अथैकोनविंशत्यधिकशततमो ऽध्यायः महाद्वीपादि अग्निर् उवाच लक्षयोजनविस्तारं जम्बूद्वीपं समावृतम् शक्तिमानृक्षपर्वत इति घ , छ च शुक्तिमानृक्षपर्वत इति ज नव भेदा भवन्त्यस्येति झ शक्तिमत इति ख , ग , घ , झ च लक्ष्ययोजनमनेन क्षीरोदेन समन्ततः
ដូច្នេះ ក្នុង អគ្និ មហាពុរាណ ជំពូកទី១១៨ មានចំណងជើង «ភារតវರ್ಷ» បានបញ្ចប់។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី១១៩ ស្តីពី «មហាទ្វីប និងប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ»។ អគ្និបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ជម្ពូទ្វីប មានទទឹងមួយលាក់យោជន៍ ហើយត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញទាំងស្រុង។ (អត្ថបទមានការប្រែប្រួល៖ «Śaktimān Ṛkṣa-parvata» / «Śuktimān Ṛkṣa-parvata» / «Śaktimat»។) វាមានការបែងចែក៩។ ជុំវិញវាទាំងបួនទិស គឺសមុទ្រទឹកដោះ (Kṣīroda) លាតសន្ធឹងមួយលាក់យោជន៍។
Verse 2
संवेष्ट्य क्षारमुदधिं प्लक्षद्वीपस् तथा स्थितः सप्त मेधातिथेः पुत्राः प्लक्षद्वीपेश्वरास् तथा
បានព័ទ្ធជុំវិញដោយមហាសមុទ្រអំបិល ប្លក្ខទ្វីប (Plakṣa-dvīpa) ស្ថិតនៅទីនោះ; ហើយកូនប្រុសទាំង៧ របស់ មេធាតិថិ (Medhātithi) ក៏ជាព្រះអធិរាជគ្រប់គ្រងប្លក្ខទ្វីបដូចគ្នា។
Verse 3
स्याच्छान्तभयः शिशिरः सुखोदय इतः परः आनन्दश् च शिवः क्षेमो ध्रुवस्तन्नामवर्षकं
«អ្នកបំបាត់ភ័យ; អ្នកត្រជាក់ និងបន្ធូរអារម្មណ៍; អ្នកនាំឲ្យកើតសុភមង្គល; អ្នកលើសលប់ពីទាំងអស់; អានន្ទៈ; សិវៈ (ភាពមង្គល); ក្សេមៈ (សុខសាន្ត); និង ធ្រុវៈ (អចិន្ត្រៃយ៍)»—ទាំងនេះជាព្រះនាមដែលប្រទាននាមដល់ព្រះអង្គ។
Verse 4
मर्यादाशैलो गोमेधश् चन्द्रो नारददुन्द्भी सोमकः सुमनाः शैलो वैभ्राजास्तज्जनाः शुभाः
មរយាទាសៃល (Maryādāśaila), គោមេធ (Gomedha), ចន្ទ្រ (Candra), នារទទុន្ធុភី (Nārada-dundubhī), សោមក (Somaka), សុមនា (Sumanā), និងភ្នំ វៃភ្រាជ (Vaibhrāja)—រួមទាំងប្រជាជនមង្គលដែលស្នាក់នៅទីនោះ—ត្រូវបានប្រកាស។
Verse 5
नद्यः प्रधानाः सप्तात्र प्लक्षाच्छाकान्तिकेषु च जीवनं पञ्चसास्रं धर्मो वर्णाश्रमात्मकः
នៅទីនេះមានទន្លេសំខាន់ៗ ៧; ហើយនៅក្នុងតំបន់ ប្លក្ខ និង សាក (Śāka) ផងដែរ អាយុកាលគឺ ៥,០០០ ឆ្នាំ ហើយធម៌ត្រូវបានរៀបចំតាមប្រព័ន្ធ វណ្ណ និង អាស្រាម។
Verse 6
आर्यकाः कुरवश् चैव विविंशा भाविनश् च ते विप्राद्यास्तैश् च सोमो ऽर्च्यो द्विलक्षश्चाब्धिलक्षकः
អារយកៈ (Āryakā), កុរុ (Kuru), វិវិំសៈ (Viviṃśa), និង ភាវិនៈ (Bhāvina)—រួមទាំងព្រហ្មណៈ និងវណ្ណដទៃទៀត—ដោយពួកគេទាំងអស់នេះ ត្រូវបូជាព្រះសោម (Soma); (ពិធីនេះផ្តល់ផលបុណ្យ) ចំនួនពីរ លក្ខ (lakṣa) ហើយក៏មាន “អព្ធិ-លក្ខ” (ocean-lakṣa) គឺផលបុណ្យដ៏មហាសាល។
Verse 7
मानेनेक्षुरसोदेन वृतो द्विगुणशाल्मलः वपुष्मतः सप्त पुत्राः शाल्मलेशास् तथाभवन्
ដែនដីឈ្មោះ ទ្វិគុណ-សាល្មលៈ ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយជញ្ជាំងទឹកទឹកអំពៅ (ដូចទឹកម៉ូឡាស)។ ពី វពុស្មតៈ កើតមានកូនប្រុស ៧ នាក់ ហើយពួកគេបានក្លាយជាព្រះអម្ចាស់នៃ សាល្មលៈ។
Verse 8
श्वेतो ऽथ हरितश् चैव जीमूतो लोहितः क्रमात् वैद्युतो मानसश् चैव सुप्रभो नाम वर्षकः
តាមលំដាប់ ពពកបង្កភ្លៀង (វර්ෂកៈ) មាននាមថា៖ ស្វេតៈ (ស), ហរិតៈ (បៃតង), ជីមូតៈ (ពពកធំ), លោហិតៈ (ក្រហម), វૈദ്യុតៈ (កើតពីផ្លេកបន្ទោរ), មានសៈ (កើតពីចិត្ត), និង សុប្រឭភៈ (ភ្លឺរលោង)។
Verse 9
द्विगुणो द्विगुणेनैव सुरोदेन समावृतः कुमुदश्चानलश् चैव तृतीयस्तु वलाहकः
តំបន់បន្ទាប់មានទំហំទ្វេដង (ពីមុន) ហើយត្រូវបានទ្វេដងម្តងទៀត; វាត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយ សមុទ្រ សុរោទៈ។ (បន្ទាប់មកមាន) កុមុទៈ និង អនលៈ; ហើយទីបីគឺ វលាហកៈ។
Verse 10
द्रोणः कंको ऽथ महिषः ककुद्मान् सप्त निम्नगाः कपिलाश्चारुणाः पीताः कृष्णाःस्युर्ब्राह्मणादयः
ឈ្មោះមាន ដ្រូណៈ កង្គៈ មហិષៈ និង កកុទ្មានៈ; ហើយមានផ្លូវទឹកទាបៗ ៧ (និម្នគា)។ វណ្ណៈទាំងបួន ចាប់ពី ព្រាហ្មណៈ ត្រូវបានពណ៌នាថា កបិលៈ (ត្នោតលឿង), ចារុណៈ (ត្នោតក្រហម), ពីតៈ (លឿង), និង ក្រឹෂ್ಣៈ (ខ្មៅ) តាមលំដាប់។
Verse 11
वायुरूपं यजन्ति स्म सुरोदेनायमावृतः द्वीपस् तथा स्मृत इति झ वर्णाश्रमात्मज इति ख , घ , ज च कुमुदश्चोन्नतश् चैवेति ख , ग , घ , ङ च कर्को ऽथेति क सुरोदेन समावृत इति घ ज्योतिष्मतः कुशेशाः स्युरुद्गिजो धेनुमान् सुतः
ពួកគេបូជាព្រះក្នុងរូប វាយុ (ខ្យល់)។ កោះនេះត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រ ឈ្មោះ សុរោទៈ ហេតុនេះហើយត្រូវបានចងចាំក្នុងប្រពៃណី។ (ក្នុងអត្ថបទខ្លះ) មានថា «វណ្ណាស្រమៈ ជាកូនរបស់គាត់»; (ខ្លះទៀត) «កុមុទៈ និង ឧន្នតៈ (ជានាម)»; និងកន្លែងផ្សេងទៀត «ករកៈ ពិតជានាម»។ ពី ជ្យោតិષ្មតៈ កើត កុសេសៈ; ហើយ ឧដ្គិ ជាកូនរបស់ ធេនុមាន។
Verse 12
द्वैरथो लंवनो धैर्यः कपिलश् च प्रभाकरः विप्राद्या दधिमुख्यास्तु ब्रह्मरूपं यजन्ति ते
ទ្វៃរថ, លំវន, ធៃរយ, កបិល និង ប្រភាករ—រួមទាំងព្រហ្មណ៍ និងវណ្ណៈផ្សេងៗ ចាប់ពី ដធិមុខ—ទាំងនេះគោរពបូជារូបព្រហ្ម (ព្រហ្មន/ព្រហ្មា ជារូបបង្ហាញពិសេស)។
Verse 13
विद्रुमो हेमशैलश् च द्युतिमान् पुष्पवांस् तथा कुशेशयो हरिः शैलो वर्षार्थं मन्दराचलः
វិទ្រម និង ហេមសៃល; ឌ្យុតិមាន និង បុស្ស្បវាន; កុសេសយ និង ហរិ—ភ្នំទាំងនេះ; ហើយ មន្ទរាចល ដែលគោរពសម្រាប់ពិធីសុំភ្លៀង (ពិធីនាំភ្លៀង)។
Verse 14
वेष्टितो ऽयं घृतोदेन क्रौञ्चद्वीपेन सो ऽप्यथ क्रौञ्चेश्वराः द्युतिमतः पुत्रास्तन्नामवर्षकाः
ទ្វីបនេះ (សាកទ្វីប) ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រខ្លាញ់ប៊ឺបរិសុទ្ធ (ឃ្រឹត); បន្ទាប់មកមាន ក្រោញ្ចទ្វីប។ អធិការក្រោញ្ច គឺជាកូនប្រុសរបស់ ឌ្យុតិមាន ហើយតំបន់ (វರ್ಷ) នៅទីនោះមានឈ្មោះតាមពួកគេ។
Verse 15
कुशलो मनोनुगश्चोष्णः प्रधानो ऽथान्धकारकः मुनिश् च दुन्दुभिः सप्त सप्त शैलाश् च निम्नगाः
កុសល, មនោនុគ, ឧស្ណ, ប្រធាន និង អន្ធការក; ហើយ មុនិ និង ទុន្ទុភិ—ទាំងនេះជាចំនួនប្រាំពីរ; ហើយមានភ្នំប្រាំពីរ និងទន្លេប្រាំពីរ។
Verse 16
क्रौञ्चश् च वाम्नश् चैव तृतीयश्चान्धकारकः देववृत् पुण्डरीकश् च दुन्दुभिर्द्विगुणो मिथः
«ក្រោញ្ច» និង «វាម្ន» ជានរក; នរកទីបីគឺ «អន្ធការក»។ ហើយ «ទេវវ្រឹត», «បុណ្ឌរីក» និង «ទុន្ទុភិ»—ឈ្មោះទាំងនេះត្រូវបានរាប់ជាគូៗ ដោយមានទ្វេគុណ (កើតឡើងជាគូ)។
Verse 17
द्वीपा द्वीपेषु ये शैला यथा द्वीपानि ते तथा पुष्कराः पुष्कला धन्यास्तीर्था विप्रादयो हरिम्
កោះទាំងឡាយត្រូវបានរៀបចំជាកោះៗ ហើយភ្នំដែលមាននៅក្នុងកោះនីមួយៗ ក៏រៀបចំស្របតាមកោះទាំងនោះដែរ។ ពុស្ករៈមានច្រើន និងជាមង្គល; ទីរត្ថ (ទីឆ្លងទឹកបរិសុទ្ធ) រួមទាំងព្រាហ្មណ៍ជាដើម សុទ្ធតែមានភក្តីចំពោះ ហរិ (វិଷ្ណុ)។
Verse 18
यजन्ति क्रौञ्चद्वीपस्तु दधिमण्डोदकावृतः संवृतः शाकद्वीपेन हव्याच्छाकेश्वराः सुताः
នៅក្នុង ក្រោញ្ចទ្វីប ពួកគេប្រតិបត្តិយជ្ញា និងបូជាព្រះ។ កោះនោះត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រទឹកដាធិមណ្ឌ (ទឹកស្រង់ពីទឹកដោះគោជូរ) ហើយត្រូវបានបិទព័ទ្ធបន្ថែមដោយ សាកទ្វីប។ នៅទីនោះ កូនប្រុសរបស់ ហវ្យា ដែលគេហៅថា សាកេស្វរៈ ជាវង្សអធិបតី។
Verse 19
जलदश् च कुमारश् च सुकुमारो मणीवकः कुशोत्तरथो मोदाकी द्रुमस्तन्नामवर्षकाः
ជលទ, កុមារ, សុកុមារ, មណីវក, កុសោត្តរថ, មោដាកី និង ទ្រុម — ទាំងនេះជានាមនៃ វර්ෂ (តំបន់/ភាគដែន)។
Verse 20
उदयाख्यो जलधरो रैवतः श्यामकोद्रकौ आम्विकेयस् तथा रम्यः केशरी सप्त निम्नगाः
ឧទយាខ្យ, ជលធរ, រៃវត, ស្យាមក, ឱទ្រក, អាំវិកេយ, ហើយដូចគ្នា រម្យ និង កេសរី — ទាំងនេះជាទន្លេប្រាំពីរ (និម្នគា)។
Verse 21
रुद्राभ इति क विक्रम इति ख , छ च कुशल इत्य् आदिः, निम्नगा इत्य् अन्तः पाठो झ पुस्तके नास्ति तृतीयश्चानुकारक इति घ , झ च पुष्कलावत्यां तीर्था इति घ मगा मगधमनस्या मन्दगाश् च द्विजातयः यजन्ति सूर्यरूपं तु शाकः क्षीराब्धिना वृतः
ម៉គៈ, ម៉គធ-មនស្ស្យៈ និង មន្ទគៈ — ជាសហគមន៍ទ្វិជាតិ — បូជាព្រះអាទិត្យក្នុងរូបបង្ហាញរបស់ព្រះអង្គ; ហើយ សាកៈ (សាកប្រទេស/សាកជន) ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយ សមុទ្រទឹកដោះគោ។
Verse 22
पुष्करेणावृतः सो ऽपि द्वौ पुत्रौ सवनस्य च मसावीतो धातकिश् च वर्षे द्वे नामचिह्निते
គាត់ផងដែរ ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយ ពុស្ស្ករ (Puṣkara-dvīpa)។ សវនៈមានកូនប្រុសពីរ គឺ មសាវីត និង ធាតកិ; ហើយតំបន់វර්ෂៈពីរ ត្រូវបានដាក់ឈ្មោះតាមពួកគេ។
Verse 23
एको ऽद्रिर्मानसाख्यो ऽत्र मध्यतो वलयाकृतिः योजनानां सहस्राणि विस्तारोच्छ्रायतः समः
នៅទីនេះ មានភ្នំតែមួយឈ្មោះ ម៉ានសា (Mānasā) ស្ថិតនៅកណ្ដាល ហើយមានរាងដូចចិញ្ចៀនមូល។ ទទឹងនិងកម្ពស់ស្មើគ្នា មួយៗវាស់បានមួយពាន់យោជនៈ។
Verse 24
जीवनं दशसाहस्रं सुरैर् ब्रह्मात्र पूज्यते स्वादूदकेनोदधिना वेष्टितो द्वीपमानतः
នៅទីនោះ អាយុកាលមានដល់មួយម៉ឺនឆ្នាំ; ព្រះព្រហ្មា ត្រូវបានទេវតាទាំងឡាយគោរពបូជា។ កោះនោះ តាមទំហំរបស់វា ត្រូវបានព័ទ្ធជុំវិញដោយសមុទ្រទឹកផ្អែម។
Verse 25
ऊनातिरिक्तता चापां समुद्रेषु न जायते उदयास्तमनेष्विन्दोः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः
ទឹកនៅក្នុងសមុទ្រទាំងឡាយ មិនកើតមានការខ្វះឬលើសឡើយ ទោះបីនៅពេលព្រះចន្ទរះ និងលិច ក្នុងពាក់កណ្ដាលខែទាំងពីរ គឺភ្លឺ (កើន) និងងងឹត (ថយ) ក៏ដោយ។
Verse 26
दशोत्तराणि पञ्चैव अङ्गुलानां शतानि वै अपां वृद्धिक्षयौ दृष्टौ सामुद्रीणां महामुने
ឱ មហាមុនី ការកើនឡើង និងថយចុះនៃទឹកសមុទ្រ ដែលបានសង្កេតឃើញ ពិតជាមានចំនួនប្រាំរយដប់ អង្គុល (ទទឹងម្រាមដៃ)។
Verse 27
स्वादूदका बहुगुणा भूर्हैमी जन्तुवर्जिता लोकालोकस्ततः शैलो योजनायुतविस्तृतः
នៅទីនោះមានដែនដីឈ្មោះ ស្វាទូដូកា (Svādūdakā) ដែលសម្បូរទៅដោយគុណលក្ខណៈល្អជាច្រើន; ដីមានពណ៌មាស ហើយគ្មានសត្វមានជីវិត។ លើសពីនោះទៅទៀត មានភ្នំលោកាលោក (Lokāloka) ជាជួរភ្នំទទឹងដល់មួយម៉ឺនយោជន៍។
Verse 28
लोकालोकस्तु तमसावृतो ऽथाण्डकटाहतः भूमिः साण्डकटाहेन पञ्चाशत्कोटिविस्तरा
តែភ្នំលោកាលោក (Lokāloka) ត្រូវបានគ្របដណ្ដប់ដោយភាពងងឹត; លើសពីវាទៅទៀត មានសំបកសកលលោកដែលហៅថា អណ្ឌកដាហ (aṇḍa-kaṭāha)។ ផែនដី រួមជាមួយសំបកសកលលោកនោះ មានទទឹងសរុបដល់ហាសិបកោដិ (koṭi) យោជន៍។
Frequently Asked Questions
Quantified cosmography: continent-and-ocean extents in yojanas (e.g., Jambūdvīpa at one lakh yojanas), structured concentric encirclements by named oceans, and a specific tidal metric—oceanic rise/fall measured as 510 aṅgulas—culminating in the Lokāloka boundary and the aṇḍa-kaṭāha cosmic shell.
It sacralizes scale and place: the world is presented as an ordered dharmic field where peoples uphold varṇāśrama, regions are linked to specific worship-forms (Soma, Vāyu, Brahmā, Sūrya, Hari), and the Lokāloka boundary teaches contemplative limits—guiding devotion, ritual intention, and a disciplined worldview oriented toward mokṣa.