Adhyaya 297
AyurvedaAdhyaya 29721 Verses

Adhyaya 297

Vishahṛn Mantrauṣadham (Poison-Removing Mantra and Medicinal Remedy) — Colophon and Transition

អធ្យាយនេះបញ្ចប់ដោយកូឡូហ្វុនផ្លូវការ បញ្ជាក់ប្រធានបទជា វិធីបំបាត់ពុល ដែលរួមបញ្ចូលមន្ត្រ និងឱសថ។ វារក្សាវិធីសាស្ត្រ អគ្និពុរាណៈ ដោយធ្វើឲ្យចំណេះដឹងបច្ចេកទេសមានសក្ការៈជាវិវរណៈ ក្នុងសន្ទនាអគ្និ–វសិષ્ઠៈ ហើយរៀបចំអ្នកអានទៅកាន់អធ្យាយព្យាបាលលម្អិតបន្ទាប់។ ការផ្លាស់ប្តូរនេះដូចជាចំណុចភ្ជាប់ស្ថាបត្យកម្មក្នុងសព្វវចនានុក្រម បង្ហាញការផ្លាស់ពីគោលការណ៍ទូទៅនៃអន្តិដូត ទៅពិធីការពិសេសតាមសត្វ ជាពិសេសពុលពស់។ ស៊ុមបង្ហាញថា អគ្នេយវិទ្យា មិនបែងចែកដាច់ៗទេ៖ អំណាចមន្ត្រ វិធីត្រឹមត្រូវ និងឱសថវិទ្យាអនុវត្ត ជាបន្តបន្ទាប់នៃសុខាភិបាលដឹកនាំដោយធម៌។

Shlokas

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुरणे विषहृन्मन्त्रौषधं नाम षन्नवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ सप्तनवत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः गोनसादिचिकित्सा अग्निरुचाच गोनसादिचिकित्साञ्च वशिष्ठ शृणु वच्मि ते ह्रीं ह्रीं अमलपक्षि स्वाहा ताम्बूलखादनान्मन्त्री हरेन्मण्डलिनो विषं

ដូច្នេះ ក្នុង អគ្និមហាបុរាណ បញ្ចប់ជំពូកទី ២៩៧ ដែលមាននាមថា «មន្ត្រ និងឱសថបំបាត់ពុល»។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី ២៩៨ «ការព្យាបាលការខាំដោយពស់ Gonas និងពស់ផ្សេងៗ»។ អគ្និបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ វសិષ્ઠៈ សូមស្តាប់ ខ្ញុំនឹងប្រាប់ការព្យាបាលសម្រាប់ gonas និងពស់ផ្សេងៗ។ (សូត្រ) ‘ហ្រីំ ហ្រីំ អមលបក្សិ ស្វាហា’។ បន្ទាប់ពីសូត្រមន្ត្រ ហើយញ៉ាំស្លាបព្រាបេតែល (tāmbūla) អ្នកអនុវត្តអាចដកពុលរបស់ពស់ maṇḍalin បាន»។

Verse 2

लशुनं रामठफलं कुष्ठाग्निव्योषकं विषे स्नुहीक्षीरं गव्यघृतं पक्षं पीत्वाहिजे विषे

ក្នុងករណីពុល គួរផ្តល់ ខ្ទឹមស ផ្លែ rāmaṭha គុស្ឋ (kuṣṭha) អគ្និ (citraka) និង tryoṣa (គ្រឿងហឹរបីយ៉ាង)។ សម្រាប់ពុលពីការខាំពស់ គួរផឹកទឹកជ័រ snuhī លាយជាមួយខ្លាញ់ទឹកដោះគោ (ghee) រយៈពេលកន្លះខែ។

Verse 3

अथ राजिलदष्टे च पेया कृष्णा समैन्धवा आज्यक्षौद्रशकृत्तोयं पुरीतत्या विषापहं

ឥឡូវនេះ សម្រាប់ការខាំដោយពស់ rājilā គួរផ្តល់បាយជូររាវ (peya) ដែលចម្អិនជាមួយ kṛṣṇā (ម្រេចខ្មៅ) និងអំបិលថ្ម។ ហើយគួរផ្តល់ល្បាយខ្លាញ់ (ghee) ទឹកឃ្មុំ និងទឹកលាមកគោ រួមជាមួយ purītatyā—វាជាឱសថបំបាត់ពុល។

Verse 4

सकृष्णाखण्डदुग्धाज्यं पातव्यन्तेन माक्षिकं व्योषं पिच्छं विडालास्थि नकुलाङ्गरुहैः समैः

ទឹកឃ្មុំគួរយកលេបជាមួយល្បាយស្ករខ្មៅ ទឹកដោះគោ និងខ្លាញ់ (ghee)។ ហើយបន្ថែមក្នុងសមាមាត្រស្មើគ្នា៖ vyōṣa (គ្រឿងហឹរបីយ៉ាង—ខ្ញីស្ងួត ម្រេចខ្មៅ ម្រេចវែង), ព្រុយ/រោមទន់, ឆ្អឹងឆ្មា និងរោមលើរាងកាយនាគុល (mongoose)។

Verse 5

चूर्णितैर् मेषदुग्धाक्तैर् धूपः सर्वविषापहः रोमनिर्गुण्डिकाकोकवर्णैर् वा लशुनं समं

ធូប (dhūpa) ដែលរៀបចំពីគ្រឿងផ្សំកិនល្អ ហើយលាបឲ្យសើមដោយទឹកដោះចៀម អាចបំបាត់ពុលគ្រប់ប្រភេទ។ ឬម្យ៉ាងទៀត អាចយក roma, nirguṇḍikā និង kokavarṇa លាយស្មើគ្នាជាមួយខ្ទឹមស។

Verse 6

मुनिपत्रैः कृतस्वेदं दष्टं काञ्चिकपाचितैः मूषिकाः षोडश प्रोक्ता रसङ्कार्पासजम्पिवेत्

មូṣិកā (កណ្តុរ) មាន ១៦ ប្រភេទ ត្រូវបានពណ៌នា។ ករណីត្រូវខាំ គួរធ្វើស្វេដ (បំពង់កំដៅ/បំពង់ញើស) ដោយស្លឹក muni ហើយឲ្យប្រើថ្នាំដែលចម្អិនជាមួយ kāñcikā (ទឹកជូរចម្រាញ់/អាហារជូរ)។ ហើយគួរផឹក rasa (ទឹកសារធាតុថ្នាំ) ដែលផ្សំជាមួយ kārpāsa និង jambu។

Verse 7

सतैलं मूषिकार्तिघ्नं फलिनीकुसुमन्तथा सनागरगुडम्भक्ष्यं तद्विषारोचकापहं

ពេលយកជាមួយប្រេង វាអាចបន្ធូរឈឺចាប់/ទុក្ខវេទនាដែលកើតពីពុលកណ្តុរ (ឬខាំកណ្តុរ)។ ដូចគ្នានេះផងដែរ ផ្កា phalinī បើបរិភោគជាមួយស៊ុនធី (ខ្ញីស្ងួត) និងស្ករត្នោត (jaggery) នឹងបំបាត់ការខ្វះឃ្លានអាហារដែលកើតពីពុលនោះ។

Verse 8

चिकित्सा विंषतिर्भूता लूताविषहरो गणः पद्मकं पाटली कुष्ठं नतमूशीरचन्दनं

នេះហៅថា វិធីព្យាបាល ២០ ប្រការ៖ ក្រុមឱសថដែលបំបាត់ពុលលូតា (ពុលពីសត្វពីងពាង) រួមមាន padmaka, pāṭalī, kuṣṭha, nata, uśīra និង candana។

Verse 9

निर्गुण्डी शारिवा शेलु लूतार्तं सेचयेज्जलैः गुञ्जानिर्गुण्डिकङ्कोलपर्णं शुण्ठी निशाद्वयं

អ្នកដែលរងពុលពីងពាង (ឬត្រូវខាំ) គួរលាង/ស្រោចកន្លែងរងរបួសដោយទឹកដែលរំលាយជាមួយ nirguṇḍī, śārivā និង śelu។ ហើយគួរប្រើឱសថផ្សំមាន guñjā, nirguṇḍī, ស្លឹក kaṅkola, śuṇṭhī (ខ្ញីស្ងួត) និង niśā ទាំងពីរ (រមៀត និង daruharidrā)។

Verse 10

करञ्जास्थि च तत्पङ्कैः वृश्चिकार्तिहरं शृणु मञ्जिष्ठा चन्दनं व्योषपुष्पं शिरीषकौमुदं

ឥឡូវ សូមស្តាប់ឱសថបំបាត់ទុក្ខពីការខាំរបស់ខ្យាដំរី៖ គ្រាប់/ឆ្អឹងការ៉ញ្ជា (karañja) ជាមួយលាបជាប៉ាស្តា/ភក់របស់វា; ហើយមាន មញ្ជិષ્ઠា (mañjiṣṭhā), ចន្ទនៈ (ឈើចន្ទន៍), ផ្កាវ្យោសៈ (vyoṣa—គ្រឿងហឹរ៣), និង សិរីសៈ (śirīṣa) និង កೌមុទៈ (kaumuda)។

Verse 11

संयोज्याश् चतुरो योगा लेपादौ वृश्चिकापहाः ॐ नमो भगवते रुद्राय चिवि छिन्द किरि भिन्द खड्गे न छेदय शूलेन भेदय चक्रेण दारय ॐ ह्रूं फट् मन्त्रेण मन्त्रितो देयो गर्धभादीन्निकृन्तति

ត្រូវផ្សំយោគ ៤ ប្រភេទ; ប្រើជាលាប និងវិធីប្រើផ្សេងៗ ដើម្បីបំបាត់ពិសខ្យាដំរី។ (គួរអានមន្ត្រា៖) «ឱṃ នមោ ភគវតេ រុទ្រាយ—ចិវិ; ឆិន្ទ (កាត់); គិរិ (ចាក់/ទម្លុះ); ភិន្ទ (បំបែក); ‘ដោយដាវ កាត់’; ‘ដោយលំពែង ទម្លុះ’; ‘ដោយចក្រ បំបែកឲ្យរហែក’—ឱṃ ហ្រ៊ូṃ ផត्»។ ពេលបានមន្ត្រាប្រសិទ្ធិហើយ ត្រូវផ្តល់ប្រើ; វាកាត់ផ្តាច់ទុក្ខពិសពីខ្យាដំរី និងសត្វស្រដៀងៗ។

Verse 12

त्रिफलोशीरमुस्ताम्बुमांसीपद्मकचन्दनं अजाक्षीरेण पानादेर्गर्धभादेर्विषं हरेत्

ត្រីផលា (triphala), ឧសីរៈ (uśīra—វេទីវើ), មុស្តា (mustā), អម្ពុ (ambu—ទឹកត្រជាក់ត្រៀម), ម៉ាំសី (māṁsī), បទ្មក (padmaka) និង ចន្ទនៈ (candana—ឈើចន្ទន៍) —ពេលផ្តល់ឲ្យផឹកជាមួយទឹកដោះពពែ—អាចបំបាត់ពិសដែលកើតពីការខាំរបស់លា និងសត្វស្រដៀងៗ។

Verse 13

हरेत् शिरीषपञ्चाङ्गं व्योषं शतपदीविषं सकन्धरं शिरीषास्थि हरेदुन्दूरजं विषं

គួរផ្តល់ប្រើ ផ្នែកទាំងប្រាំនៃដើមសិរីសៈ (śirīṣa-pañcāṅga), វ្យោសៈ (vyoṣa—គ្រឿងហឹរ៣), និងឱសថប្រឆាំងពិសសត្វសត្វជើងច្រើន (centipede)។ ដូចគ្នានេះផងដែរ ផ្តល់ «សកន្ធរ» (sakandhara) និងគ្រាប់/ឆ្អឹងសិរីសៈ; វាទាំងនេះបំបាត់ពិសដែលកើតពីកណ្តុរ/កណ្តុរធំ។

Verse 14

व्योषं ससर्पिः पिण्डीतमूलमस्य विषं हरेत् तत्पक्षैर् इति ज , ञ , ट च चिरि इति ज क्षारव्योषवचाडिङ्गुविडङ्गं सैन्धवन्नतं

ត្រីកដុ (trikaṭu—ខ្ញីស្ងួត ម្រេចខ្មៅ ម្រេចវែង) លាយជាមួយសរី (ghee) និងឫសដែលបានបុកល្អ (នៃរុក្ខជាតិដែលកំណត់) អាចបំបាត់ពិសនេះ។ សម្រាប់ពិសប្រភេទនេះ គេបង្រៀនឱសថដោយអក្សរចងចាំក្រុមព្យញ្ជនៈ «ជ, ញ, ត» ហើយក៏បានបញ្ជាក់ «ចិរិ» ផងដែរ។ ការរៀបចំជាខ្សារ (alkali) លាយជាមួយត្រីកដុ, វចា (vacā—ស្វីតហ្វ្លាក), អិង្គុ (iṅgu—ជ័រអាសាហ្វេទីដាប្រភេទ), វិដង្គ (viḍaṅga), សៃន្ធវ (saindhava—អំបិលថ្ម) និង nnata (ឱសថមួយ) ត្រូវបានកំណត់ជាយោគប្រឆាំងពិស។

Verse 15

अम्बष्ठातिबलाकुष्ठं सर्वकीटविषं हरेत् यष्टिव्योषगुडक्षीरयोगः शूनो विषापहः

ការលាយរុក្ខឱសថ អម្បស្ឋា អតិបលា និង កុស្ឋៈ អាចបំបាត់ពុលពីសត្វល្អិតគ្រប់ប្រភេទ។ ការរៀបចំដោយ យෂ្ដិ (លីកូរីស) វ្យោស (ត្រីកាយក្តៅ) ស្ករត្នោត និងទឹកដោះគោ ជាឱសថបំបាត់ហើម និងពុល។

Verse 16

ॐ सुभद्रायै नमः ॐ सुप्रभायै नमः यान्यौषधानि गृह्यन्ते विधानेन विना जनैः

«ឱំ សូមគោរពដល់ សុភទ្រា; ឱំ សូមគោរពដល់ សុប្រភា»។ រុក្ខឱសថណាដែលមនុស្សយកមកប្រមូល ដោយគ្មានវិធីបញ្ជាក់តាមពិធីវិធាន—

Verse 17

तेषां वीजन्त्व्या ग्राह्यमिति ब्रह्माब्रवीच्च ताम् ताम्प्रणम्यौषधीम्पश्चात् यवान् प्रक्षिप्य मुष्टिना

ព្រះព្រហ្មក៏បានប្រកាសថា៖ «គួរប្រមូលវា ខណៈកំពុងបក់ (វាយខ្យល់)»។ បន្ទាប់មក ក្រោយបានកោតគោរពចំពោះរុក្ខឱសថនីមួយៗហើយ គួរយកគ្រាប់សាលី (យវ) មួយក្តាប់ បោះជាអំណោយ។

Verse 18

दश जप्त्वा मन्त्रमिदं नमस्कुर्यात्तदौषधं त्वामुद्धराम्यूर्ध्वनेत्रामनेनैव च भक्षयेत्

បន្ទាប់ពីសូត្រមន្តនេះដប់ដង គួរធ្វើនមស្ការ​ដោយក្តីគោរព។ បន្ទាប់មក (និយាយទៅកាន់រុក្ខឱសថ) គួរនិយាយថា៖ «ឱ រុក្ខឱសថអើយ ខ្ញុំដកយកអ្នក—អ្នកដែលមានភ្នែកមើលឡើងលើ» ហើយបន្ទាប់មកគួរទទួលទានវា ដោយពិធី/មន្តដដែលនោះ។

Verse 19

नमः पुरुषसिंहाय नमो गोपालकाय च आत्मनैवाभिजानाति रणे कृष्णपराजयं

នមស្ការ​ដល់ បុរសសിംហៈ (នೃសിംហ) និងនមស្ការ​ដល់ គោបាលៈ (គោពាល) ផងដែរ។ ដោយខ្លួនឯងតែប៉ុណ្ណោះ គេដឹងនៅក្នុងសមរភូមិ អំពីការបរាជ័យរបស់ ក្រឹෂ್ಣ។

Verse 20

एतेन सत्यवाक्येन अगदो मे ऽस्तु सिध्यतु नमो वैदूर्यमाते तन्न रक्ष मां सर्वविषेभ्यो गौरि गान्धारि चाण्डालि मातङ्गिनि स्वाहा हरिमाये औषधादौ प्रयोक्तव्यो मन्त्रो ऽयं स्थावरे विषे

ដោយពាក្យសច្ចៈនេះ សូមឲ្យអគដៈ (ថ្នាំបំបាត់ពុល) របស់ខ្ញុំសម្រេច។ សូមនមស្ការ​ដល់ វៃទូរយមាតា; សូមការពារខ្ញុំពីពុលទាំងអស់។ ឱ គោរី គន្ធារី ចណ្ឌាលី មាតង្គិនី—ស្វាហា! ឱ ហរិមាយា—មន្ត្រនេះគួរប្រើក្នុងឱសថ និងអ្វីៗដូច្នោះ សម្រាប់ពុលដែលកើតពីវត្ថុអចល។

Verse 21

भुक्तमात्रे स्थिते ज्वाले पद्मं शीताम्बुसेवितं पाययेत्सघृतं क्षौद्रं विषञ्चेत्तदनन्तरं

ពេលអារម្មណ៍ឆេះក្តៅទើបកើតឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីបានបរិភោគ គួរឲ្យផឹកផ្កាឈូកដែលបានលាង/ជ្រលក់ក្នុងទឹកត្រជាក់ រួមជាមួយខ្លាញ់ប៊ឺ (ghee) និងទឹកឃ្មុំ; បន្ទាប់មកទើបព្យាបាលពុលតាមលំដាប់។

Frequently Asked Questions

The chapter’s key technical feature is its textual function: it formally identifies the poison-removal system as mantra-plus-medicine (mantrauṣadha) and signals a structured transition to creature-specific toxicology.

By framing healing knowledge as revealed Agneya Vidya, it positions medical action as dharmic service—protecting life to enable right conduct and higher pursuits, aligning bhukti-support with mukti-orientation.