Adhyaya 285
Kalpasāgara (Ocean of Formulations) — Mṛtyuñjaya Preparations and Rasāyana Regimens
ជំពូកនេះបើកដោយបញ្ជាក់ការបញ្ចប់អធ្យាយមុនស្តីពី មṛtasañjīvanī («អ្នកឲ្យរស់ពីស្លាប់») ហើយណែនាំផ្នែកបច្ចុប្បន្នថា Kalpasāgara «សមុទ្រនៃរូបមន្តឱសថ»។ ដោយសំឡេងព្រះធន្វន្តរិ ជាវេជ្ជបណ្ឌិតដ៏គំរូ និពន្ធរៀបរាប់រូបមន្តប្រភេទ Mṛtyuñjaya សម្រាប់ āyurdāna (ប្រទានអាយុវែង) និង rogaghna (បំផ្លាញជំងឺ)។ មានរបប rasāyana៖ Triphalā ដូសបន្តបន្ទាប់; ការព្យាបាល nasya ដោយប្រេង bilva ប្រេងល្ង និងប្រេង kaṭutumbī តាមរយៈរយៈពេលកំណត់; និងការទទួលយូរអង្វែងជាមួយទឹកឃ្មុំ ឃី និងទឹកដោះគោ។ រាយនាមរុក្ខជាតិ និងរ៉ែ/លោហៈជាច្រើន (nirguṇḍī, bhṛṅgarāja, aśvagandhā, śatāvarī, khadira, neem-pañcaka; ទង់ដែងដុត និងស្ពាន់ធ័រ ជាមួយ kumārikā) ជាញឹកញាប់ភ្ជាប់នឹងអាហារកំណត់ (ទឹកដោះគោ ឬបាយទឹកដោះគោ)។ ចុងក្រោយបង្ហាញជម្រើសប្រើ Yogarājaka និងការបំពាក់មន្ត្រ «oṃ hrūṃ sa» ហើយបិទដោយថា kalpa ទាំងនេះត្រូវគោរពសូម្បីទេវតា និងឥសី និងនាំទៅកាន់ប្រពៃណីអាយុវេដទូលំទូលាយ រួមទាំង gaja-āyurveda របស់ Pālakāpya។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे मृतसञ्जीवनीकरसिद्धयोगो नाम चतुरशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः कल्पसागरः धन्वन्तरिर् उवाच कल्पाम्मृत्युञ्चयान्वक्ष्ये ह्य् आयुर्दान्रोगसर्दनान् त्रिशती रोगहा सेव्या मध्वाज्यत्रिफलामृता
ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និមហាបុរាណៈ ជំពូកទី ២៨៤ ដែលមានចំណងជើង «រូបមន្តសម្រេចហៅថា អ្នកធ្វើឲ្យអ្នកស្លាប់រស់ឡើងវិញ» បានបញ្ចប់។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី ២៨៥ «សមុទ្ររូបមន្ត (Kalpasāgara)»។ ធន្វន្តរិ (Dhanvantari) បានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំនឹងបង្រៀនរូបមន្ត ម្រឹត្យុញ្ចយ (Mṛtyuñjaya) ដែលឈ្នះមរណៈ—ជាអ្នកប្រទានអាយុវែង និងបំផ្លាញរោគ។ ‘Triśatī’ គួរប្រើជាឱសថបំបាត់រោគ—រៀបចំជាមួយទឹកឃ្មុំ ប៊ឺសុទ្ធ (ghee) និង Triphalā ឲ្យដូចអម្រឹត»។
Verse 2
पलं पलार्धं कर्षं वा त्रिफलां सकलां तथा बिल्वतैलस्य नस्यञ्च मासं पञ्चशती कविः
ត្រីផាឡា (Triphalā) យកក្នុងបរិមាណពេញ អាចផ្តល់ជាដូស ១ បលៈ កន្លះបលៈ ឬ ១ កර්ષៈ។ ដូចគ្នានេះ ការព្យាបាលតាមច្រមុះ (នាស្យ) ដោយប្រេងបិល្វៈ គួរបន្តរយៈពេលមួយខែ; វិធីនេះ ត្រូវបានបង្រៀនក្នុង ៥០០ គាថា ដោយអ្នកប្រាជ្ញ។
Verse 3
रोगापमृत्युबलिजित् तिलं भल्लातकं तथा पञ्चाङ्गं वाकूचीचूणं षण्मासं खदिरोदकैः
ល្ង (sesame) បហ្ល្លាតក (bhallātaka) និងការរៀបចំប្រាំផ្នែក រួមជាមួយម្សៅវាគូឈី (vākūcī) គួរយករយៈពេលប្រាំមួយខែ ជាមួយទឹកឆុងខឌិរ (khadira)។ គេថា វាឈ្នះជំងឺ មរណភាពមិនទាន់ពេល និងការខ្សោយកម្លាំង។
Verse 4
क्वाथैः कुष्ठञ्जयेत् सेव्यं चूर्णं नीलकुरुण्टजम् क्षिरेण मधुना वापि शतायुः खण्डदुग्धभुक्
ដោយទឹកឆុង (decoctions) គួរឈ្នះជំងឺស្បែក។ ម្សៅសេវ្យ (sevya/vetiver) និងនីលកុរុណ្តជ (nīla-kuruṇṭaja) យកជាមួយទឹកដោះគោ ឬជាមួយទឹកឃ្មុំ ធ្វើឲ្យមនុស្សមានអាយុរយឆ្នាំ ជាពិសេសអ្នកដែលបរិភោគទឹកដោះគោលាយស្ករ។
Verse 5
मध्वाज्यशुण्ठीं संसेव्य पलं प्रातः समृद्युजित् बलीपलितजिज्जीवेन्माण्डकीचूर्णदुग्धपाः
ដោយទទួលទានជាប្រចាំនៅព្រឹក ម្សៅខ្ញីស្ងួត (śuṇṭhī) ១ បលៈ លាយទឹកឃ្មុំ និងឃី (ghee) មនុស្សដែលមានសម្បត្តិរុងរឿង នឹងឈ្នះស្នាមជ្រីវជ្រួញ និងសក់ស្កូវ ហើយរស់នៅដោយកម្លាំង។ ដូចគ្នានេះ ការផឹកទឹកដោះគោលាយម្សៅម៉ាណ្ឌកី (Māṇḍakī) ក៏មានផលដែរ។
Verse 6
उच्चटामधुना कर्षं पयःपा मृत्युजिन्नरः मध्वाज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित्
មនុស្សដែលផឹកទឹកដោះគោ លាយអុច្ចឆតា (uccaṭā) ១ កර්ષៈ ជាមួយទឹកឃ្មុំ នឹងក្លាយជាអ្នកឈ្នះមរណភាព។ ដូចគ្នានេះ ការយកនិរគុណ្ឌី (nirguṇḍī) ជាមួយទឹកឃ្មុំ និងឃី ឬមិនដូច្នោះទេ ជាមួយទឹកដោះគោ ក៏ឈ្នះជំងឺ និងមរណភាព។
Verse 7
तैलमिति ञ पलाशतैलं कर्षैकं षण्मासं मधुना पिवेत् दुग्धभोजी पञ्चशती सहस्रायुर्भवेन्नरः
«នេះហៅថា ប្រេង» ចូរដឹងថា៖ គួរផឹកប្រេងបលាស (palāśa) មាត្រា ១ កර්ṣa លាយទឹកឃ្មុំ រយៈពេល ៦ ខែ; រស់ដោយទឹកដោះគោជាអាហារ បុរសនោះទទួលបានកម្លាំង ៥០០ ឆ្នាំ និងអាយុកាលដល់ ១០០០ ឆ្នាំ។
Verse 8
ज्योतिष्मतीपत्ररसं पयसा त्रिफलां पिवेत् मधुनाज्यन्ततस्तद्वत् शतावर्या रजः पलं
គួរផឹកទឹកស្លឹកជ្យោតិស្មតី (jyotiṣmatī) ជាមួយទឹកដោះគោ ហើយផឹកត្រីផលា (triphālā) ផងដែរ។ បន្ទាប់មក ដូចគ្នានោះ លាយទឹកឃ្មុំ និងឃី (ghee) គួរទទួលម្សៅសតាវរី (śatāvarī) មាត្រា ១ បល (pala)។
Verse 9
क्षौद्राज्यैः पयसा वापि निर्गुण्डी रोगमृत्युजित् पञ्चाङ्गं निम्बचूर्णस्य खदिरक्वाथभावितं
និរគុណ្ឌី (nirguṇḍī) ប្រើជាមួយទឹកឃ្មុំ និងឃី ឬជាមួយទឹកដោះគោ ក្លាយជាអ្នកឈ្នះជំងឺ និងមរណភាពមុនកាល។ ដូចគ្នានោះ ផ្នែកទាំងប្រាំនៃដើមនឹម—កែច្នៃជាមួយម្សៅនឹម ហើយឲ្យស្រូបជាតិដោយទឹកស្ងោរខឌិរ (khadira)—ជាឱសថមានអานุភាព។
Verse 10
कर्षं भृङ्गरसेनापि रोगजिच्चामरो भवेत् रुदन्तिकाज्यमधुभुक् दुग्धभोजी च मृत्युजित्
សូម្បីតែយកមាត្រា ១ កර්ṣa ជាមួយទឹកស្រស់ភ្រឹង្គ (bhṛṅga) ក៏អាចឈ្នះជំងឺ និងឈានដល់សភាពមិនចាស់។ ការទទួលរុដន្តិកា (rudantikā) ជាមួយឃី និងទឹកឃ្មុំ ហើយរស់ដោយទឹកដោះគោជាអាហារ នឹងឈ្នះមរណភាព គឺទទួលបានអាយុយឺន។
Verse 11
कर्षचूर्णं हरीतक्या भावितं भृङ्गराड्रसैः घृतेन मधुना सेव्य त्रिशतायुश् च रोगजित्
ម្សៅហរីតកី (harītakī) មាត្រា ១ កර්ṣa ដែលបានកែច្នៃឲ្យស្រូបជាតិដោយទឹកភ្រឹង្គរាជ (bhṛṅgarāja) គួរទទួលជាមួយឃី និងទឹកឃ្មុំ; វាប្រទានអាយុ ៣០០ ឆ្នាំ និងឈ្នះជំងឺទាំងឡាយ។
Verse 12
वाराहिका भृङ्गरसं लोहचूर्णं शतावरी साज्यं कर्षं पञ्चशती कर्तचूर्णं शतावरी
វារាហិកា ទឹកស្រង់ភ្រាំង្គ (ភ្រាំង្គរាជ) ម្សៅដែក និង សតាវរី—លាយជាមួយ ឃី—ប្រើក្នុងមាត្រា ១ កර්ષ; ដូចគ្នានេះ ផញ្ចសតី និង ម្សៅករតា ជាមួយសតាវរី ក៏ត្រូវបានកំណត់។
Verse 13
भावितं भृङ्गराजेन मध्वाज्यन्त्रिशती भवेत् ताम्रं मृतं सृततुल्यं गन्धकञ्च कुमारिका
ពេលធ្វើការបុកលាយ (លេវីហ្គេត) ជាបន្តបន្ទាប់ដោយភ្រាំង្គរាជ វាក្លាយជាការរៀបចំសម្រាប់ប្រើជាមួយទឹកឃ្មុំ និង ឃី ក្នុងមាត្រា «បីរយ»។ ទង់ដែងត្រូវបាន «សម្លាប់» (ដុតកាល់ស៊ីន) ឲ្យសមស្រប ដូចវត្ថុដែលបានសំអាត; ហើយក៏ដូចគ្នា ស្ពាន់ធ័រ ជាមួយគុមារីកា (អាឡូ)។
Verse 14
रसैर् विमृज्य द्वे गुञ्जे साज्यं पञ्चशताब्दवान् अश्वगन्धा पलं तैलं साज्यं खण्डं शताब्दवान्
បន្ទាប់ពីខាត់លាយដោយទឹកស្រង់នានា យកមាត្រា ២ គុញ្ជា ជាមួយឃី គេហៅថា រូបមន្តអាយុវែង «ប្រាំរយឆ្នាំ»។ ដូចគ្នានេះ អស្វគន្ធា មាត្រា ១ បលា—រៀបចំជាមួយប្រេង ឃី និង ស្ករ—ជារូបមន្តអាយុវែង «រយឆ្នាំ»។
Verse 15
पलम्पुनर् नवाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवम् अशोकचूर्णस्य पलं मध्वाज्यं पयसार्तिनुत्
ម្តងទៀត ត្រូវផឹកម្សៅថ្នាំស្រស់ មាត្រា ១ បលា លាយជាមួយទឹកឃ្មុំ ឃី និង ទឹកដោះគោ។ ដូចគ្នានេះ ម្សៅសំបកអសោក មាត្រា ១ បលា យកជាមួយទឹកឃ្មុំ និង ឃី ក្នុងទឹកដោះគោ បន្ធូរភាពឈឺចាប់/រោគកង្វល់។
Verse 16
तिलस्य तैलं समधु नस्यात् कृष्णकचः शती कर्षमक्षं समध्वाज्यं शतायुः पयसा पिवन्
ប្រេងល្ង លាយទឹកឃ្មុំ ត្រូវប្រើជាថ្នាំបញ្ចូលច្រមុះ (នាស្យ)؛ ដោយនេះ សក់នឹងខ្មៅ (មិនប្រផេះ) ហើយរស់បានរយឆ្នាំ។ ដូចគ្នានេះ ដោយផឹកជាមួយទឹកដោះគោ មាត្រា ១ កර්ષ នៃ អក្ស (វិភីតក) លាយទឹកឃ្មុំ និង ឃី នឹងក្លាយជាមនុស្សអាយុរយឆ្នាំ។
Verse 17
रोगनुच्चामरो भवेदिति ञ साज्यं सर्वमिति ख ताम्रामृतमिति ख सुरतुस्यमिति ज , ञ च अभयं सगुडञ्चग्ध्वा घृतेन मधुरादिभिः दुग्धान्नभुक् कृष्णकेशो ऽरोगी पञ्चशताब्दवान्
បន្ទាប់ពីបរិភោគ អភយា (ហរិតកី) ជាមួយស្ករត្នោត (jaggery) ហើយយកជាមួយឃី និងក្រុមវត្ថុផ្អែមផ្សេងៗ ហើយរស់នៅលើអាហារទឹកដោះគោ-បាយ នោះនឹងគ្មានជំងឺ សក់ខ្មៅ និងអាយុបាន៥០០ឆ្នាំ។ (មានអត្ថបទខ្លះថា៖ «បណ្តេញរោគ»; «ទាំងអស់យកជាមួយឃី»; «ទឹកអម្រឹតស្ពាន់»; «សុរា-ទុស្យ» ជាអានផ្សេង)
Verse 18
पलङ्कुष्माण्डिकाचूर्णं मध्वाज्यपयसा पिवन् मासं दुग्धान्नभोजी च सहस्रायुर्विरोगवान्
ផឹកមួយខែ នូវម្សៅ «បល» និង «កុស្មាណ្ឌិកា» លាយជាមួយទឹកឃ្មុំ ឃី និងទឹកដោះគោ ហើយបរិភោគតែអាហារទឹកដោះគោ-បាយ នោះនឹងគ្មានជំងឺ និងបានអាយុ ១០០០ ឆ្នាំ។
Verse 19
शालूकचूर्णं भृङ्गाज्यं समध्वाज्यं शताब्दकृत् कटुतुम्बीतैलनस्यं कर्षं शतद्वयाब्दवान्
ម្សៅ «សាលូក»; ឃីដែលចម្អិនជាមួយ «ភೃង្គ» (bhr̥ṅgarāja) រួមជាមួយទឹកឃ្មុំ និងឃី—គេថាជួយឲ្យអាយុបាន ១០០ ឆ្នាំ។ ការធ្វើ «នាស្យ» (បញ្ចូលតាមច្រមុះ) ដោយប្រេង «កតុទុម્બី» ក្នុងមាឌមួយ «កರ್ಷ» គេថាឲ្យអាយុ ២០០ ឆ្នាំ។
Verse 20
त्रिफला पिप्पली शुण्ठी सेविता त्रिशताब्दकृत् शतावर्याः पूर्वयोगः सहस्रायुर्बलातिकृत्
ត្រីផលា (Triphala) ពിപ്പលី (ម្រេចវែង) និងសុណ្ណ្ឋី (ខ្ញីស្ងួត) ប្រើជាប្រចាំ គេថាឲ្យផលដូចអាយុ ៣០០ ឆ្នាំ។ ការរៀបចំដែលបាននិយាយមុន ស្តីពី «សតាវរី» គេថាប្រទានអាយុ ១០០០ ឆ្នាំ និងកម្លាំងលើសលប់។
Verse 21
चित्रकेन तथा पुर्वस् तथा शुण्ठीविडङ्गतः लोहेन भृङ्गराजेन बलया निम्बपञ्चकैः
ដូចគ្នានេះដែរ គេឲ្យផ្សំជាមួយ «ចិត្រក» និង «ពូវ៌» ហើយក៏ជាមួយសុណ្ណ្ឋី (ខ្ញីស្ងួត) និងវិដង្គ (viḍaṅga) ដោយរួមទាំងការរៀបចំជាមួយលោហៈ (ថ្នាំដែក) ជាមួយភೃង្គរាជ (bhṛṅgarāja) ជាមួយបលា (balā) និងជាមួយ «និមប» ប្រាំផ្នែក។
Verse 22
खदिरेण च निर्गुण्ड्या कण्टकार्याथ वासकात् वर्षाभुवा तद्रसैर् वा भावितो वटिकाकृतः
បានរៀបចំដោយ ខឌិរ (khadira), និរគុណ្ឌី (nirguṇḍī), កណ្ដការី (kaṇṭakārī) និង វាសក (vāsaka) ឬក៏កិនលាយឲ្យជ្រាបដោយទឹកស្រស់នៃ វර්ෂាភូ (varṣābhū) និងឱសថទាំងនោះ ហើយបន្ទាប់មកបង្កើតជាគ្រាប់ថ្នាំ (vaṭikā)។
Verse 23
चूर्णङ्घृतैर् वा मधुना गुडाद्यैर् वारिणा तथा ॐ ह्रूं स इतिमन्त्रेण मन्त्रतो योगराजकः
ឱសថសមាសដែលហៅថា «យោគរាជក» (Yogarājaka) គួរទទួលដោយម្សៅជាវាហនៈ ឬជាមួយឃី (ghee) ឬទឹកឃ្មុំ ឬជាមួយស្ករត្នោត (jaggery) និងអ្វីស្រដៀងគ្នា ឬក៏ជាមួយទឹក ដោយអភិសេកថ្នាំនោះតាមមន្ត្រ «oṃ hrūṃ sa»។
Verse 24
मृतसञ्जीवनीकल्पो रोगमृत्युञ्जयो भवेत् सुरासुरैश् च मुनिभिः सेविताः कल्पसागराः गजायुर्वेदं प्रोवाच पालकाप्ये ऽङ्गराजकं
រូបមន្តដែលហៅថា «ម្រឹតសញ្ជីវនី» (Mṛtasañjīvanī) ក្លាយជាអ្នកឲ្យរស់ឡើងវិញពីសេចក្តីស្លាប់ ហើយជាអ្នកឈ្នះជំងឺ និងមរណភាព។ «កល្បសាគរ» (Kalpa-sāgara) គឺជាសមុទ្រនៃវិធីព្យាបាល ដែលទេវតា អសុរ និងមុនីទាំងឡាយបានអាស្រ័យប្រើ។ ក្នុងប្រពៃណីនេះ បាលកាប្យ (Pālakāpya) បានបង្រៀន «គជាយុរវេទ» (Gaja-āyurveda) ដល់ព្រះមហាក្សត្រអង្គ (Aṅga)។
Frequently Asked Questions
It compiles Mṛtyuñjaya-oriented rasāyana regimens—formulations and routines framed to conquer disease, prevent untimely death, restore strength, and extend lifespan, often supported by strict dietary pathya.
Nasal therapy (nasya) with medicated oils, long-term rasāyana ingestion with vehicles (honey, ghee, milk), bhāvanā/impregnation with juices or decoctions, and pill-making (vaṭikā), culminating in Yogarājaka with mantra-empowerment.
Alongside pharmacological routines and dietetics, it prescribes mantra-empowerment (“oṃ hrūṃ sa”) and treats medical knowledge as a revered, trans-human tradition (used by gods, asuras, and sages), aligning healing practice with dharmic discipline.