Adhyaya 281
Vṛkṣāyurveda (The Science of Plant-Life) — Tree Placement, Muhūrta, Irrigation, Spacing, and Plant Remedies
ជំពូកនេះបន្តពីការពិភាក្សាអំពីរស (rasa) ទៅកាន់ វ្រឹក្សាយុរវេទ (Vṛkṣāyurveda) ដោយដាក់ការដាំដុះជាវិទ្យាសាស្ត្រធម្មិក។ ធន្វន្តរិបញ្ជាក់ទីតាំងដើមឈើមង្គលតាមទិស៖ ផ្លក្សា (plakṣa) ខាងជើង, វដា (vaṭa) ខាងកើត, ស្វាយខាងត្បូង, អស្វត្ថ (aśvattha) ខាងលិច/ជិតទឹក; ហាមឃាត់ដើមមានមុតនៅខាងត្បូង ហើយណែនាំដាំល្ង ឬរុក្ខជាតិផ្កាជាឱសថកែ។ ពិធីដាំត្រូវធ្វើការបូជាសក្ការៈ—គោរពព្រាហ្មណ៍ ព្រះចន្ទ តារាថេរ ទិសទាំងឡាយ និងទេវតាពិសេស—ជ្រើសនក្ខត្រ និងថែឫសឲ្យត្រឹមត្រូវ។ សម្រាប់សុភមង្គលទីតាំង ការគ្រប់គ្រងទឹកត្រូវធ្វើជាពិធី៖ បង្វែរទឹកធម្មជាតិ និងសង់ស្រះផ្កាឈូក ព្រមទាំងរាយនក្ខត្រល្អសម្រាប់ចាប់ផ្តើមអាងទឹក។ បន្ទាប់មកមានវិធានអនុវត្ត៖ ស្រោចទឹកតាមរដូវ ចម្ងាយដាំល្អ និងមធ្យម កំណត់ការផ្លាស់ដើម និងកាត់សាខាដើម្បីកុំឲ្យគ្មានផ្លែ។ ចុងក្រោយផ្តល់រូបមន្តព្យាបាលរុក្ខជាតិ៖ លាបឃីជាមួយវិដង្គ (vidanga), បន្ថែមធញ្ញជាតិ/សណ្តែក, ស្រោចទឹកទឹកដោះ-ឃី, ជីលាមក និងម្សៅ, ទឹកសាច់ជូរ និងទឹកត្រី ដើម្បីស្តារកម្លាំង បង្ក្រាបរោគ និងជំរុញផ្កា-ផ្លែ។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे रसादिलक्षणं नामाशीत्यधिकद्विसततमो ऽध्यायः अथैकाशीत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः वृक्षायुर्वेदः धन्वन्तरिर् उवाच वृक्षायुर्वेदमाख्यास्ये प्लक्षश्चोत्तरतः शुभः प्राग्वटो याम्यतस्त्वाम्र आप्ये ऽश्वत्थः कर्मेण तु
ដូច្នេះ ក្នុង អគ្និមហាបុរាណ បញ្ចប់ជំពូកទី ២៨០ មានចំណងជើង «លក្ខណៈនៃរសជាតិ និងប្រធានបទពាក់ព័ន្ធ»។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី ២៨១ «វೃក្សាយុર્વេទ (វិទ្យាសាស្ត្រអាយុជីវិតរុក្ខជាតិ)»។ ធន្វន្តរិ បានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំនឹងពន្យល់វೃក្សាយុર્વេទ។ តាមពិធីក្រឹត្យត្រឹមត្រូវ ត្រូវដាំដើមផ្លាក់សៈនៅទិសជើង ដើមវតៈនៅទិសកើត ដើមស្វាយនៅទិសត្បូង និងដើមអស្វត្ថៈនៅទិសលិច (ទិសទឹក)»។
Verse 2
दक्षिणां दिशमुत्पन्नाः समीपे कण्टकद्रुमाः उद्यानं गृहवासे स्यात् तिलान् वाप्यथ पुष्पितान्
បើដើមឈើមានមែកមានបន្លា កើតឡើងនៅជិតខាងទិសត្បូង នោះនឹងបង្កឲ្យមានអសុភមង្គល ឬការរំខានចំពោះការស្នាក់នៅក្នុងផ្ទះនោះ; ដូច្នេះគួរដាំសេសាម (តិល) ឬដាំរុក្ខជាតិមានផ្កា ដើម្បីជាវិធានកែសម្រួល។
Verse 3
गृह्णीयाद्रोपयेद्वृक्षान् द्विजञ्चन्द्रं प्रपूज्य च ध्रुवाणि पञ्च वायव्यं हस्तं प्राजेशवैष्णवं
គួរយកកូនឈើមកដាំជារុក្ខជាតិ; ហើយបន្ទាប់ពីគោរពបូជាព្រះព្រាហ្មណ៍ និងព្រះចន្ទ ដោយសមរម្យ រួចបូជាផងដែរ នូវ «ប្រាំធ្រវៈ» (ចំណុច/តារាដែលថេរ) ទិសវាយវ្យ (ជើងលិច) នក្សត្រហស្តា និងអង្គភាពទេវៈ «ប្រាជេស» និង «វៃಷ್ಣវ»។
Verse 4
नक्षत्राणि तथा मूलं शस्यन्ते द्रुमरोपणे प्रवेशयेन्नदीवाहान् पुष्करिण्यान्तु कारयेत्
សម្រាប់ការដាំដើមឈើ គេណែនាំឲ្យពិចារណាទាំងនក្សត្រ (តារាចន្ទ) ដែលសមស្រប និងសភាពឫស។ គួរនាំទឹកលំហូរពីទន្លេឲ្យចូលមកកន្លែងនោះ ហើយឲ្យសាងសង់ស្រះបុស្ករិណី (ស្រះផ្កាឈូក/អាងទឹក)។
Verse 5
गृहवामे इति ञ पुष्करिण्यान्त्विति पाठो न सम्यक् प्रतिभाति हस्ता मघा तथा मैत्रमाद्यं पुष्यं सवासवं जलाशयसमारम्भे वारुणञ्चोत्तरात्रयम्
ពាក្យអាន «gṛhavāme …» មិនច្បាស់; ហើយបំរែបំរួល «puṣkariṇyāntv …» ក៏មិនហាក់ត្រឹមត្រូវដែរ។ សម្រាប់ការចាប់ផ្តើមសាងសង់អាងទឹក/ស្រះទឹក នក្សត្រដែលជាមង្គលគឺ ហស្តា, មឃា, ម៉ೈត្រ (អនុរាធា), «ឧត្តរ» ដំបូង, ពុស្ស្យ, និងនក្សត្ររបស់វាសវ (ស្រាវណ)។ ក៏អាចប្រើ វារុណ (សតភិษជ) និង «ឧត្តរ» បីដែលនៅសល់ផងដែរ។
Verse 6
संपूज्य वरुणं विष्णुं पर्जन्यं तत् समाचरेत् अरिष्टाशोकपुन्नागशिरीषाः सप्रियङ्गवः
ក្រោយពីបូជាព្រះវរុណៈ ព្រះវិෂ្ណុ និងព្រះបರ್ಜញ្ញៈដោយគោរពហើយ គួរធ្វើពិធីនោះបន្ត ដោយប្រើរុក្ខជាតិមង្គល៖ អរិෂ្ដ អសោក បុន្នាគ សិរីស និងព្រិយាង្គុ។
Verse 7
अशोकः कदली जम्बुस् तथा वकुलदाडिमाः सायं प्रातस्तु घर्मर्तौ शीतकाले दिनान्तरे
អសោក ក្តាលី (ចេក) ជម្ពូ (ផ្លែជាំប៊ូ/រ៉ូសអាប់ផល) ព្រមទាំងវកុល និងទទឹម—គួរយកប្រើនៅរដូវក្តៅ ពេលល្ងាច និងពេលព្រឹក; តែរដូវត្រជាក់ គួរយកនៅចុងថ្ងៃ (យឺតជាងមុន)។
Verse 8
वर्षारत्रौ भुवः शोषे सेक्तव्या रोपिता द्रुमाः उत्तमं विंशतिर्हस्ता मध्यमं षोडशान्तरम्
នៅរដូវវស្សា និងពេលដីស្ងួត រុក្ខជាតិដែលបានដាំគួរត្រូវស្រោចទឹក។ ចម្ងាយល្អបំផុតគឺ ២០ ហស្ត; ចម្ងាយមធ្យមគឺ ១៦ ហស្តពីគ្នា។
Verse 9
स्थानात् स्थानान्तरं कार्यं वृक्षाणां द्वादशावरं विफलाः स्युर्घना वृक्षाः शस्त्रेणादौ हि शोधनम्
ដើមឈើគួរត្រូវផ្លាស់ទីពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀត ក្នុងរយៈពេលមិនលើសពី ១២ (តាមមាត្រដ្ឋានដែលបានកំណត់)។ ដើមឈើដែលដុះកកកុញក្រាស់ពេក ជាញឹកញាប់មិនផ្លែ; ដូច្នេះដំបូងគួរធ្វើ “ការសម្អាត” ដោយឧបករណ៍កាត់ គឺកាត់សាខា/បន្ថយភាពក្រាស់។
Verse 10
विडङ्गघृतपङ्काक्तान् सेचयेच्छीतवारिणा फलनाशे कुलथैश् च मासैर् मुद्गैर् यवैस्तिलैः
ពេលផ្លែកំពុងត្រូវបំផ្លាញ គួរលាបដើម/សាខាដែលរងគ្រោះដោយលាបជាមួយល្បាយវីដង្គ (vidanga) ច្របល់ជាមួយឃី (ghee) ហើយស្រោចទឹកត្រជាក់។ ក៏គួរប្រើឱសថដោយគ្រាប់កុលត្ថ (horse-gram) ម៉ាស (black gram) មុទ្គ (green gram) យវ (barley) និងតិល (sesame) ផងដែរ។
Verse 11
घृतशीतपयःसेकः फलपुष्पाय सर्वदा आविकाजशकृच्चूर्णम् यवचूर्णं तिलानि च
ដើម្បីជំរុញការចេញផ្លែ និងផ្កាជានិច្ច គួរជ្រោចរុក្ខជាតិដោយទឹកដោះគោត្រជាក់លាយជាមួយឃី (ghee) ហើយបន្ថែមម្សៅអាចម៍ចៀម/ពពែ ម្សៅស្រូវបារី (barley) និងគ្រាប់ល្ងផងដែរ។
Verse 12
गोमांसमुदकञ्चैव सप्तरात्रं निधापयेत् उत्सेकः सर्ववृक्षाणां फलपुष्पादिवृद्धिदः
គួររក្សាទុកល្បាយសាច់គោ និងទឹកឲ្យបានប្រាំពីរយប់; ការជ្រោចដើមឈើទាំងឡាយដោយទឹកនោះ (ដែលបានជ្រាបជូរ) នាំឲ្យកើនឡើងនៃផ្លែ ផ្កា និងអ្វីៗដទៃទៀតក្នុងដើមឈើទាំងអស់។
Verse 13
मत्स्याम्भसा तु सेकेन वृद्धिर्भवति शाखिनः विडङ्गतण्डुलोपेतं मत्स्यं मांसं हि दोहदं सर्वेषामविशेषेण वृक्षाणां रोगमर्दनम्
ដោយជ្រោចទឹកដែលមានជាតិពីត្រី ការលូតលាស់របស់ដើមឈើត្រូវបានជំរុញ។ ត្រី និងសាច់ លាយជាមួយវិដង្គ (viḍaṅga) និងអង្ករ ក្លាយជាការបំពាក់បំប៉ន ‘ដោហដ’ ដែលដោយមិនរើសប្រភេទ អាចបង្ក្រាបជំងឺរបស់ដើមឈើទាំងអស់។
Frequently Asked Questions
Plakṣa is placed to the north, vaṭa (banyan) to the east, mango to the south, and aśvattha (pipal) to the west/waterward direction, performed according to proper ritual procedure.
The text states this causes disturbance/inauspiciousness for dwelling; it recommends planting sesame (tila) or flowering plants there as a remedial measure.
Hastā, Maghā, Maitra (Anurādhā), the first of the Uttaras, Puṣya, and Vāsava (Śravaṇa); additionally Vāruṇa (Śatabhiṣaj) and the remaining three Uttara asterisms are also acceptable.
The best spacing is twenty hastas; the medium spacing is sixteen hastas.
It notes that overly dense trees become fruitless and prescribes early ‘purification’ through cutting—i.e., pruning/thinning with a tool.
For fruit destruction: apply a vidanga–ghee paste and irrigate with cool water, with adjunct use of legumes/grains (kulattha, māṣa, mudga, yava, tila). For flowering/fruiting: irrigate with cooled milk mixed with ghee, and apply powdered sheep/goat dung, barley flour, and sesame; additionally, seven-night fermented cow-meat water and fish-water irrigation are described as growth-promoting and disease-suppressing.