Adhyaya 8
Śrīrāmāvatāra-kathana (Account of the Rāma Incarnation) — Kiṣkindhā Alliance and the Search for Sītā
ជំពូកនេះបន្តលីឡាអវតាររបស់ព្រះស្រីរាម ក្នុងវគ្គគិស្កិន្ធា ដោយលើកស្ទួយសម្ព័ន្ធភាពតាមធម៌ និងសកម្មភាពមានវិន័យ។ ព្រះរាមមកដល់បំពា ក្នុងទុក្ខសោក ហនុមាននាំឲ្យស្គាល់សុគ្រីវ និងបង្កើតមិត្តភាព។ ដើម្បីបញ្ជាក់សេចក្តីជឿទុកចិត្ត ព្រះរាមបង្ហាញអานุភាពអស្ចារ្យ ដោយបាញ់ព្រួញចោះដើមតាលា ៧ ដើម និងបោះសពទុន្ឌុភីឲ្យឆ្ងាយ ហើយសម្លាប់វាលិន ដោះស្រាយសត្រូវបងប្អូន និងស្តាររាជ្យឲ្យសុគ្រីវ។ ព្រះរាមគោរពចាតុរមាស្យនៅលើម៉ាល្យវត ខណៈសុគ្រីវពន្យារពេល ធ្វើឲ្យលក្ខ្មណៈព្រមាន និងសុគ្រីវសោកស្តាយ។ បន្ទាប់មកចាត់ក្រុមស្វាវានរ ស្វែងរកសីតា ដោយកំណត់ពេលតឹងរ៉ឹង ហនុមានទទួលចិញ្ចៀនត្រារបស់ព្រះរាមសម្រាប់ផ្លូវខាងត្បូង។ ពេលក្រុមខាងត្បូងជិតបរាជ័យ សម្បាតិប្រាប់ទីតាំងសីតានៅឡង្កា ក្នុងព្រៃអសោកា ឲ្យវានរយកដំណឹងសំខាន់សម្រាប់ដំណាក់កាលបន្ទាប់នៃការសង្គ្រោះ។
Shlokas
Verse 1
ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रेषित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः विरथ इति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः आह्वयामास इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अथ अष्टमो ऽध्यायः श्रीरामावतारकथनं नारद उवाच रामः पम्पासरो गत्वा शोचन् स शर्वरीं ततः हनूमता स सुग्रीवं नीतो मित्रञ्चकार ह
នារទបានមានព្រះវាចា៖ ព្រះរាមបានទៅដល់បឹងបម្បា ហើយស្នាក់រាត្រីដោយសោកស្តាយ។ បន្ទាប់មក ដោយហនុមាននាំទៅកាន់សុគ្រីវ ព្រះរាមបានបង្កើតមិត្តភាពជាមួយគាត់។
Verse 2
सप्त तालान् विनिर्भिद्य शरेणैकेन पश्यतः पादेन दुन्दुभेः कायञ् चिक्षेप दशयोजनं
នៅមុខអ្នកមើលជាច្រើន ព្រះរាមបានបាញ់ព្រួញតែមួយ ឆ្លងកាត់ដើមតាលា៧ដើម; ហើយដោយជើង បានទាត់បោះសាកសពទុន្ឌុភិ ឲ្យហោះទៅចម្ងាយដប់យោជនៈ។
Verse 3
तद्रिपुं बालिनं हत्वा भ्रातरं वैरकारिणम् किष्किन्धां कपिराज्यञ्च रुमान्तारां समर्पयत्
ព្រះរាមបានសម្លាប់សត្រូវនោះ គឺវាលិន—បងប្រុសដែលបានក្លាយជាមូលហេតុនៃសត្រូវភាព—ហើយបានប្រគល់កិស្កិន្ធា និងអធិបតេយ្យភាពនៃពួកវានរ (ស្វា) ទៅឲ្យ រុមាន្តារា។
Verse 4
ऋष्यमूके हरीशाय किष्किन्धेशो ऽब्रवीत्स च सीतां त्वं प्राश्यसे यद्वत् तथा राम करोमि ते
នៅលើភ្នំ ឫષ្យមូក ព្រះអម្ចាស់កិស្កិន្ធា បានមានព្រះបន្ទូលទៅកាន់ ហរិឥស (រាម) ថា៖ «ដូចដែលអ្នកនឹងបានស៊ីតាវិញ ដូច្នោះហើយ ឱ រាម ខ្ញុំនឹងប្រព្រឹត្តជួយអ្នក»។
Verse 5
तच् छ्रुत्वा माल्यवत्पृष्ठे चातुर्मास्यं चकार सः किष्किन्धायाञ्च सुग्रीवो यदा नायाति दर्शनं
ពេលបានស្តាប់ដូច្នោះ គាត់បានស្នាក់នៅលើជម្រាលភ្នំ ម៉ាល្យវត ហើយបានអនុវត្តវ្រតៈចាតុರ್ಮាស្យៈ (ពិធីបួសបួនខែ) ព្រោះសុគ្រីវនៅកិស្កិន្ធា មិនបានមកជួបដើម្បីឲ្យឃើញមុខទេ។
Verse 6
तदाब्रवीत्तं रामोक्तं लक्ष्मणो व्रज राघवम् न स सङ्कुचितः पन्था येन बाली हतो गतः
បន្ទាប់មក លក្ខ្មណៈ បាននិយាយតាមព្រះបន្ទូលរាមថា៖ «ចូរទៅរក រាឃវ (រាម)។ ផ្លូវនោះមិនតូចចង្អៀតទេ—គឺជាផ្លូវដដែលដែល វាលី បានទៅ ហើយត្រូវបានសម្លាប់»។
Verse 7
समये तिष्ठ सुग्रीव मा बालिपथमन्वगाः सुग्रीव आह संसक्तो गतं कालं न बुद्धवान्
«សុគ្រីវ ចូរឈរនៅពេលសមរម្យ កុំដើរតាមផ្លូវវាលី»។ សុគ្រីវឆ្លើយថា៖ «ខ្ញុំជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការរំខាន ដូច្នេះមិនបានដឹងថាពេលវេលាបានកន្លងផុត»។
Verse 8
इत्युक्त्वा स गतो रामं नत्वोवाच हरीश्वरः आनीता वानराः सर्वे सीतायाश् च गवेषणे
និយាយដូច្នោះហើយ គាត់បានទៅរករាម; ក្រាបបង្គំ ហរិឥશ્વរៈ បានទូលថា៖ «វានរាទាំងអស់ត្រូវបានប្រមូលមករួច សម្រាប់ការស្វែងរកស៊ីតា»។
Verse 9
आनरेन्द्रमिति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अब्रवीत्तत् इति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः प्राप्स्यसि यथा इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सुग्रीवमाह सङ्क्रुद्ध इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः सुग्रीव ऋद्धिसंसक्त इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः त्वन्मतात् प्रेषयिष्यामि विचिन्वन्तु च जानकीम् पूर्वादौ मासमायान्तु मासादूर्ध्वं निहन्मि तान्
«តាមយោបល់របស់អ្នក ខ្ញុំនឹងផ្ញើក្រុមស្វាទៅស្វែងរក; សូមឲ្យពួកគេស្វែងរកជានគី។ ចាប់ពីទិសខាងកើតជាមុន ហើយទិសផ្សេងៗទៀត សូមឲ្យត្រឡប់មកក្នុងរយៈមួយខែ; បើលើសមួយខែ ខ្ញុំនឹងសម្លាប់ពួកគេ»។
Verse 10
इत्युक्ता वानराः पूर्व- पश्चिमोत्तरमार्गगाः जग्मू रामं ससुग्रीवम् अपश्यन्तस् तु जानकीम्
ដូច្នេះ ពេលបានទទួលព្រះបន្ទូល ស្វាទាំងឡាយបានចេញដំណើរតាមផ្លូវទៅទិសខាងកើត ខាងលិច និងខាងជើង; ពួកគេបានទៅជាមួយព្រះរាម និងសុគ្រីវ ប៉ុន្តែមិនបានឃើញជានគី (សីតា) ទេ។
Verse 11
रामाङ्गुलीयं सङ्गृह्य हनूमान् वानरैः सह दक्षिणे मार्गयामास सुप्रभाया गुहान्तिके
ហនុមានបានយកចិញ្ចៀនត្រារបស់ព្រះរាម ហើយជាមួយស្វាទាំងឡាយ បានចេញដំណើរទៅស្វែងរកតាមផ្លូវទិសខាងត្បូង ជិតរូងភ្នំរបស់សុប្រភា។
Verse 12
मासादूर्ध्वञ्च विन्यस्ता अपश्यन्तस्तु जानकीम् ऊचुर्वृथा मरिष्यामो जटायुर्धन्य एवसः
ពួកគេបានសម្រេចរង់ចាំរហូតដល់លើសមួយខែ ហើយមិនបានឃើញជានគីទេ; ពួកគេនិយាយថា៖ «យើងនឹងស្លាប់ដោយឥតប្រយោជន៍។ មានតែជតាយុប៉ុណ្ណោះដែលពិតជាមានពរ»។
Verse 13
सीतार्थे यो ऽत्यजत् प्राणान् रावणेन हतो रणे तच् छ्रुत्वा प्राह सम्पातिर् विहाय कपिभक्षणं
«ពេលបានឮថា មានអ្នកម្នាក់បានបោះបង់ជីវិតដើម្បីសីតា ហើយត្រូវរាវណសម្លាប់ក្នុងសង្គ្រាម សម្បាតិបាននិយាយ—ដោយបានបោះបង់ការស៊ីស្វា»។
Verse 14
भ्रातासौ मे जटायुर्वै मयोड्डीनो ऽर्कमण्डलम् अर्कतापाद्रक्षितो ऽगात् दग्धपक्षो ऽहमब्भ्रगः
«ជតាយុ នោះជាបងប្រុសរបស់ខ្ញុំ។ ខ្ញុំ—សត្វក្ងោក—បានហោះឡើងដល់វង់ព្រះអាទិត្យ; ដោយបានការពារពីកម្ដៅដុតរបស់ព្រះអាទិត្យ ខ្ញុំបានត្រឡប់មកវិញ—ទោះស្លាបត្រូវឆេះក៏ដោយ ខ្ញុំក្លាយជាអ្នកដើរតាមពពក»។
Verse 15
रामवार्ताश्रवात् पक्षौ जातौ भूयो ऽथ जानकीम् पश्याम्यशोकवनिका- गतां लङ्कागतां किल
ដោយបានឮដំណឹងអំពីព្រះរាម ស្លាបរបស់ខ្ញុំដូចជាបានដុះឡើងថ្មីម្តងទៀត; ឥឡូវនេះ ខ្ញុំនឹងបានឃើញជានគីពិតប្រាកដ—គេនិយាយថា—ដែលបានទៅដល់ព្រៃអសោក និងបានមកដល់លង្កា។
Verse 16
शतयोजनविस्तीर्णे लवणाब्धौ त्रिकूटके ज्ञात्वा रामं ससुग्रीवं वानराः कथयन्तु वै
នៅក្នុងសមុទ្រអំបិលដែលទទឹងមួយរយយោជនៈ ជិតត្រីកូដ (ភ្នំ) ដោយបានស្គាល់ព្រះរាមជាមួយសុគ្រីវៈ សូមឲ្យពួកវានរាប្រាប់រឿងនេះដោយពិតប្រាកដ។
Frequently Asked Questions
It serves as a public pramāṇa (proof) of Rāma’s capability, legitimizing the alliance with Sugrīva and grounding subsequent political-military action in demonstrable competence.
It highlights disciplined restraint and seasonal observance even amid crisis, framing Rāma’s campaign as dharmically regulated rather than impulsive.
It functions as an authenticating token (credential) enabling recognition and trust, while also symbolically extending Rāma’s authority into reconnaissance and diplomacy.
It converts despair into actionable intelligence by identifying Laṅkā and the Aśoka grove as Sītā’s location, transforming the search from broad exploration to targeted mission.