Adhyaya 3
Kūrma-avatāra-varṇana (The Description of the Tortoise Incarnation) — Samudra Manthana and the Reordering of Cosmic Prosperity
អគ្និបន្តលីឡាអវតារ បន្ទាប់ពីមត្ស្យា ដោយបើករឿងកូរមៈ។ ទេវតាត្រូវបណ្តាសាដោយទុរវាសា បាត់បង់ស្រី (សិរីល្អ/សម្បត្តិ) ហើយសុំជ្រកកោនវិស្ណុនៅក្សីរាប្ធិ (សមុទ្រទឹកដោះ)។ វិស្ណុណែនាំឲ្យធ្វើសន្ធិជាមួយអសុរ ដើម្បីកូរសមុទ្ររកអម្រឹត និងស្តារស្រី ប៉ុន្តែបញ្ជាក់ថាអមតៈជារបស់ទេវតា មិនមែនដានវៈ។ មន្ទរាជាដំបងកូរ វាសុកិជាខ្សែ; ពេលភ្នំលិច វិស្ណុក្លាយជាកូរមៈទ្រទ្រង់។ ការកូរបង្កើតហាលាហាល វារុណី បារីជាត កៅស្តុភ សត្វ/ទេវៈ និងលក្ខ្មី—សញ្ញានៃសុភមង្គលត្រឡប់។ ធន្វន្តរិនាំអម្រឹតចេញ; វិស្ណុក្លាយជាមោហិនីចែកអម្រឹតដល់ទេវតា ហើយរឿងរាហ៊ូក្បាលកាត់ភ្ជាប់នឹងគ្រាស និងកុសលទានពេលគ្រាស។ ចុងក្រោយមានការបត់ទស្សនៈវៃಷ្ណវ–ឝైవៈ៖ មាយារបស់វិស្ណុបំភាន់រុទ្រ ប៉ុន្តែវិស្ណុប្រកាសថា មានតែឝិវៈអាចឈ្នះមាយានោះ—បញ្ចប់ដោយជ័យជម្នះទេវតា និងផលស្រុតិអំពីពលរង្វាន់សួគ៌សម្រាប់ការសូត្រ។
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये मत्स्यावतारो नाम द्वितीयो ऽध्यायः अथ तृतीयो ऽध्यायः कूर्मावतारवर्णनं अग्निर् उवाच वक्ष्ये कूर्मावतारञ्च श्रुत्वा पापप्रणाशनम् पुरा देवासुरे युद्धे दैत्यैर् देवाः पराजिताः
ដូច្នេះ ក្នុង «អគ្និពុរាណ» មហាពុរាណដើម បញ្ចប់ជំពូកទី២ ដែលមាននាម «អវតារមត្ស្យ (ត្រី)»។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី៣៖ «ពិពណ៌នាអវតារកូរម (អណ្តើក)»។ អគ្និបានមានព្រះវាចា៖ «ខ្ញុំនឹងរៀបរាប់អវតារកូរម ដែលការស្តាប់នាំឲ្យបំផ្លាញបាប។ កាលពីបុរាណ ក្នុងសង្គ្រាមរវាងទេវ និងអសុរ ទេវតាត្រូវដៃត្យៈឈ្នះ»។
Verse 2
दुर्वाससश् च शापेन निश्रीकाश्चाभवंस्तदा स्तुत्वा क्षीराब्धिगं विष्णुम् ऊचुः पालय चासुरात्
ហើយនៅពេលនោះ ដោយសារព្រះបណ្តាសារបស់ទុរវាសស៍ ពួកគេក្លាយជាខ្វះ «ស្រី» (សម្បត្តិ និងពន្លឺរុងរឿង)។ បន្ទាប់ពីសរសើរព្រះវិෂ್ಣុ ដែលស្ថិតនៅក្នុងសមុទ្រទឹកដោះ ពួកគេបាននិយាយថា «សូមការពារយើងពីអសុរ ផងដែរ»។
Verse 3
ब्रह्मादिकान् हरिः प्राह सन्धिं कुर्वन्तु चासुरैः क्षीराब्धिमथनार्थं हि अमृतार्थं श्रिये ऽसुराः
ហរិ (ព្រះវិෂ್ಣុ) បានមានព្រះវាចាទៅកាន់ព្រះព្រហ្ម និងទេវតាផ្សេងៗថា៖ «ចូរធ្វើសន្ធិសញ្ញាជាមួយអសុរ ដើម្បីកូរព្រះសមុទ្រទឹកដោះ—ដើម្បីអម្រឹត; ហើយអសុរ ដែលប្រាថ្នាអម្រឹត នឹងទទួលបានស្រី (លក្ខ្មី) ផងដែរ»។
Verse 4
अरयो ऽपि हि सन्धेयाः सति कार्यार्थगौरवे युष्मानमृतभाजो हि कारयामि न दानवान्
សត្រូវក៏គួរត្រូវបានផ្សះផ្សា (ដោយសម្ព័ន្ធ) ដែរ នៅពេលដែលភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃគោលបំណង និងការចាំបាច់នៃភារកិច្ចទាមទារ។ ព្រោះខ្ញុំនឹងធ្វើឲ្យអ្នកទាំងឡាយជាអ្នកចែករំលែកអមតៈ; ខ្ញុំមិនលើកតម្កើងដានវៈទេ។
Verse 5
तकपाठः संश्रुतं पापनाशनमिति ख, ग, घ चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः सुरा क्षीराब्धिगमिति ग, घ, चिह्नितपुस्त्कद्वयपाठः सन्धिं कुरुत चासुररिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः भाजो हि करिष्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः मन्थानं मन्दरं कृत्वा नेत्रं कृत्वा तु वासुकिम् क्षीराब्धिं मत्सहायेन निर्मथध्वमतन्द्रिताः
(មានការប្រែប្រួលអត្ថបទតាមសៀវភៅដៃខ្លះៗ ត្រូវបានកត់សម្គាល់។) បន្ទាប់មកមានព្រះបន្ទូលបញ្ជា៖ «ចូរយកភ្នំមន្ទរ ជាឈើកូរ ហើយយកវាសុកិ ជាខ្សែកូរ; ដោយមានជំនួយរបស់ខ្ញុំ ចូរកូរសមុទ្រទឹកដោះ ដោយមិនឈប់សម្រាក និងមិនប្រហែស»។
Verse 6
विष्णूक्तां संविदं कृत्वा दैत्यैः क्षीराब्धिमागताः ततो मथितुमारब्धाः यतः पुच्छन्ततः सुराः
ក្រោយពីបានបញ្ចប់កិច្ចព្រមព្រៀងដែលព្រះវិṣṇុបានប្រកាសជាមួយពួកដៃត្យៈ ពួកគេបានទៅដល់សមុទ្រទឹកដោះ។ បន្ទាប់មកបានចាប់ផ្តើមកូរវា ដោយពួកទេវតាកាន់ចុងកន្ទុយនាគជាខ្សែ។
Verse 7
फणिनिःश्वाससन्तप्ता हरिणाप्यायिताः सुराः मथ्यमाने ऽर्णवे सो ऽद्रिर् अनाधारो ह्य् अपो ऽविशत्
ពួកទេវតាត្រូវបានកម្ដៅឆេះដោយដង្ហើមស៊ីស៊ីរបស់ព្រះនាគ (វាសុកិ) ហើយត្រូវបានព្រះហរិ (វិṣṇុ) បំប៉នឲ្យមានកម្លាំងឡើងវិញ។ ខណៈពេលកូរសមុទ្រ ភ្នំនោះគ្មានគ្រឹះគាំទ្រ ក៏លិចចូលទៅក្នុងទឹក។
Verse 8
कूर्मरूपं समास्थाय दध्रे विष्णुश् च मन्दरम् क्षीराब्धेर्मथ्यमानाच्च विषं हालाहलं ह्य् अभूत्
ព្រះវិṣṇុបានសម្របខ្លួនជារូបអណ្តើក ហើយទ្រទ្រង់ភ្នំមន្ទរៈ។ ហើយនៅពេលកូរសមុទ្រទឹកដោះ ពុលដែលហៅថា ហាលាហល ក៏បានកើតឡើងពិតប្រាកដ។
Verse 9
हरेण धारितं कण्ठे नीलकण्ठस्ततो ऽभवत् ततो ऽभूद्वारुणी देवी पारिजातस्तु कौस्तुभः
ពេលពុលនោះត្រូវបានព្រះហរិទ្រទ្រង់ទុកនៅបំពង់ក ទ្រង់ក៏បានគេហៅថា នីលកណ្ដ្ឋ («បំពង់កខៀវ»)។ បន្ទាប់មក ទេវីវារុណីបានបង្ហាញខ្លួន ហើយក៏មានដើមបារិជាត និងមណីកោស្តុភៈផងដែរ។
Verse 10
गावश्चाप्सरसो दिव्या लक्ष्मीर्देवी हरिङ्गता पश्यन्तः सर्वदेवास्तां स्तुवन्तः सश्रियो ऽभवन्
មានគោទិព្វ និងអប្សរាទេវីលើមេឃបានបង្ហាញខ្លួន ហើយទេវីលក្ខ្មី—មានអវយវៈដូចមាស—បានចេញមក។ ពួកទេវតាទាំងអស់បានឃើញនាង ហើយសរសើរនាង ដោយបានទទួលពន្លឺសិរី និងសម្បត្តិ។
Verse 11
ततो धन्वन्तरिर्विष्णुर् आयुर्वेदप्रवर्तकः बिभ्रत् कमण्डलुम्पूर्णम् अमृतेन समुत्थितः
បន្ទាប់មក ព្រះវិṣṇu ក្នុងនាមធន្វន្តរិ អ្នកបង្កើត និងផ្សព្វផ្សាយអាយុર્વេទ បានលេចឡើង ដោយកាន់កមណ្ឌលុ (ប៉ាន់ទឹក) ពេញលេញដោយអម្រឹតា គឺទឹកអមតៈ។
Verse 12
अमृतं तत्कराद्दैत्या सुरेभ्यो ऽर्धं प्रदाय च गृहीत्वा जग्मुर्जन्माद्या विष्णुः स्त्रीरूपधृक् ततः
ដៃត្យៈបានយកអម្រឹតាពីដៃនាង ហើយបន្ទាប់ពីផ្តល់ពាក់កណ្តាលដល់ទេវតា ពួកគេកាន់យកសល់ហើយចាកចេញ។ បន្ទាប់មក ព្រះវិṣṇu ទ្រង់ទទួលរូបស្ត្រី ដើម្បីបន្តព្រឹត្តិការណ៍។
Verse 13
तां दृष्ट्वा रूपसम्पन्नां दैत्याः प्रोचुर्विमोहिताः भव भार्यामृतं गृह्य पाययास्मान् वरानने
ពួកដៃត្យៈឃើញនាងមានរូបសម្បត្តិស្រស់ស្អាតពេញលេញ ក៏វង្វេងចិត្តហើយនិយាយថា៖ «សូមក្លាយជាប្រពន្ធរបស់យើង; ចូរយកអម្រឹតា ហើយឲ្យយើងផឹកផង ឱ ស្រីមុខស្រស់!»
Verse 14
तथेत्युक्त्वा हरिस्तेभ्यो गृहीत्वापाययत्सुरान् चन्द्ररूपधरो राहुः पिबंश्चार्केन्दुनार्पितः
ហរិបាននិយាយថា «ដូច្នោះហើយ» រួចយកវាមកឲ្យទេវតាផឹក។ រាហុ ក៏កាន់រូបចន្ទ្រ ហើយបានផឹកផង ដោយត្រូវដាក់ឲ្យអង្គុយនៅចន្លោះព្រះអាទិត្យ និងព្រះចន្ទ្រ។
Verse 15
तु इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः निःश्वाससंग्लाना इति ख, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः ततो हर इति ग, घ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः प्रदर्शक इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः अकन्दुसूचित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः हरिणाप्यरिणा च्छिन्नं स राहुस्तच्छिरः पृथक् कृपयामरतान्नीतं वरदं हरिमब्रवीत्
ទោះបីត្រូវហរិកាត់បំបែក—even ដោយសត្រូវរបស់ខ្លួន—ក្បាលរបស់រាហុត្រូវផ្តាច់ចេញ ហើយនៅដាច់ដោយឡែក។ បន្ទាប់មក ដោយសេចក្តីមេត្តា គេនាំគាត់ទៅកាន់អមរភព ហើយគាត់បានទូលព្រះហរិ អ្នកប្រទានពរ (វិṣṇu)។
Verse 16
राहुर्मत्तस्तु चन्द्रार्कौ प्राप्स्येते ग्रहणं ग्रहः तस्मिन् कले च यद्दानं दास्यन्ते स्यात् तदक्षयं
ប៉ុន្តែពេលរាហុឆ្កួតរំភើប វាចាប់យកព្រះចន្ទ និងព្រះអាទិត្យ—នេះហៅថា គ្រាស ដែលបង្កដោយគ្រាហៈ (អ្នកចាប់យកភព)។ ហើយទានណាដែលបានប្រគេននៅពេលនោះ នឹងក្លាយជាអក្ស័យ ផលបុណ្យមិនអស់។
Verse 17
तथेत्याहाथ तं विष्णुस् ततः सर्वैः सहामरैः स्त्रीरूपं सम्परित्यज्य हरेणोक्तः प्रदर्शय
ព្រះវិស្ណុមានព្រះបន្ទូលថា «ដូច្នោះហើយ» ហើយបន្ទាប់មក ទ្រង់បានអំពាវនាវទៅកាន់គាត់; បន្ទាប់ពីនោះ នៅមុខទេវទាំងអស់ គាត់បានបោះបង់រូបស្ត្រី ហើយបានបង្ហាញរូបពិត តាមព្រះហរិបានបញ្ជា។
Verse 18
दर्शयामास रुद्राय स्त्रीरूपं भगवान् हरिः मायया मोहितः शम्भुः गौरीं त्यक्त्वा स्त्रियं गतः
ព្រះហរិដ៏មានព្រះភាគ បានបង្ហាញរូបស្ត្រីមួយដល់រុទ្រៈ។ ដោយត្រូវមាយារបស់ហរិបំភាន់ សម្ភូបានបោះបង់គោរី ហើយទៅតាមស្ត្រីនោះ។
Verse 19
नग्न उन्मत्तरूपो ऽभूत् स्त्रियः केशानधारयत् अगाद्विमुच्य केशान् स्त्री अन्वधावच्च ताङ्गताम्
គាត់បានក្លាយជាអាក្រាត ហើយមានរូបរាងដូចមនុស្សឆ្កួត។ គាត់ចាប់ស្ត្រីទាំងឡាយដោយសក់; ហើយពេលលែងសក់របស់ពួកនាង គាត់រត់ចេញទៅ—ខណៈដែលស្ត្រីនោះក៏ដេញតាមគាត់ ហើយទៅដល់ទីនោះដែរ។
Verse 20
स्खलितं तस्य वीर्यं कौ यत्र यत्र हरस्य हि तत्र तत्राभवत् क्षेत्रं लिङ्गानां कनकस्य च
កន្លែងណាដែលវិរីយៈ (ថាមពលបុរស) របស់ហរៈ (សិវៈ) បានធ្លាក់ចុះ នៅទីនោះៗ បានកើតមានក្សេត្រៈបរិសុទ្ធ នៃលិង្គទាំងឡាយ ហើយក៏មាននៃមាសផងដែរ។
Verse 21
मायेयमिति तां ज्ञात्वा स्वरूपस्थो ऽभवद्धरः शिवमाह हरी रुद्र जिता माया त्वया हि मे
ដោយដឹងថា «នេះហើយជាមាយា» ព្រះវិស្ណុ (អ្នកទ្រទ្រង់) បានតាំងនៅក្នុងសភាពពិតរបស់ព្រះអង្គ។ បន្ទាប់មក ហរិ បានទូលព្រះសិវៈថា៖ «ឱ រុទ្រៈ ដោយព្រះអង្គ មាយារបស់ខ្ញុំត្រូវបានឈ្នះហើយ»។
Verse 22
न जेतुमेनां शक्तो मे त्वदृते ऽन्यः पुमान् भुवि अप्राप्याथामृतं दैत्या देवैर् युद्धे निपातिताः त्रिदिवस्थाः सुराश्चासन् यः पठेत् त्रिदिवं व्रजेत्
«ក្រៅពីព្រះអង្គ មិនមានបុរសណាម្នាក់លើផែនដីអាចឈ្នះនាងសម្រាប់ខ្ញុំបានទេ។ បន្ទាប់មក ដោយមិនបានទទួលអម្រឹត ទាយិត្យ (Daitya) ត្រូវទេវតាវាយបរាជ័យក្នុងសង្គ្រាម; សុរៈ (Sura) នៅតាំងនៅស្ថានសួគ៌។ អ្នកណាអាន/សូត្ររឿងនេះ នឹងទៅដល់សួគ៌»។
Frequently Asked Questions
Viṣṇu assumes the tortoise form to provide a stable support (ādhāra) for Mount Mandara when it sinks, making the churning of the Milk Ocean possible and ensuring the emergence of amṛta and Śrī (Lakṣmī).
Viṣṇu advocates sandhi (truce) even with enemies when the objective is weighty and collective action is required—an explicitly pragmatic principle that mirrors rājadharma’s emphasis on policy, alliance, and outcomes aligned to dharma.
It states that whoever recites this account attains heaven (tridiva), framing narrative remembrance as a purifier and merit-producing discipline.