Adhyaya 10
Chapter 10 — श्रीरामावतारवर्णनम् (Description of the Incarnation-Deeds of Śrī Rāma)
This chapter continues the Agni Purāṇa’s Rāmāyaṇa-embedded Avatāra-līlā by condensing the decisive arc of the Laṅkā war into a dharmic and strategic sequence. Nārada narrates how Rāma’s envoy Aṅgada issues an ultimatum to Rāvaṇa, establishing the ethical precondition of war: restitution of Sītā or righteous destruction. The battle unfolds with catalogued vānaras and rākṣasa champions, highlighting organized martial leadership (dhanurveda context) and the chaos of mass combat. Key turns include the slaying of commanders, Indrajit’s māyā and binding weapons, the Garuḍa-linked release, and the healing episode centered on Hanumān’s mountain—marking divine aid integrated with battlefield medicine. The narrative culminates in Rāma’s final victory through the Paitāmaha weapon, followed by state-restoration: Vibhīṣaṇa’s funerary rites, Sītā’s fire-purification, Indra’s amṛta revival of the vānaras, coronation logistics, and Rāma-rājya ideals—prosperity, timely deathlessness, and disciplined punishment of the wicked—presented as rājadharma in avatāric form.
Shlokas
Verse 1
इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे सुन्दरकाण्डवर्णनं नाम नवमो ऽध्यायः अथ दशमो ऽध्यायः श्रीरामावतारवर्णनं नाराद उवाच रामोक्तश्चाङ्गदो गत्वा रावणं प्राह जानकी दीयतां राघवायाशु अन्यथा त्वं मरिष्यसि
ដូច្នេះ ក្នុងអគ្និពុរាណៈ ផ្នែករាមាយណៈ ជំពូកទី៩ ដែលមានឈ្មោះ «ការពិពណ៌នាសុន្ទរកណ្ឌ» បានបញ្ចប់។ ឥឡូវចាប់ផ្តើមជំពូកទី១០ «ការពិពណ៌នាអវតាររបស់ព្រះស្រីរាម»។ នារាទៈបាននិយាយថា៖ តាមព្រះរាមបញ្ជា អង្គទៈបានទៅរករាវណៈ ហើយប្រកាសថា «ចូរប្រគល់ជានកីឲ្យរាឃវៈភ្លាមៗ; បើមិនដូច្នោះទេ អ្នកនឹងស្លាប់»។
Verse 2
रावणो हन्तुमुद्युक्तः सङ्ग्रामोद्धतराक्षसः रामायाह दशग्रीवो युद्धमेकं तु मन्यते
រាវណៈ ដែលក្តៅគគុកដោយសង្គ្រាម និងប៉ងសម្លាប់ ជារាក្សសៈដែលរលត់ឡើងដោយយុទ្ធ បាននិយាយទៅកាន់ព្រះរាមៈ «ដសគ្រីវៈ (ដប់ក) គិតថា ការប្រយុទ្ធនេះជាសង្គ្រាមតែមួយដាច់ខាត»។
Verse 3
रामो युद्धाय तच् छ्रुत्वा लङ्कां सकपिराययौ वानरो हनूमान् मैन्दो द्विविदो जाम्बवान्नलः
ព្រះរាមៈ បានឮដូច្នោះហើយ ក៏ចេញទៅសង្គ្រាម ដំណើរទៅកាន់លង្កា ជាមួយកងវានរៈ—ហនុមាន់ ម៉ៃន្ទៈ ទ្វិវិទៈ ជាម្ពវាន និង នលៈ។
Verse 4
नीलस्तारोङ्गदो धूम्रः सुषेणः केशरी गयः पनसो विनतो रम्भः शरभः क्रथनो बली
នីលៈ តារៈ អង្គទៈ ធូម្រឃៈ សុសេណៈ កេសរី គយៈ បនសៈ វិនតៈ រಂಭៈ សរڀៈ ក្រថនៈ និង បលី—ទាំងនេះជានាម (បរិសុទ្ធ/ការពារ)។
Verse 5
गवाक्षो दधिवक्त्रश् च गवयो गन्धमादनः एते चान्ये च सुग्रीव एतैर् युक्तो ह्य् असङ्ख्यकैः
គវាក្សៈ ដធិវក្ត្រៈ គវយៈ និង គន្ធមាទនៈ—ទាំងនេះ និងអ្នកដទៃទៀត ឱ សុគ្រីវៈ ពិតជាប្រមូលរួមជាមួយកងវានរៈរាប់មិនអស់។
Verse 6
रक्षसां वानराणाञ्च युद्धं सङ्कुलमाबभौ राक्षसा वानरान् जघ्नुः शरशक्तिगदादिभिः
សង្គ្រាមរវាងរាក្សសៈ និងវានរៈ ក្លាយជាច្របូកច្របល់យ៉ាងខ្លាំង។ រាក្សសៈបានវាយសម្លាប់វានរៈដោយព្រួញ ដាវស្កតិ (លំពែង) គដា និងអាវុធផ្សេងៗ។
Verse 7
वानरा राक्षसाञ् जघ्नुर् नखदन्तशिलादिभिः हस्त्यश्वरथपादातं राक्षसानां बलं हतं
ពួកវានរាបានសម្លាប់ពួករាក្សសដោយក្រចក ធ្មេញ ថ្ម និងអ្វីៗដទៃទៀត; ហើយកងទ័ពរាក្សសទាំងមូល—រួមទាំងដំរី សេះ រទេះ និងទាហានថ្មើរជើង—ត្រូវបានបំផ្លាញ។
Verse 8
हनूमान् गिरिशृङ्गेण धूम्राक्षमबधीद्रिपुम् अकम्पनं प्रहस्तञ्च युध्यन्तं नील आबधीत्
ហនុមានបានសម្លាប់សត្រូវ ធូម្រាក្ស ដោយយកកំពូលភ្នំមកវាយ; ហើយនីលាបានផ្តួលអកម្បន និងប្រហស្តផងដែរ ខណៈពួកគេកំពុងប្រយុទ្ធ។
Verse 9
इन्द्रजिच्च्छरबन्धाच्च विमुक्तौ रामलक्ष्मणौ तार्क्षसन्दर्शनाद्वाणैर् जघ्नतू राक्षसं बलम्
រាម និងលក្ខ្មណៈ ដែលបានរួចផុតពីព្រួញចងរបស់ឥន្ទ្រជិត បានប្រើព្រួញដែលបានអភិសេកដោយទស្សនៈនៃតារក្ស្យ (គរុឌ) ដើម្បីសម្លាប់កងទ័ពរាក្សស។
Verse 10
रामः शरैर् जर्जरितं रावणञ्चाकरोद्रणे रावनः कुम्भकर्णञ्च बोधयामास दुःखितः
ក្នុងសមរភូមិ រាមបានបាញ់ព្រួញបំបាក់រាវណៈឲ្យរងរបួសយ៉ាងខ្លាំង; ហើយរាវណៈដែលព្រួយព្រាត់ បានដាស់កុម្ភករណៈផងដែរ។
Verse 11
कुम्भकर्णः प्रबुद्धो ऽथ पीत्वा घटसहस्रकम् मद्यस्य महिषादीनां भक्षयित्वाह रावणम्
បន្ទាប់មក កុម្ភករណៈដែលបានភ្ញាក់ឡើង បានផឹកស្រាមួយពាន់ក្រឡុក; ហើយក្រោយពីលេបស៊ីក្របី និងសត្វដទៃទៀតរួច គាត់បាននិយាយទៅកាន់រាវណៈ។
Verse 12
सीताया हरणं पापं कृतन्त्वं हि गुरुर्यतः अतो गच्छामि युद्धाय रामं हन्मि सवानरम्
The abduction of Sītā is a sin; for the Lord of Death (Kṛtānta) is indeed a stern teacher. Therefore I go to battle—I shall slay Rāma together with the monkeys.
Verse 13
इत्युक्त्वा वानरान् सर्वान् कुम्भकर्णो ममर्द ह गृहीतस्तेन सुग्रीवः कर्णनासं चकर्त सः
Having said this, Kumbhakarṇa then crushed all the monkeys. Seized by him, Sugrīva cut off his ears and nose.
Verse 14
कर्णनासाविहीनो ऽसौ भक्षयामास वानरान् रामो ऽथ कुम्भकर्णस्य बाहू चिच्छेद शायकैः
Deprived of his ears and nose, he (Kumbhakarṇa) began devouring the monkeys. Then Rāma severed Kumbhakarṇa’s arms with arrows.
Verse 15
ततः पादौ ततश्छित्वा शिरो भूमौ व्यपातयत् अथ कुम्भो निकुम्भश् च मकराक्षश् च राक्षसः
Then, after cutting off his feet, he caused his head to fall upon the ground. Thereupon (appeared/advanced) the rākṣasas Kumbha and Nikumbha, and also Makarākṣa.
Verse 16
महोदरो महापार्श्वो मत्त उन्मत्तराक्षसः प्रघसो भासकर्णश् च विरूपाक्षश् च संयुगे
In the battle were (the warriors) Mahodara, Mahāpārśva, Matta, Unmattarākṣasa, Praghasa, Bhāsakarṇa, and Virūpākṣa.
Verse 17
देवान्तको नरान्तश् च त्रिशिराश्चातिकायकः रामेण लक्ष्मणेनैते वानरैः सविभीषणैः
ទេវាន្តក និង នរាន្តក ត្រីសិរាស និង អតិកាយៈ—យោធាខ្លាំងទាំងនេះ ត្រូវបានព្រះរាម និងព្រះលក្ខ្មណៈ សម្លាប់ រួមជាមួយកងវានរ និងព្រះវិភីෂណៈ។
Verse 18
युध्यमानास्तया ह्य् अन्ये राक्षसा भुवि पातिताः इन्द्रजिन्मायया युध्यन् रामादीन् सम्बबन्ध ह
ពិតប្រាកដណាស់ ខណៈពេលប្រយុទ្ធជាមួយនាង រាក្សសាផ្សេងទៀត ត្រូវបានវាយធ្លាក់លើដី; ហើយឥន្ទ្រជិត ប្រយុទ្ធដោយអំណាចមាយា បានចងព្រះរាម និងអ្នកដទៃទៀត។
Verse 19
वरदत्तैर् नागबाणैः ओषध्या तौ विशल्यकौ विशल्ययाब्रणौ कृत्वा मारुत्यानीतपर्वते
ដោយឱសថព្យាបាល គាត់បានដកព្រួញនាគ ដែលបានប្រទានដោយពរ ហើយធ្វើឲ្យយោធាទាំងពីរ រួចផុតពីព្រួញជាប់; ដោយឱសថឈ្មោះ វិសល្យា ក៏ធ្វើឲ្យរបួសរបស់ពួកគេ ជាសះស្បើយ—ទាំងនេះនៅលើភ្នំដែលម៉ារុតិ (ហនុមាន) នាំមក។
Verse 20
हनूमान् धारयामास तत्रागं यत्र संस्थितः निकुम्भिलायां होमादि कुर्वन्तं तं हि लक्ष्मणः
នៅទីនោះ ហនុមាន បានទប់ស្កាត់គាត់ នៅកន្លែងដែលគាត់ឈរនៅពេលនោះ; ពិតប្រាកដណាស់ ព្រះលក្ខ្មណៈ បានទប់ស្កាត់មនុស្សនោះ ខណៈដែលគាត់កំពុងធ្វើហោម និងពិធីពាក់ព័ន្ធ នៅនិកុម្ភិលា។
Verse 21
शरैर् इन्द्रजितं वीरं युद्धे तं तु व्यशातयत् रावणः शोकसन्तप्तः सीतां हन्तुं समुद्यतः
ក្នុងសមរភូមិ គាត់បានបាញ់ព្រួញ សម្លាប់វីរបុរស ឥន្ទ្រជិត។ រាវណៈ ដែលត្រូវទុក្ខសោកដុតឆេះ បន្ទាប់មកក៏ក្រោកឡើង មានបំណងសម្លាប់សីតា។
Verse 22
अविन्ध्यवारितो राजा रथस्थः सबलो ययौ इन्द्रोक्तो मातली रामं रथस्थं प्रचकार तम्
ព្រះរាជា មិនត្រូវអ្វីរារាំង មិនត្រូវអ្វីទប់ស្កាត់ បានដំណើរទៅមុខ ដោយឈរលើរថ និងមានកងទ័ពជាមួយ។ បន្ទាប់មក ម៉ាតលី តាមព្រះបន្ទូលឥន្ទ្រ បានដាក់ព្រះរាមឲ្យជិះលើរថ។
Verse 23
रामरावणयोर्युद्धं रामरावणयोरिव रावणो वानरान् हन्ति मारुत्याद्याश् च रावणम्
សង្គ្រាមរវាងព្រះរាម និងរាវណៈ មានភាពខ្លាំងដូចសង្គ្រាមរវាងព្រះរាម និងរាវណៈដ៏ល្បីល្បាញ។ រាវណៈសម្លាប់ពួកវានរ ហើយម៉ារុតី (ហនុមាន) និងអ្នកដទៃ វាយប្រហាររាវណៈវិញ។
Verse 24
रामः शस्त्रैस्तमस्त्रैश् च ववर्ध जलदो यथा तस्य ध्वजं स चिच्छेद रथमश्वांश् च सारथिम्
ព្រះរាមបានរុងរឿងទៅមុខដោយអាវុធ និងអស្ត្រ ដូចពពកភ្លៀងដែលកំពុងពង្រីក។ ហើយព្រះអង្គកាត់បំផ្លាញទង់សត្រូវ រថ សេះ និងសារថី។
Verse 25
धनुर्बाहूञ्छिरांस्येव उत्तिष्ठन्ति शिरांसि हि पैतामहेन हृदयं भित्वा रामेण रावणः
ពិតប្រាកដណាស់ ក្បាលដែលត្រូវកាត់បានលេចឡើងវិញ ដូចជាដៃកាន់ធ្នូ។ ប៉ុន្តែពេលព្រះរាមប្រើអាវុធបៃតាមហៈ ចាក់បេះដូងរបស់គេ រាវណៈក៏ដួលចុះចុងក្រោយ។
Verse 26
भूतले पातितः सर्वै राक्षसै रुरुदुः स्त्रियः आश्वास्य तञ्च संस्कृत्य रामाज्ञप्तो विभीषणः
ពេលគេត្រូវបោះដួលលើដី ស្ត្រីៗបានយំសោក ដោយមានពួករាក្សសទាំងអស់នៅជុំវិញ។ បន្ទាប់មក វិភីសណៈ តាមព្រះបន្ទូលព្រះរាម បានលួងលោមពួកនាង ហើយបានធ្វើពិធីបុណ្យសពត្រឹមត្រូវសម្រាប់គេ។
Verse 27
हनूमतानयद्रामः सीतां शुद्धां गृहीतवान् रामो वह्नौ प्रविष्टान्तां शुद्धामिन्द्रादिभिः स्तुतः
ព្រះរាមបានឲ្យហនុមាននាំនាងសីតាមក ហើយទទួលនាងថាបរិសុទ្ធ។ ព្រះរាម ដែលទេវតាដូចជា ព្រះឥន្ទ្រា និងទេវទាំងឡាយសរសើរ បានទទួលនាងសីតា ដែលបានចូលភ្លើង ហើយចេញមកដោយភាពបរិសុទ្ធ។
Verse 28
ब्रह्मणा दशरथेन त्वं विष्णू राक्षसमर्दनः इन्द्रोर्चितो ऽमृतवृष्ट्या जीवयामास वानरान्
ព្រះព្រហ្ម និងព្រះទសរថ បានសរសើរព្រះអង្គ—ព្រះវិស្ណុ អ្នកបំផ្លាញរាក្សស។ ព្រះឥន្ទ្រា បានគោរពបូជាព្រះអង្គ ហើយបានធ្វើឲ្យពួកវានរ រស់ឡើងវិញ ដោយភ្លៀងអម្រឹត។
Verse 29
नागपशैर् इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः सुहृन्निवारित इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः रामेण पूजिता जग्मुर् युद्धं दृष्ट्वा दिवञ्च ते रामो विभीषणायादाल् लङ्कामभ्यर्च्य वानरान्
ដោយបានទទួលការបូជាពីព្រះរាម ពួកគេបានចាកចេញ; ហើយក្រោយបានឃើញសង្គ្រាម ពួកគេក៏ឡើងទៅស្ថានសួគ៌ផងដែរ។ បន្ទាប់មក ព្រះរាមបានអភិសេកលង្កាដោយគ្រប់គ្រាន់ ហើយប្រគល់ពួកវានរ ឲ្យវិភីષណ។
Verse 30
ससीतः पुष्पके स्थित्वा गतमार्गेण वै गतः दर्शयन् वनदुर्गाणि सीतायै हृष्टमानसः
ព្រះរាមជាមួយនាងសីតា អង្គុយលើរថអាកាសបុស្សបក បានធ្វើដំណើរតាមផ្លូវដែលបានឆ្លងកាត់មកហើយ។ ដោយចិត្តរីករាយ ព្រះអង្គបានបង្ហាញនាងសីតា អំពីបន្ទាយព្រៃ និងទីរឹងមាំក្នុងព្រៃតាមផ្លូវ។
Verse 31
भरद्वाजं नमस्कृत्य नन्दिग्रामं समागतः भरतेन नतश्चागाद् अयोध्यान्तत्र संस्थितः
ក្រោយបានគោរពបូជាព្រះឥសីភរទ្វាជ ព្រះរាមបានមកដល់នន្ទិគ្រាម។ ហើយក្រោយព្រះភរត បានកោតគោរពទាបខ្លួនចំពោះព្រះអង្គ ព្រះរាមបានទៅអយោធ្យា ហើយស្ថិតនៅទីនោះ។
Verse 32
वसिष्ठादीन्नमस्कृत्य कौशल्याञ्चैव केकयीम् सुमित्रां प्राप्तराज्यो ऽथ द्विजादीन् सो ऽभ्यपूजयत्
ក្រោយពីគោរពបូជាចំពោះ វសិષ્ઠ និងមហាជនចាស់ទុំទាំងឡាយ ហើយក៏គោរពដល់ កೌសល្យា កៃកេយី និង សុមិត្រា ដែរ បន្ទាប់មក ពេលបានទទួលរាជ្យរួច គាត់បានគោរពឧបាសកព្រាហ្មណ៍ និងអ្នកដទៃៗតាមគួរ។
Verse 33
वासुदेवं स्वमात्मानम् अश्वमेधैर् अथायजत् सर्वदानानि स ददौ पालयामास सः प्रजाः
បន្ទាប់មក គាត់បានបូជាព្រះ វាសុទេវៈ ដែលជាអាត្មានរបស់ខ្លួនផ្ទាល់ ដោយពិធីអશ્વមេធៈ; គាត់បានប្រគល់ទានគ្រប់ប្រភេទ និងបានការពារប្រជារាស្ត្រ។
Verse 34
पुत्रवद्धर्मकामादीन् दुष्टनिग्रहणे रतः सर्वधर्मपरो लोकः सर्वशस्या च मेदिनी नाकालमरणञ्चासीद् रामे राज्यं प्रशासति
នៅពេលព្រះរាមគ្រប់គ្រងរាជ្យ ទ្រង់បានលើកទឹកចិត្តធម៌ កាមៈ និងគោលបំណងជីវិតផ្សេងៗ ដូចជាថែរក្សាកូនប្រុសម្នាក់ ហើយទ្រង់ខិតខំទប់ស្កាត់ និងផ្តន្ទាទោសអ្នកអាក្រក់។ ប្រជាជនប្រកបដោយធម៌គ្រប់យ៉ាង ផែនដីផ្តល់ផលដំណាំគ្រប់ប្រភេទ ហើយមិនមានមរណភាពមុនកាលឡើយ។
Frequently Asked Questions
The narrative foregrounds a moral ultimatum—return Sītā to Rāghava or face destruction—framing the conflict as dharma-yuddha aimed at restoring violated order rather than conquest.
Indrajit’s binding weapons are countered through Tārkṣya (Garuḍa)-linked release; battlefield recovery occurs via herbs and the mountain brought by Hanumān; and the final victory is achieved through the Paitāmaha weapon—divine astras applied within tactical sequence.
It depicts orderly rites for the fallen (through Vibhīṣaṇa), legitimate transfer of sovereignty in Laṅkā, return and coronation, honoring elders and brāhmaṇas, and the ideals of Rāma-rājya: prosperity, universal dharma, restraint of the wicked, and absence of untimely death.