Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

उपसंहारः, वैष्णवपुराण-प्रशंसा, फलश्रुति, परम्परा-प्रवहः (पाठ-श्रवण-फलम्)

ज्ञानप्रवृत्तिनियमैक्यमयाय पुंसो भोगप्रदानपटवे त्रिगुणात्मकाय अव्याकृताय भवभावनकारणाय वन्दे स्वरूपभवनाय सदाजराय

jñānapravṛttiniyamaikyamayāya puṃso bhogapradānapaṭave triguṇātmakāya avyākṛtāya bhavabhāvanakāraṇāya vande svarūpabhavanāya sadājarāya

私は、常に老いなき主を礼拝する。衆生にとって彼は、知と行とそれを統べる規則の一体そのものであり、経験の果を授けることに最も巧みである。三グナの本質でありながら、なお不顕(アヴィヤクタ)にとどまり、生成が思惟され生起する根本因である。彼は自性を住処とする。

ज्ञानप्रवृत्तिनियमैक्यमयायto him who is of the nature of the unity of knowledge, activity, and regulation
ज्ञानप्रवृत्तिनियमैक्यमयाय:
Sampradana (Recipient qualifier/सम्प्रदान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्ञान-प्रवृत्ति-नियम-ऐक्य-मय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी, एकवचनम्; विशेषणम्; समासः (बहुपद-तत्पुरुष): ज्ञानस्य प्रवृत्तेः नियमस्य ऐक्यस्य मयः (consisting of the unity of knowledge, activity, and regulation)
पुंसःof the person (of the Lord)
पुंसः:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootपुम्स्/पुंस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, षष्ठी, एकवचनम्
भोगप्रदानपटवेto the skillful giver of enjoyments
भोगप्रदानपटवे:
Sampradana (Recipient qualifier/सम्प्रदान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootभोग-प्रदान-पटु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी, एकवचनम्; विशेषणम्; समासः: भोगस्य प्रदानं तस्मिन् पटुः
त्रिगुणात्मकायto the three-guṇa-natured
त्रिगुणात्मकाय:
Sampradana (Recipient qualifier/सम्प्रदान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्रि-गुण-आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी, एकवचनम्; विशेषणम्; समासः: त्रयाणां गुणानां आत्मा/स्वभावः यस्य
अव्याकृतायto the unmanifest/undeveloped
अव्याकृताय:
Sampradana (Recipient qualifier/सम्प्रदान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव्याकृत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी, एकवचनम्; विशेषणम्
भवभावनकारणायto the cause of the bringing-forth of existence
भवभावनकारणाय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootभव-भावन-कारण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी, एकवचनम्; कारणवाचक-नाम; समासः: भवस्य भावनायाः कारणम्
वन्देI worship/salute
वन्दे:
Kriya (Verb/क्रिया)
TypeVerb
Rootवन्द् (धातु: वन्द् ‘स्तुतौ/नमस्कारे’)
Formलट् (Present/लट्), उत्तमपुरुषः, एकवचनम्; आत्मनेपदम्
स्वरूपभवनायto the abode/state that is his own true form
स्वरूपभवनाय:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootस्वरूप-भवन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी, एकवचनम्; समासः: स्वरूपं एव भवनम् (one’s own essential abode/state)
सदाजरायto the ever-unaging
सदाजराय:
Sampradana (Recipient qualifier/सम्प्रदान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसदा-जर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, चतुर्थी, एकवचनम्; विशेषणम्; अव्ययीभावः: सदा + जर (always non-aging)

Sage Parāśara (addressing Maitreya; part of an opening/continuing eulogy to Vishnu)

V
Vishnu
T
Triguna (sattva-rajas-tamas)
A
Avyakrita (Unmanifest Prakriti)

FAQs

This verse frames Vishnu as the single sovereign principle behind cognition, worldly engagement, and the moral-cosmic order that regulates results—placing all functions of life under one supreme source.

He praises Vishnu as tri-guṇātmaka (pervading and governing prakṛti’s guṇas) while also being avyākṛta (not limited to manifest forms), expressing both immanence and transcendence.

It asserts Vishnu’s lordship over karmic outcomes: experiences and their fruits are not random but administered by the Supreme, reinforcing Vaishnava sovereignty and providence.