Home›Vishnu Purana›Amsha 5 - Krishna Avatara›Adhyaya 1›Shloka 43
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 43

देवकी-विवाहः, आकाशवाणी, भूरभारावतरण-याचना, क्षीराब्धि-स्तुति, केशावतार-नियोजनम्

Devanagari script

त्वं विश्वम् आदिर् भुवनस्य गोप्ता सर्वाणि भूतानि तवान्तराणि यद् भूतभव्यं तद् अणोर् अणीयः पुमांस् त्वम् एकः प्रकृतेः परस्तात्

Transliteration

tvaṃ viśvam ādir bhuvanasya goptā sarvāṇi bhūtāni tavāntarāṇi yad bhūtabhavyaṃ tad aṇor aṇīyaḥ pumāṃs tvam ekaḥ prakṛteḥ parastāt

Translation

あなたは宇宙そのものであり、すべての世界の根源であり守護者です。すべての存在はあなたの中に住しています。過去のことも、これから来ることも、すべてはあなたの中に含まれています。最も微細な原子よりも微細であり、あなただけが物質的自然（プラクリティ）を超越した唯一の至高者（プルシャ）です。

Word by Word
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
विश्वम्the universe (all)
विश्वम्:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘the universe’ (as predicate)
आदिःorigin, beginning
आदिः:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भुवनस्यof the world
भुवनस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
गोप्ताprotector
गोप्ता:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootगुप् (धातु) + तृ (कृदन्त प्रत्यय)
Formतृ-प्रत्ययान्त कर्तृवाचक, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वाणिall
सर्वाणि:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषण of भूतानि
भूतानिbeings
भूतानि:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
तवyour
तव:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
अन्तराणिwithin (you), internal
अन्तराणि:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootअन्तर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘within/inside’ (as predicate adjective)
यत्whatever
यत्:
Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative)
भूतभव्यम्past and future
भूतभव्यम्:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeNoun
Rootभूत-भव्य (प्रातिपदिक; भूत + भव्य)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (past and future)
तत्that
तत्:
Sambandha (Correlative/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तद्-सम्बन्धक (correlative)
अणोःthan an atom / of the atom
अणोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
अणीयःsmaller (than)
अणीयः:
Pratijna/Predicate (विधेय)
TypeAdjective
Rootअणीयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तुलनात्मक (comparative)
पुमान्person, spirit
पुमान्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
त्वम्you
त्वम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा, एकवचन
एकःone
एकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रकृतेःof Prakriti (nature)
प्रकृतेः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रकृति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
परस्तात्beyond
परस्तात्:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपरस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अर्थे: ‘beyond, on the farther side’
Speaker

Sage Parāśara (teaching Maitreya; invocatory praise of Vishnu)

Characters & Entities
V
Vishnu

FAQs

This verse presents Vishnu as simultaneously immanent (all beings are within Him) and transcendent (beyond material nature), establishing Him as the supreme ground of creation and the ruler of cosmic order.

Parāśara frames all beings as existing within Vishnu, implying an indwelling sovereignty where the Lord contains and supports creation while remaining the single supreme Puruṣa.

Calling Vishnu 'subtler than the subtlest' emphasizes His unconditioned, non-material supremacy—He is not limited by gross matter, yet He pervades and governs it as the ultimate reality.

←Previous Verse
Next Verse→