Home›Vishnu Purana›Amsha 5 - Krishna Avatara›Adhyaya 1›Shloka 42
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 42

देवकी-विवाहः, आकाशवाणी, भूरभारावतरण-याचना, क्षीराब्धि-स्तुति, केशावतार-नियोजनम्

Devanagari script

अणोर् अणीयांसम् असत्स्वरूपं त्वां पश्यतो ऽज्ञाननिवृत्तिर् अग्र्या धीर् अस्य धीर्यस्य बिभर्ति नान्यद् वरेण्यरूपात् परतः परात्मन्

Transliteration

aṇor aṇīyāṃsam asatsvarūpaṃ tvāṃ paśyato 'jñānanivṛttir agryā dhīr asya dhīryasya bibharti nānyad vareṇyarūpāt parataḥ parātman

Translation

彼岸を超えた至高の自己よ、微細なものよりもさらに微細な存在よ。通常の感覚では捉えられないあなたの真実を人が真に見るとき、無知は完全に取り除かれます。その覚醒した静寂の中で、心は安らぎ、他の支えを必要としません。心はあなたの最も優れた姿以外には何ものにも執着しないのです。

Word by Word
अणोःof the atom / of the minute
अणोः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअणु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th case), एकवचन
अणीयांसम्smaller, more minute
अणीयांसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअणीयस् (प्रातिपदिक; तुलनात्मक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तुलनात्मक (comparative)
असत्स्वरूपम्of non-material/unsensed nature
असत्स्वरूपम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootअसत्-स्वरूप (प्रातिपदिक; असत् + स्वरूप)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; असत् = अव्यक्त/अप्रमेय-प्राय (not as a gross existent)
त्वाम्you
त्वाम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, द्वितीया, एकवचन
पश्यतःof (the one) seeing
पश्यतः:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootपश् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले (present participle), पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘(of) one who sees’
अज्ञाननिवृत्तिःcessation of ignorance
अज्ञाननिवृत्तिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअज्ञान-निवृत्ति (प्रातिपदिक; अज्ञान + निवृत्ति)
Formस्त्रीलिङ्ग (fem.), प्रथमा, एकवचन
अग्र्याsupreme, foremost
अग्र्या:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअग्र्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of निवृत्तिः
धीःintellect, insight
धीः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अस्यof this (one)
अस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी, एकवचन
धीर्यस्यof the wise one
धीर्यस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootधीर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘of the wise/steadfast one’
बिभर्तिbears, supports
बिभर्ति:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootभृ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
अन्यत्anything else
अन्यत्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
वरेण्यरूपात्from the most excellent form
वरेण्यरूपात्:
Apadana (Ablative/अपादान)
TypeNoun
Rootवरेण्य-रूप (प्रातिपदिक; वरेण्य + रूप)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th case), एकवचन
परतःbeyond
परतः:
Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootपरतस् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb/indeclinable), अर्थे: ‘beyond, further than’
परात्मन्O Supreme Self
परात्मन्:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootपर-आत्मन् (प्रातिपदिक; पर + आत्मन्)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th case), एकवचन
Speaker

Sage Parāśara (addressing the Supreme Lord Vishnu while instructing Maitreya)

Characters & Entities
V
Vishnu
P
Para-Atman (Supreme Self)

FAQs

It presents Vishnu as the innermost, all-pervading Supreme Reality—beyond gross perception—known through refined insight rather than sensory grasping.

He states that the highest cessation of ignorance arises from truly beholding the Supreme; once that vision occurs, the intellect rests in the Lord alone without seeking any other support.

Vishnu is praised as Para-Atman ‘beyond the beyond,’ the supreme object of contemplation whose realization grants liberation by ending ignorance.

←Previous Verse
Next Verse→