Shloka 11

भार्गवसर्गः, ऋषिवंशाः, वह्नयः (अग्निवंशः), पितृसृष्टिः

Devanagari script

क्रतोश् च सन्नतिर् भार्या वालखिल्यान् असूयत षष्टिस् तानि सहस्राणि ऋषीणाम् ऊर्ध्वरेतसाम् अङ्गुष्ठपर्वमात्राणां ज्वलद्भास्करतेजसाम्

Transliteration

kratoś ca sannatir bhāryā vālakhilyān asūyata ṣaṣṭis tāni sahasrāṇi ṛṣīṇām ūrdhvaretasām aṅguṣṭhaparvamātrāṇāṃ jvaladbhāskaratejasām

Translation

クラトゥの妻サンナティは、ヴァーラキリヤの聖仙たちを生んだ。その数は六万。彼らは堅固な梵行を守る苦行者で、親指の節ほどの小ささながら、燃え立つ太陽のごとき光輝を放っていた。

Word by Word

• क्रतोः: of Kratu
• क्रतोः: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्रतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• सन्नतिः: Sannati
• सन्नतिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सन्नति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भार्या: wife
• भार्या: Pratipadyamāna (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सन्नतिः इत्यस्य अप्पोजिशन

• वालखिल्यान्: the Vālakhilyas
• वालखिल्यान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वालखिल्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन

• असूयत: gave birth to
• असूयत: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सू (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद-रूप (प्रयोगे)

• षष्टिः: sixty
• षष्टिः: Visheshana (Quantifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: षष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; संख्या (numeral)

• तानि: those
• तानि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; सहस्राणि इत्यस्य विशेषण

• सहस्राणि: thousands
• सहस्राणि: Pratipadyamāna (Apposition/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; संख्या (thousands)

• ऋषीणाम्: of sages
• ऋषीणाम्: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• ऊर्ध्व-रेतसाम्: of the celibate/with upward semen
• ऊर्ध्व-रेतसाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ऊर्ध्व (प्रातिपदिक) + रेतस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (ऋषीणाम्); तत्पुरुष (ऊर्ध्वं रेतः येषाम्)

• अङ्गुष्ठ-पर्व-मात्राणाम्: of thumb-joint size
• अङ्गुष्ठ-पर्व-मात्राणाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अङ्गुष्ठ (प्रातिपदिक) + पर्वन् (प्रातिपदिक) + मात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (ऋषीणाम्); तत्पुरुष (अङ्गुष्ठस्य पर्वमात्रा इव परिमाणं येषाम्)

• ज्वलद्-भास्कर-तेजसाम्: of blazing sun-like radiance
• ज्वलद्-भास्कर-तेजसाम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ज्वलत् (कृदन्त-प्रातिपदिक) + भास्कर (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (ऋषीणाम्); तत्पुरुष (ज्वलद्भास्करस्य तेजः इव तेजो येषाम्)

Speaker

Sage Parāśara (narrating to Maitreya)

Philosophical Teaching

Concept: Tapas and brahmacarya generate an inner tejas that can surpass physical limitation.

Vedantic Theme: Dharma

Application: Cultivate disciplined restraint (speech, senses, diet) and steady daily practice to build clarity and strength.

Vishishtadvaita: Ascetic tejas is a bestowed potency within prakṛti governed by the Lord, not independent of the supreme niyantṛ (controller).

Dynasty & Genealogy

Dharma Exemplar: Ūrdhvaretas (brahmacarya) as the defining dharmic excellence of the Vālakhilyas

Key Kings: Kratu

Vaishnava Theology

Bhakti Type: Shanta

Characters & Entities

• Kratu
• Sannati
• Vālakhilya Ṛṣis

FAQs

Who are the Vālakhilya sages in the Vishnu Purana?

They are a special class of ascetic ṛṣis born from Sannati, wife of Kratu—sixty thousand in number—described as extremely small in stature yet intensely radiant through tapas.

How does Sage Parāśara explain the power of tapas in this verse?

By contrasting their tiny physical size with sun-like brilliance, Parāśara highlights that spiritual energy (tejas) arises from austerity and disciplined continence rather than bodily magnitude.

What is the theological importance of this verse in a Vishnu-centered Purāṇa?

It supports the Purāṇic vision of a divinely ordered universe: sages generated within sacred lineages uphold dharma through tapas, and that cosmic stability ultimately rests within the sovereignty of Vishnu as the supreme ground of order.