Adhyaya 212: An Awakening Description within the Allegory of the Wheel of Saṃsāra

Verse 1

अथ संसारचक्रोपाख्याने प्रबोधनीयवर्णनम् ॥ नारद उवाच ॥ साधु साधु महाराज सर्वधर्मविदां वर ॥ त्वया तु कथिता दिव्या कथेयं धर्मसंहिता ॥

さて、「サンサーラの輪」と名づけられる物語において、（儀礼／日）プラボーディニーの叙述が語られる。ナーラダは言った。「善いかな、善いかな、大王よ、あらゆるダルマを知る者の中の最勝者よ。汝はこの神聖なる説話、ダルマの綱要を、まことに語り示した。」

Verse 2

अतोऽहमपि सुप्रीतस्तव धर्मपथे स्थितः ॥ तव वाक्यान्निस्सृतानि प्रोक्तानि च श्रुतानि च ॥

それゆえ我もまた大いに歓喜し、汝のダルマの道に安住する。汝の言葉から教えが流れ出で、語られ、また聴かれて（すなわち伝承され）きた。

Verse 3

त्वयाहं चैव राजेन्द्र पूजितश्च विशेषतः ॥ गच्छामि त्वरितो लोकान्यत्र मे रमते मनः ॥

王の中の最勝者よ、汝はまことに我を殊に厚く敬い、礼を尽くした。今、我が心の喜ぶ諸世界へと、速やかに旅立つ。

Verse 4

स्वस्ति तेऽस्तु महाराज त्वकम्पो भव सुव्रत ॥ एवमुक्त्वा ततो यातो नारदो मुनिसत्तमः ॥

大王よ、汝に吉祥あれ。善き誓願を守る者よ、揺るがずあれ。こう告げて、仙人の中の最勝なるナーラダは去って行った。

Verse 5

तेजसा द्योतयन्सर्वं गगनं भास्करो यथा ॥ विचचार दिवं रम्यां कामचारो महामुनिः ॥

その光明によって全き虚空を、太陽のごとく照らしつつ、意のままに行く大牟尼は、麗しき天界を遍歴した。

Verse 6

गते तस्मिंस्तु सुचिरं स राजा धर्मवत्सलः ॥ मां दृष्ट्वा सुमना विप्रा वाक्यैश्चित्रैरवन्दयन् ॥

彼が去って久しくして、法を愛するその王は、我を見て心明るくなり、婆羅門たちは種々の妙なる言葉をもって礼拝した。

Verse 7

कृत्वा पूजां च मे युक्तां प्रियमुक्त्वा च सुव्रत ॥ विसर्जयामास विभुः सुप्रीतेनान्तरात्मना ॥

我にふさわしき供養をなし、喜ばしき言葉を述べ終えると、その威力ある者は、内奥の心が満ち足りて、我を送り出した。

Verse 8

एतद्वः कथितं विप्रास्तस्य राज्ञः पुरोत्तमे ॥ यथा दृष्टं श्रुतं चैव यथा चेहागतो ह्यहम् ॥

これを、婆羅門たちよ、あの最勝の王の御前において語り伝えた。見聞したとおり、そして私がまことにここへ来たとおりである。

Verse 9

वैशम्पायन उवाच ॥ तस्य तद्वचनं श्रुत्वा हृष्टपुष्टास्तपोधनाः ॥ केचिद्वैखानसास्तत्र केचिदासन्निरासनाः ॥

ヴァイシャンパーヤナは言った。彼の言葉を聞いて、苦行に富む修行者たちは歓喜し、いよいよ力を得た。そこにはヴァイカーナサの者もおり、また座を持たず安楽を離れて住む者もいた。

Verse 10

शालानीश्च तथा केचित्कापोतीवृत्तिमास्थिताः ॥ तथा चान्ये जगुर्वृत्तिं सर्वभूतदयां शुभाम् ॥

ある者はシャーラニーであり、ある者は「鳩のごとき」生活様式を採った。また他の者たちは、あらゆる生きものへの吉祥なる慈悲に根ざした生業を説いた。

Verse 11

शिलोञ्छाश्च तथैवान्ये काष्ठान्ताश्च महौजसः ॥ अपाकपाचिनः केचित्पाकिनश्च क्वचित्पुनः ॥

ある者はシローンチャであり、また他の者はカाषṭhāntaで、いずれも大いなる気力を備えていた。ある者は煮炊きをせず生のままを食し、また時に他の者は煮炊きを行った。

Verse 12

नानाविधिधराः केचिज्जितात्मानस्तु केचन ॥ स्थानमौनव्रताः केचित्तथान्ये जलशायिनः ॥

ある者はさまざまな戒行を保ち、ある者は自己を克服していた。ある者は立ち続ける誓いと沈黙の誓いを立て、また他の者は水上に臥して眠るという水の苦行を行った。

Verse 13

तथोर्ध्वशायिकाश्चान्ये तथान्ये मृगचारिणः ॥ पञ्चाग्नयस्तथा केचित् केचित्पर्णफलाशिनः

また、身を起こしたまま眠る行を修する者もいれば、鹿のように野を巡って暮らす者もいた。ある者は五火の苦行を行い、ある者は葉と果実を食として生きた。

Verse 14

अब्भक्षाः वायुभक्षाश्च तथान्ये शाकभक्षिणः ॥ अतोऽन्येऽप्यतितीव्रं वै तपश्चैव प्रपेदिरे

ある者は水のみを糧とし、ある者は風（気）を糧とし、またある者は野菜と薬草だけを食した。かくして、さらに他の者たちは極めて苛烈な苦行に入った。

Verse 15

तपसोऽन्यन्न चास्तीति चिन्तयित्वा पुनः पुनः ॥ जन्मनो मरणाच्चैव केचिद्धीराः महर्षयः

「苦行（タパス）に勝るものはない」と幾度も思惟しつつ、ある不動の大聖仙たちは、生と死についても観想した。

Verse 16

त्यक्त्वा धर्ममधर्मं च शाश्वतीं धियमास्थिताः ॥ श्रुत्वा चैव कथामेतामृषयो दिव्यवर्चसः

（功徳と罪過という）ダルマとアダルマの二相を捨て、彼らは久遠の洞察に安住した。そしてこの物語を聞いた天なる光輝を帯びた聖仙たちは、応答した。

Verse 17

जगृहुर्नियमांस्तांस्तान्भयहेतोरणिन्दिताः ॥ नाचिकेतोऽपि धर्मात्मा पुत्रो दृष्ट्वा तपोधनम्

非難なき者たちは、恐れを因としてそれぞれのニヤマ（戒・規律）を受持した。さらに、正しき心をもつ子ナーチケータも、苦行の富—すなわちその霊力と功徳—を見て、ダルマへと心を向けた。

Verse 18

प्रीत्या परमया युक्तो धर्ममेवान्वचिन्तयत् ॥ वेदार्थममितं विष्णुं शुद्धं चिन्मयमीश्वरम्

至上の歓喜と結ばれて、彼はただダルマのみを観想した――計り知れぬヴィシュヌ、ヴェーダの義そのもの；清浄にして意識より成る主宰を。

Verse 19

शृणुयाच्छ्रावयेद्वापि सर्वकामानवाप्नुयात्

これを聴く者、あるいは誦させる者は、望むすべての目的を得るであろう。

Verse 20

साधु साध्विति चैवोक्त्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनाः ॥ यायावरास्तथा चान्ये वानप्रस्थास्तथापरे

「善い、善い」と言い、驚きに目を見開いて――ある者は遍歴の苦行者、またある者は林住者（ヴァーナプラスタ）であった。

Verse 21

चिन्तयामास धर्मात्मा तपः परममास्थितः ॥ इदं तु परमाख्यानं भगवद्भक्तिकारकम्

法を体した者は、最高の苦行（タパス）に安住して思惟した――「これはまことに無上の説話であり、主への信愛（バクティ）を起こさせる。」