Adhyaya 182: Installation of a Stone Image (Ritual Procedure for Consecration)

Verse 1

अथ शैलार्चास्थापनम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथा तिष्ठामि शैलेषु प्रतिमायामितस्ततः ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「さらに別の作法を説こう。聞け、ヴァスンダラーよ。わたしが山々の上に、ここかしこに、聖像（ムールティ）としていかに安置されるかを。」

Verse 2

सुरूपां च शिलां दृष्ट्वा निःशल्यां सुपरिक्षिताम् ॥ तत्र दक्षं रूपकारं शीघ्रं च विनियोजयेत् ॥

形が整い、欠陥がなく、よく検分された石を見いだしたなら、ただちにそこへ熟練の彫刻師を नियुक्तすべきである。

Verse 3

शीघ्रमालिख्य तं तत्र श्वेतवर्तिकया नरः ॥ प्रदक्षिणां ततः कृत्वा पूजयेदक्षतादिभिः ॥

そこで人は白いチョークで速やかにその印を描き、次いでプラダクシナー（右回りの周行）を行い、アクシャタ（砕けていない米）などの供物で礼拝すべきである。

Verse 4

दीपकं च ततो दद्याद्बलिं दध्योदनेन च ॥ नमो नारायणायेति उक्त्वा मन्त्रमुदीरयेत् ॥

次に灯明を供え、ヨーグルト飯によるバリ（供物）を捧げる。「ナモー・ナーラーヤナーヤ（ナーラーヤナに帰依します）」と唱えてから、マントラを誦すべきである。

Verse 5

मन्त्रः— योऽसौ भवान्सर्वजनप्रवीरः सोमाग्नितेजाः सुमतिप्रधानः ॥ एतेन मन्त्रेण तु वासुदेव प्रतिष्ठितो वर्धय कीर्तिराशिम् ॥

マントラ：「汝は一切の人々の中の勇者、ソーマとアグニの光輝を具え、善き思慮において最上なり。このマントラによって、ヴァースデーヴァよ、安置されたならば、積み重なる名声の量を増大せしめたまえ。」

Verse 6

प्रवर अयुतवराह जय जय वर्धस्व ॥ अनेनैव तु मन्त्रेण कर्तव्यं यस्य यादृशम् ॥ एवंरूपं ततः कृत्वा देवं नारायणं प्रभुम् ॥

「おお最勝なる者よ、アユタ・ヴァラーハよ—勝利あれ、勝利あれ；増大し栄えよ。」この同じマントラによって、意図する形相にふさわしい作法を行い、かくのごとき形に作り終えてから、主なるナーラーヤナ、神聖なる統御者へと進む。

Verse 7

ततो वै स्थापयेत् तत्र पूर्वाभिमुखमेव तु ॥ अहोरात्रमुषित्वैवं शुक्लवस्त्रेण भूषितः ॥

それから、そこに東面して安置すべきである。かくして一昼夜を過ごし、白衣をまとって荘厳し、儀礼は続く。

Verse 8

शुक्लयज्ञोपवीती च कृत्वा वै दन्तधावनम् ॥ सर्वगन्धोदकं गृह्य इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

白いヤジュニョーパヴィータ（聖紐）を身につけ、歯を清める作法を行ったのち、諸々の香を移した水を取り、このマントラを唱えるべきである。

Verse 9

मन्त्रः— योऽसौ भवांस्तिष्ठति सर्वरूपं मायाबलं सर्वजगत्स्वरूपम् ॥ एतेन मन्त्रेण जगत्स्वरूप सम्पूजितस्तिष्ठसि लोकनाथ ॥

マントラ：「汝は一切の形として住し、汝の力はマーヤー、汝の本性は全世界の相である。これなるマントラにより、世界の体現者よ、完全に供養されて、汝は住し給う、世の主よ。」

Verse 10

यो मां संस्थापयेद्भूमे मम कर्मपरायणः ॥ स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा ॥

地上において我を安置し、我が儀礼の行に専心する者は、ヴァイシュナヴァの世界に至る。これについて、さらに思案する必要はない。

Verse 11

यावकं पायसं भुक्त्वा अहोरात्रं समापयेत् ॥ ततः पश्चिमसन्ध्यायां दद्याच्चत्वारि दीपकान् ॥

大麦の粥と乳飯を食してのち、一昼夜の行を成就すべし。ついで夕べのサンディヤー（黄昏）に、四つの灯明を供えよ。

Verse 12

पञ्चगव्यं च गन्धं च वारिणा सह मिश्रयेत् ॥ चतुरः कलशांश्चैव स्थापयेत्पादमूलतः ॥

水にてパンチャガヴヤ（五牛聖物）と香料とを和合せよ。さらに神（像）の御足の根元に、四つのカラシャ（壺）を据えよ。

Verse 13

गीतवादित्रघोषेण उत्सवं तत्र कारयेत् ॥ ब्राह्मणैः सामगैस्तत्र वेदघोषं तु कारयेत् ॥

そこにて歌と楽器の響きにより祭儀の祝祭を行わせよ。さらにそこにて、サーマン讃歌を唱えるバラモンたちにヴェーダ誦唱を行わせよ。

Verse 14

ब्रह्माक्षरसहस्राणि पठतां ब्रह्मवादिनाम् ॥ येषां पठितशब्देन शुभगीतस्वरेण च ॥

梵（ブラフマン）の教えを説く者たちが、梵典の千々の音節を誦するそのとき――その誦声そのものと、吉祥なる歌誦の調べとによって……

Verse 15

पुनरावाहनं कुर्यान्मन्त्रेणानेन सुव्रतः ॥ आगच्छ हे देव सुमन्त्रयुक्तः पञ्चेन्द्रियैः षट्सु तथा प्रधानः ॥

善き戒を守る者は、この真言によって再び招請（アーヴァーハナ）を行うべし。「来たれ、神よ、善きマントラに具わり、五根とともに、六（の範疇）とともに、またプラダーナ（根本原理）として来臨したまえ。」

Verse 16

एतेषु भूतेषु च संविधाता आवासितस्तिष्ठति लोकनाथ ॥

これらの諸存在・諸元素のうちに、ここに安置された摂理者は、世界の主として住し給う。

Verse 17

अनेनैव तु मन्त्रेण समित्तिलघृतेन च ॥ मधुना चैव होतव्यमष्टोत्तरशताहुतिः ॥

またこの同じマントラによって、薪木・胡麻・ギー、さらに蜜をもって供物を捧げ、百八回の供養を行うべし。

Verse 18

पञ्चगव्यं ततः प्राश्य मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥ सर्वगन्धैश्च लाजैश्च पञ्चगव्यजलं तथा ॥

次に、マントラとともに規定の作法によりパンチャガヴャ（pañcagavya）を口にし、さらに諸香とラージャ（炒り穀）を用い、同様にパンチャガヴャの水を用いる。

Verse 19

ततः प्रासादे स्थाप्योऽहं गीतवादित्रमङ्गलैः ॥ सर्वगन्धान्स्ततो गृहीत्वा इमं मन्त्रं उदाहरेत् ॥

次に、吉祥なる歌と楽器の響きの中で、プラサーダ（聖殿）に我を安置すべし。続いて諸香を取り、このマントラを唱えよ。

Verse 20

मन्त्रश्च — योऽसौ भवान्लक्षणलक्षितश्च लक्ष्म्या च युक्तः सततं पुराणः ॥ अत्र प्रासादे सुसमिद्धतेजाः प्रवेशमायाहि नमो नमस्ते ॥

そしてマントラはこうである。「まことに汝は吉祥の相により標され、常にラクシュミー（Lakṣmī）と結ばれた、永遠の太古者。こここの聖殿にて、よく燃え立つ光輝を具する者よ、来たりて入り給え。帰依し奉る、帰依し奉る。」

Verse 21

तत एतेन मन्त्रेण प्रासादं संप्रवेशयेत् ॥ प्रतिमा स्थापितव्या मे मध्ये न तु विपार्श्वतः ॥

それから、この真言によって堂（寺院）に入るべきである。尊像（プラティマー）は我がために中央に安置し、左右いずれにも偏してはならない。

Verse 22

एवं संस्थापनं कृत्वा दद्यादुद्वर्तनं विभोः ॥ चन्दनं कुङ्कुमं चैव मिश्रं कालेयकेन च ॥

このように安置を終えたなら、主にウドヴァルタナ（儀礼の塗擦）を捧げるべきである。白檀とサフランに、さらにカーリヤカを混ぜたものを用いる。

Verse 23

एवं चोद्वर्तनं कृत्वा इमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥ योऽसौ भवान्सर्वजगत्प्रधानः सम्पूजितो ब्रह्मबृहस्पतिभ्याम् ॥ प्रवन्दितः कारणं मन्त्रयुक्तः सुस्वागतं तिष्ठ सुलोकनाथ ॥

このようにウドヴァルタナを行ったのち、次の真言を唱えるべきである。「まことに汝は一切世界の首座、梵天とブリハスパティにより礼拝される御方。汝は原因として讃えられ、真言の力を具える。ようこそ、ここにとどまりたまえ、善き世界の主よ。」

Verse 24

एवं संस्थापनं कृत्वा गन्धमाल्यैश्च पूजयेत् ॥ शुक्लवस्त्राणि मे दद्यादिमं मन्त्रमुदाहरेत् ॥

このように安置を終えたなら、香と花鬘によって礼拝すべきである。また我に白衣を捧げ、この真言を唱えるべきである。

Verse 25

मन्त्रः— वस्त्राणि देवेश गृहाण तानि मया सुभक्त्या रचितानि यानि ॥ इमानि सन्धारय विश्वमूर्त्ते प्रसीद मह्यं च नमो नमस्ते ॥

真言：「神々の主よ、我が清き信心をもって整えたこれらの衣をお受け取りください。宇宙を身とする御方よ、これらをお召しください。われに慈悲を垂れたまえ—礼拝、礼拝、汝に礼拝。」

Verse 26

एवं वस्त्राणि मे दद्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ धूपनं मे ततो दद्यात्कुङ्कुमागुरुमिश्रितम् ॥ एवं च धूपनं दद्यादिमं मन्त्रमुदीरयेत् ॥

このように、定められた作法にかなう行為によって、わたしに衣を供えるべきである。次に、クンクマ（サフラン）とアガル（沈香）を混ぜた香をわたしに供えるべきである。香を供えるとき、この真言を唱えるべきである。

Verse 27

एवं पूजां ततः कृत्वा प्रापणं च निवेदयेत् ॥ पूर्वोक्तेन विधानेन प्रापणं चोपकल्प्य च ॥

このように礼拝を行ったのち、プラーパナ（prāpaṇa）の供物を捧げるべきである。また、先に述べた作法に従ってプラーパナを調え、それを献ずべきである。

Verse 28

पूर्वोक्तेनैव मन्त्रेण दद्यत्प्रापणकं बुधः ॥ प्रापणान्ते चाचमनं दद्याद्देहविशुद्धये ॥

先に述べた同じ真言によって、賢者はプラーパナを供えるべきである。さらにプラーパナの終わりに、身体の清浄のため、アーチャマナ（儀礼的な水の含み）を行うべきである。

Verse 29

शान्तिजापस्ततः कार्यः सर्वकार्यर्थसिद्धिदः ॥ मन्त्रः— त्वं वै सुशान्तिं कुरु लोकनाथ राज्ञः सराष्ट्रस्य च ब्राह्मणानाम् ॥ बालेषु वृद्धेषु गवाङ्गणेषु कन्यासु शान्तिं च पतिव्रतासु ॥

次に、すべての行いの目的成就をもたらすと説かれる、シャーンティ・ジャパ（śānti-japa、平安の誦持）を行うべきである。真言：「汝はまことに深き安寧をなす、世の主よ。王とその国土、そしてブラーフマナたちに。子らと老いたる者に、牛と家々に、乙女たちに、また貞節にして夫に尽くす妻たちにも、安寧あれ。」

Verse 30

रोगा विनश्यन्तु च सर्वतश्च कृषीवलानां च कृषिः सदा स्यात् ॥ सुभिक्षयुक्ताश्च सदा हि लोकाः काले सुवृष्टिर्भविता च शान्तिः ॥

あらゆる方角において病が滅び去らんことを。耕す者たちの農が常に栄えんことを。人々が常に良き糧に恵まれんことを。時にかなった慈雨がもたらされ—そして安寧があらんことを。

Verse 31

आगमिष्याम्यहं देवि मन्त्रपाठो मम प्रियः ॥ निःशब्दं च ततः कृत्वा स्थाप्यो भागवतैः सह

「我は来たらん、女神よ。マントラの誦唱は我にとって愛しきもの。次いで沈黙を定め、（尊像）はバガヴァーンの帰依者たちと共に安置すべし。」

Verse 32

एवं विधिं ततः कृत्वा विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ सम्पूज्य तत्र देवेशं ब्राह्मणान्भोजयेद्व्रती

「かくして、次第に従い儀礼を成し、規定にかなう行為をもって、誓戒を守る者はその場で主宰神を供養し、ブラーフマナたちに食を施すべし。」

Verse 33

दीनानाथान्प्रतर्प्याथ यथाविभवशक्तितः ॥ य एतेन विधानेन कुर्यात्संस्थापनं मम

「次いで、財力と力に応じて貧しき者と庇護なき者を満たし施し—この法式によって我が安置を行う者は……」

Verse 34

यावन्तो मम गात्रेषु जायन्ते जलबिन्दवः ॥ तावद्वर्षसहस्राणि मम लोकेषु तिष्ठति

「我が肢体に生ずる水の滴の数だけ、彼は我が諸世界においてその数の千年のあいだ留まる。」

Verse 35

यो मां संस्थापयेद्भूमे सर्वाहङ्कारवर्जितः ॥ तारितं च कुलं तेन सप्त सप्त च सप्ततिः

「一切の我慢を離れて地上に我を安置する者は、その者によって一族が救いへと渡される。七、また七、そして七十（代）に至るまで。」

Verse 36

एतत्ते कथितं भद्रे शैलिकास्थापनं मम ॥ धर्मसन्धारणार्थाय मम भक्तसुखाय च

吉祥なる者よ、汝に告げた。石上における我が安置は、ダルマを支え、我が帰依者の安楽のためである。

Verse 37

करणधारणप्रवध्यं उदाहरणम् अपराजितम् अजारामर । सम्पूज्य स्नापयात्मानम् अनेन मन्त्रेण ॐ नमो वासुदेवाय ॥ एवं तु स्थापनं कृत्वा शिलायां मम सुन्दरि ॥ ततोऽधिवासनं कार्यं पूर्वप्रोष्ठपदासु च

正しく供養したのち、この真言によって自らを沐浴すべきである。「オーム、ヴァースデーヴァに帰命する」。かくして石上に我が安置を成したなら、麗しき者よ、次いでアディヴァーサナ（adhivāsana）の儀を行うべし。さらにプールヴァプローシュタパダー（Pūrvaproṣṭhapadā）の日にも行うべきである。

Verse 38

एवं कृते विधाने भवामि सन्निहितः स्वयम् ॥ व्यतीतायां तु शर्वर्यां प्रभाते विमले ततः

このように作法が行われるなら、我自らが現前する。夜が過ぎ去り、清らかな朝となれば……

Verse 39

मन्त्रः — असावनादिः पुरुषः पुराणो नारायणः सर्वजगत्प्रधानः ॥ गन्धं च माल्यानि च धूपदीपौ गृहाण देवेश नमो नमस्ते

真言：「かの無始の原初のプルシャ、古き者—ナーラーヤナ、全世界の最上の根本原理。神々の主よ、香と花鬘と薫香と灯明を受けたまえ。帰命、帰命したてまつる。」