Adhyaya 178
Varaha PuranaAdhyaya 1788 Shlokas

Adhyaya 178: Ritual Observance for Reciting the Deeds of Śatrughna (Remembrance of the Slaying of Lavaṇa)

Śatrughnacarita-śravaṇa-vidhiḥ (Lavaṇāsura-vadha-smaraṇam)

Ritual-Manual (Vratavidhi) with Itihāsa-Allusion

ヴァラーハは主たる教導者として、功徳を求めるプリティヴィーに、物語の想起が儀礼の成就に結びつくことを説き、規定を示す。本章は、シャトルグナがかつて猛威をふるうラヴァナを討ち滅ぼしたことを回想し、彼を「annam-ugra(食を貪り喰らう凶暴者)」と描写しつつ、その行為がブラーフマナ(dvijānugraha)の歓喜のためであったと明言する。続いてヴラタに似た作法を定める。マールガシールシャ月のドヴァーダシーには清浄に斎戒してシャトルグナの事績を誦し/奉修し、前日のエーカーダシーにはウパヴァーサを守り沐浴し、家族とともにマホーツァヴァを行い、その後、用意した食でブラーフマナを供養して満足させる。果報は罪障の解脱、祖霊(ピトリ)との歓喜、そしてスヴァルガへの長き滞在である。

Primary Speakers

VarāhaPṛthivī

Key Concepts

dvijānugraha (supporting brāhmaṇas as social-ethical order)vrata/upavāsa (ritual fasting discipline)tithi-regulated observance (ekādaśī/dvādaśī timing)mahotsava (public/familial festival as social cohesion)brāhmaṇa-tarpaṇa/bhojana (feeding as merit economy)pāpavinirmukti (sin-removal soteriology)pitṛ-sambandha (ancestral continuity and memory)itihāsa-smaraṇa as ritual technology (narrative recitation as praxis)

Shlokas in Adhyaya 178

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शत्रुघ्नेन पुरा घोरो लवणः सूदितो यथा ॥ द्विजानुग्रहकामार्थमन्नमुग्रस्वरूपिणम् ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「かつて猛きラヴァナがシャトルグナによって討たれた次第、また二度生まれの者(ドヴィジャ)に恩寵を与えるため、食が恐るべき姿で現れた次第—それを我は語ろう。」

Verse 2

द्वादश्यां मार्गशीर्षस्य उपोष्य नियतः शुचिः ॥ यः करोति वरारोहे शत्रुघ्नचरितं यथा ॥

マールガシールシャ月の十二日に、斎戒して身を慎み清浄となり、麗しき腰の君よ、定められた作法のとおりにシャトルグナ(Śatrughna)の事績を行じ、または誦する者は—

Verse 3

द्विजानां प्रीणनं कृत्वा स्वधान्नपटुभोजनैः ॥ लवणस्य वधादेव शत्रुघ्नस्य शरीरिके ॥

自らの備えによる滋養ある食をもって、ドヴィジャ(dvija、二度生まれの者)を満足させたのち—それはまさに、シャトルグナ(Śatrughna)の具身の物語におけるラヴァナ(Lavaṇa)討伐と結びつく。

Verse 4

हर्षस्तु सुमहान्जातो रामस्याक्लिष्टकर्मणः ॥ अयोध्यायाः समायातो रामः सबलवाहनः ॥

倦むことなき業をなすラーマ(Rāma)に、きわめて大いなる歓喜が起こった。ラーマはアヨーディヤー(Ayodhyā)より、軍勢と乗り物を伴って到来した。

Verse 5

महोत्सवं च कर्तुं स शत्रुघ्नस्य महात्मनः ॥ सीतामाग्रहणीं प्राप्य मथुरां लवणान्तकः ॥

そして大いなる魂をもつシャトルグナ(Śatrughna)のために、大祭を執り行おうとした。シーターマーグラハニー(Sītāmāgrahaṇī)に至ると、ラヴァナ(Lavaṇa)を討った者はマトゥラー(Mathurā)へと進んだ。

Verse 6

एकादश्यां सोपवासः स्नात्वा विश्रान्तिसंज्ञके ॥ कृत्वा महोत्सवं तत्र कुटुम्बसहितः पुरा ॥

エーカーダシー(Ekādaśī)の日、断食を守り、ヴィシュラーンティ(Viśrānti)と呼ばれる地で沐浴してから、かつて彼は一族とともにそこで大祭を執り行った。

Verse 7

तस्मिन्मुक्त्वा यथाकामं ब्राह्मणान्वै प्रतर्प्य च ॥ तस्मिन्नहनि तत्रैव यः कुर्यात्स महोत्सवम् ॥

その地において、望むままに施しをなし、しかもブラーフマナたちをしかるべく満足させたのち、まさにその日に同じ場所で大いなる祭礼を行う者——それが定められた行法である。

Verse 8

सर्वपापविनिर्मुक्तः पितृभिः सह मोदते ॥ स्वर्गलोके चिरं कालं यावत्स्थित्यन्तजन्मनः ॥

一切の罪より解き放たれ、祖霊とともに歓喜し、天界に久しくとどまる——その生(そこにおける生)を規定する期限が尽きるまで。

Frequently Asked Questions

The text frames ethical order through dvijānugraha: merit is generated by disciplined fasting, narrative remembrance, and materially sustaining learned communities via brāhmaṇa-feeding. Social reciprocity (supporting custodians of learning), ancestral continuity (pitṛ association), and self-regulation (niyama, śauca) are presented as the core moral-ritual logic.

The observance is anchored in Mārgaśīrṣa: fasting/recitation is prescribed on dvādaśī, with a preparatory ekādaśī upavāsa, bathing (snāna), and a mahotsava conducted in that temporal window.

While not explicitly ecological, the chapter implicitly ties terrestrial well-being to regulated consumption and redistribution of food (anna): the narrative contrasts a destructive, food-devouring force with a social practice of feeding and ritual restraint. Read through Pṛthivī-centered ethics, it models governance of appetite and communal provisioning as stabilizing forces for life on Earth.

Śatrughna is central, with Rāma referenced as returning to Ayodhyā and participating in celebratory framing. Lavaṇa appears as the antagonist whose death is commemorated. Mathurā and the epithet Lavaṇāntaka locate Śatrughna within a recognizable North Indian epic-cultural geography.