Adhyaya 167: The Glory of the Viśrānti Tīrtha and the Account of a Rākṣasa’s Liberation

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ शृणु देवि यथा संज्ञा विश्रान्तेः कीर्तिता पुरा ॥ राक्षसेन पुरा प्रोक्ता ब्राह्मणाय महात्मने ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「聞け、女神よ。いかにして『ヴィシュラーンティ（Viśrānti）』という呼称が昔に称えられたかを。かつてそれは、あるラークシャサが大いなる心のブラーフマナに語ったのである。」

Verse 2

पृथिव्युवाच ॥ किमर्थं राक्षसेनोक्ता संज्ञा विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ किमर्थं पृष्टवान्विप्रः सर्वं कथय मे प्रभो ॥

プリティヴィーは言った。「羅刹が口にしたその呼称は、なぜ『ヴィシュラーンティ（安息）』と呼ばれるのですか。また、なぜその婆羅門はそれを尋ねたのですか。主よ、すべてを私にお語りください。」

Verse 3

श्रीवराह उवाच ॥ उज्जयिन्यामभूद्विप्रः सदाचारविवर्जितः ॥ न स पूजयते देवान्न स साधून् नमस्यति ॥

シュリー・ヴァラーハは言った。「ウッジャイニーに、正しい行いを欠いた婆羅門がいた。彼は神々を敬わず、徳ある人々にも礼拝しなかった。」

Verse 4

पुण्यतीर्थं समासाद्य न च स्नानं करोति सः ॥ वेदवेदाङ्गरहितः परदाररतः सदा ॥

「功徳あるティールタに至っても、定めの沐浴を行わなかった。彼はヴェーダとヴェーダーンガを欠き、つねに他人の妻に執着していた。」

Verse 5

सन्ध्ये द्वे शयने चैव नित्यं मूढः स तिष्ठति ॥ न स देवानुष्यान्श्च पितॄन् पूजयते सदा ॥

「二つのサンディヤー（暁と黄昏）にも、また就寝の時にも、彼は常に怠り迷っていた。神々も人々も祖霊も、つねに礼敬することがなかった。」

Verse 6

पापाचाररतो नित्यं पापसङ्गः सुदुर्मतिः ॥ गार्हस्थ्यधर्ममाश्रित्य मोहितो वर्त्तते सदा ॥

「彼は常に罪の行いに耽り、悪しき交わりを好み、判断もきわめて拙かった。迷妄のうちに、『家住者のダルマ（ガールハスティヤ）』を口実として、なお生を続けていた。」

Verse 7

गार्हस्थ्यं सर्वधर्माणां श्रेष्ठमुक्तं स्वयम्भुवा ॥ यावन्ति जन्तवः सर्वे यथा गोः सर्वतः स्थिताः ॥

家住の道（ガールハスティヤ）は、自生者スヴァヤンブーによって、あらゆるダルマの中で最上と宣言された――ちょうど、すべての生きものが四方において牛という養いの資源に支えられて立つように。

Verse 8

यथा मातरमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥ एवं गार्हस्थ्यमाश्रित्य सर्वे जीवन्ति जन्तवः ॥

すべての生きものが母に依って生きるように、同じく、すべての生きものは家住の道（ガールハスティヤ）に依って生きる。

Verse 9

ततः स चौर्यं कुर्वाणः पापैः सह नराधमः ॥ स च रात्रौ द्रवन् लोकान् लब्धोऽसौ राजरक्षिभिः ॥

それからその卑しき男は、悪人どもと共に盗みを働き、夜に人々の間を走って逃げたが、王の衛兵に捕らえられた。

Verse 10

अन्धकूपे स पतितो घोररूपोऽवसत्तदा ॥ कदाचिदथ कार्येषु महान्सार्थ उपागतः ॥

彼は暗い穴に落ち、そののち恐ろしい有様でそこに留まっていた。やがてある時、用事のために大きな隊商が到着した。

Verse 11

तेषां मध्ये द्विजः कश्चिद्रक्षां कृत्वा वसुन्धरे ॥ रक्षोघ्नेन च मन्त्रेण सर्वं सार्थं च रक्षति ॥

その一行の中に、ヴァスンダラーよ、あるバラモンが地に護りの作法を行い、羅刹（ラークシャサ）を滅するという真言によって隊商全体を守護した。

Verse 12

तत्रागत्य च रक्षस्तु ब्राह्मणं वाक्यमब्रवीत् ॥ राक्षस उवाच ॥ अहं दास्यामि ते विप्र यत्ते मनसि वर्तते ॥

そこへ来た羅刹は婆羅門に告げた。「おお婆羅門よ、ヴィプラよ、汝の心にあるもの、汝の望むものを我は授けよう。」

Verse 13

बहुकालेन संप्राप्तं भोजनं च यथेप्सितम् ॥ उत्तिष्ठ विप्र गच्छ त्वमन्यत्र शयनं कुरु ॥

「久しい時を経て、汝の望んだ食は得られた。起て、ヴィプラよ。ほかへ行き、別の場所に臥所を設けて休め。」

Verse 14

येनाहं भक्षये सार्थं यावत्तृप्तिर्भवेन्मम ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

「—我が飢え満たされるまで隊商を喰らうためだ。」羅刹の言葉を聞いて、ヴィプラは答えて言った。

Verse 15

एकः सार्थं प्रयातोऽहं नोत्सृजामि कथंचन ॥ तस्माद्राक्षस गच्छ त्वं सार्थं मम परिग्रहम् ॥

婆羅門は言った。「我はこの隊商と一つとなって旅立った。いかなることがあっても捨てはしない。ゆえに羅刹よ、来たれ—汝の分として我を取れ。隊商は我が護りのもとにある。」

Verse 16

निरीक्षितुं न शक्तोऽसि मम मन्त्रबलेन हि ॥ राक्षस उवाच ॥ मम भक्ष्ये हते विप्र दोषस्तव भविष्यति ॥

「汝は我を見据えることすらできぬ。われは我が真言（マントラ）の力により支えられているのだ。」羅刹は言った。「もし我が獲物が殺されるなら、ヴィプラよ、その咎は汝に帰する。」

Verse 17

दयां कुरु त्वं विप्रर्षे भोजनं मम दीयताम् ॥ ततोऽपृच्छदसौ विप्रो राक्षसं दारुणं प्रति ॥

「憐れみを垂れたまえ、婆羅門の中の聖賢よ。わたしに食を与えよ。」その後、その婆羅門は凄まじい羅刹に問いかけた。

Verse 18

केन त्वं कर्मदोषेण राक्षसत्वमुपागतः ॥ ततश्च कथयामास कथावृत्तं पुरातनम् ॥

「いかなる業の過ちによって、汝は羅刹の身となったのか。」そうして彼は、昔の出来事の古い物語を語り始めた。

Verse 19

तस्य दुःखेन संयुक्तो विप्रोऽसौ वाक्यमब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ मित्रत्वे वर्तसे रक्षस्तव दास्यामि किं वद ॥

その悲しみに心を動かされた婆羅門は言った。「羅刹よ、汝は友としてある。わたしは助けを与えよう。言え——何を望むのか。」

Verse 20

आत्मना चोपकारेण प्रियं किं करवाणि ते ॥ राक्षस उवाच ॥ ददासि यदि तद्विप्र यन्मे मनसि वर्तते ॥

「自らの力と助けの行いによって、汝にいかなる益をなそうか。」羅刹は言った。「もし与えてくださるなら、婆羅門よ——わが心にあるものを与えよ。」

Verse 21

मथुरायां च यत्स्नातं कृतं विश्रान्तिसंज्ञके ॥ तच्च स्नानफलं देहि येन मुक्तिं व्रजाम्यहम् ॥

「また、マトゥラーの『ヴィシュラーンティ（Viśrānti）』と呼ばれる地で汝が行った沐浴——その沐浴の果報を我に与えよ。そうすれば、我は解脱（モークシャ）に至ろう。」

Verse 22

तेन दुःखेन संयुक्तो विप्रो वाक्यमथाब्रवीत् ॥ विप्र उवाच ॥ कथं जानासि रक्षस्त्वं तीर्थं विश्रान्तिसंज्ञकम् ॥

その悲しみに打たれて、ブラーフマナは言った。「いかにして汝ラークシャサは、『ヴィシュラーンティ（Viśrānti）』と呼ばれる聖なる渡しを知るのか。」

Verse 23

कथं च संज्ञा तस्याभूत्कथय त्वं हि राक्षस ॥ राक्षस उवाच ॥ पुरी उज्जयिनी नाम्ना तस्यां वासो हि मे सदा ॥

「また、いかにしてその名が付いたのか。語れ、ラークシャサよ。」ラークシャサは答えた。「ウッジャイニー（Ujjayinī）という都がある。まことに、そこが常に我が住まいであった。」

Verse 24

कस्मिंश्चिदथ कालेन गतोऽहं विष्णुमन्दिरम् ॥ तस्याग्रे तिष्ठते विप्रो वाचको वेदपारगः ॥

ある時、私はヴィシュヌ（Viṣṇu）の मंदिरへ赴いた。その前に、ヴェーダに通暁した説法者たるブラーフマナが立っていた。

Verse 25

विश्रान्तितीर्थमाहात्म्यं श्रावयन्स दिने दिने ॥ तस्य श्रवणमात्रेण मम भक्तिर्हृदिस्थिता ॥

日ごとに彼はヴィシュラーンティ・ティールタ（Viśrānti-tīrtha）の偉大さを語り聞かせた。それを聞くのみで、信愛（バクティ）は我が心に生じ、そこに安住した。

Verse 26

सा संज्ञा च श्रुता तत्र विश्रान्तेश्च मयाऽनघ ॥ वासुदेवो महाबाहुर्जगत्स्वामी जनार्दनः ॥

そこで、咎なき者よ、私もまたその呼称――「ヴィシュラーンティ（Viśrānti）」を聞いた。すなわち、ヴァースデーヴァ（Vāsudeva）、大臂のジャナールダナ（Janārdana）、世界の主がそれに結び付いているからである。

Verse 27

विश्रामं कुरुते तत्र तेन विश्रान्तिसंज्ञिता ॥ राक्षसस्य वचः श्रुत्वा विप्रो वचनमब्रवीत् ॥

彼はそこで憩う。ゆえにそこは「ヴィシュラーンティ（Viśrānti）」と呼ばれる。羅刹の言葉を聞いて、婆羅門は答えて語った。

Verse 28

पलायमानः स परमन्धकूपेऽपतत्तदा ॥ मृतोऽसौ पतितस्तत्र राक्षसत्वमुपागतः ॥

逃げるさなか、彼はそのとき深い闇の井戸へと落ちた。そこで落ちて死に、羅刹の身となった。

Verse 29

अनाचारादि हेतोश्च राक्षसत्वमुपागतः ॥ आत्मानं कथयामास विप्राग्रे स यथायथम् ॥

また非行などの因によって、彼は羅刹の境涯に至った。婆羅門の前で、起こったとおりに順を追って自らの物語を語った。

Verse 30

एकस्नानस्य हि फलं तव दत्तं च राक्षस ॥ विप्रे चेति उक्तमात्रे च मोक्षावासमवाप सः ॥

「羅刹よ、ただ一度の儀礼沐浴の果報が汝に授けられた。」婆羅門がこの言葉を口にしたその瞬間、彼は解脱の住処を得た。