Adhyaya 165: The Glory of Mathurā: The Account of Piṇḍa-Offering at the Catuḥsāmudrika Well

Verse 1

श्रीवराह उवाच ॥ अतः परं प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ यथावृत्तं प्रतिष्ठाने दक्षिणापथमण्डले ॥

聖なるヴァラーハは言った。「これよりさらに説き明かそう。聞け、ヴァスンダラーよ。これは南道（ダクシナーパタ）地方、プラティシュターナにおいて起こった事の次第である。」

Verse 2

सुशीलो नाम वैश्यस्तु तस्मिन्वसति पत्तने ॥ धनधान्यसमृद्धस्तु बहुपुत्रः कुटुम्बवान् ॥

その都には、スシーラ（Suśīla）という名のヴァイシャ（商人）が住んでいた。財と穀物に恵まれ、多くの息子を持ち、家族と家を備えていた。

Verse 3

कुटुम्बभरणासक्तो नित्यकालं हि तिष्ठति ॥ स्नानं दानं जपं होमं देवार्चां न करोति सः ॥

家族を養うことに執着して、彼は常にそのことで心を奪われていた。彼は儀礼の沐浴も、ダーナ（布施）も、ジャパ（誦持）も、ホーマ（火供）も、神々への礼拝も行わなかった。

Verse 4

क्रयविक्रयसक्तस्य कालो दीर्घो गतस्तदा ॥ कदाचिदपि पापोऽसौ न साधु गमनं गतः ॥

売買に執着する彼のもとでは、その時、長い歳月が過ぎ去った。あの罪ある者は、善へ向かう旅路—すなわち徳ある交わりや正しい行い—へと、ついに一度も赴かなかった。

Verse 5

न तेन धर्मश्रवणं कदाचिदपि संश्रुतम् ॥ देवानां ब्राह्मणानां च भक्तिस्तस्य न विद्यते ॥

彼は決してダルマの教えを聴こうとせず、神々にもブラーフマナにも、信敬と尊崇の心を持たなかった。

Verse 6

आत्मोदरनिमित्तं हि पापं च कुरुते सदा ॥ गच्छन्तं बहुकालं च न तं बुध्यति पापकृत् ॥

まことに、己の腹のために彼は常に罪を重ね、長い時が過ぎゆくのに、その罪作りはなお悟らなかった。

Verse 7

न तस्य जायते बुद्धिर्दानं दातुं कदाचन ॥ तस्यैवं वसतस्तत्र प्रतिष्ठाने पुरोत्तमे ॥

彼には布施（ダーナ）を施そうという思いが一度も生じなかった。かくして彼がそのように住していたとき、最勝の都プラティシュターナにおいて、

Verse 8

धनयुक्तोऽपि पापोऽसौ न ददाति कदाचन ॥ नैवान्यमतिदातारं शक्नोति च निरीक्षितुम् ॥

財を持ちながらも、その罪深い男は決して施さず、並外れて惜しみなく与える他者を、見ることさえ耐えられなかった。

Verse 9

स तु कालेन महता कुटुम्बासक्तमानसः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन साध्वीं भार्यां प्रियान्सुतान् ॥

しかし長い時が過ぎ、心が家族に執着していた彼に、ある時—宿縁のめぐり合わせによって—貞淑な妻と愛しい息子たちが（もたらされた）…

Verse 10

परिभ्रमन्क्षुधाविष्टो मरुदेशं गतोऽपि सः ॥ तत्रैव च कृतावासो बहुकालं स वै वणिक् ॥

さまよい歩き、飢えに苦しみつつ、彼は砂漠の地に至った。そこでその商人は住まいを定め、久しく留まった。

Verse 11

कदाचिद्दैवयोगेन तत्र सार्थ उपागतः ॥ तस्य मध्ये तु वणिजो मथुरायां विनिःसृताः ॥

ある時、宿縁のめぐり合わせにより、そこへ隊商が到来した。その中にはマトゥラー（Mathurā）を発った商人たちがいた。

Verse 12

गते सार्थे तु स वणिक् तं वृक्षं समुपाश्रितः ॥ तत्रैव वसति प्रेतो रौद्ररूपो भयानकः ॥

隊商が去ると、その商人はその木のもとに身を寄せた。まさにその場所には、猛々しい姿の恐るべきプレータ（餓鬼霊）が住んでいた。

Verse 13

दीर्घदंष्ट्रः सुविकटो ह्रस्वबाहुर्विभीषणः ॥ महाहनुर्विशालाक्षो बिडालसदृशाननः ॥

長い牙をもち、きわめて醜怪で、腕は短くおぞましい。巨大な顎と大きく開いた目を備え、顔は猫に似ていた。

Verse 14

अथ कालेन बहुना दैवयोगेन भामिनि ॥ तत्राजगाम कश्चित्तु क्रयविक्रयकारकः ॥

やがて長い時を経て、宿縁のめぐり合わせにより、ああ淑女よ、売買を業とする一人の商人がそこへやって来た。

Verse 15

तं दृष्ट्वा दूरतः प्रेतश्चातिहर्षेण संयुतः ॥ तत्राजगाम नृत्यन् स इदं वचनमब्रवीत् ॥

Seeing him from afar, the preta—filled with excessive delight—came there dancing, and spoke these words.

Verse 16

भक्ष्यभूतो ममाद्यत्वं क्व भवान्यातुमिच्छति ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा सोऽतिभीतो द्रुतं गतः ॥

“Having become my food today, where do you think you are going?” Hearing the preta’s words, he—terrified—quickly fled.

Verse 17

गच्छन्तं तं गृहीत्वा स प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥ मम त्वं विहितो भक्ष्यः स्वयं प्राप्तोऽसि मानव ॥

Seizing him as he was going, the preta spoke: “You are appointed as my prey; you have come of your own accord, O man.”

Verse 18

मांसं ते भक्षयिष्यामि पिबामि तव शोणितम् ॥ इत्याकर्ण्य वचस्तस्य स वणिग्वाक्यमब्रवीत् ॥

“I shall eat your flesh and drink your blood.” Hearing his words, the merchant replied.

Verse 19

मयि संभक्षिते रक्षः कुटुम्बं हि मरिष्यति ॥ ततो वचनमाकर्ण्य प्रेतो वचनमब्रवीत् ॥

“If I am eaten, O demon, my household will surely perish.” Then, hearing his statement, the preta spoke in reply.

Verse 20

कस्मात्स्थानात्समायातः सत्यं ब्रूहि महामते ।

いずこより来たりしや。真実を語れ、大いなる心の者よ。

Verse 21

विभुरुवाच ॥ गोवर्ध्धनो गिरिवरो यमुना च महानदी ॥ तयोर्मध्ये पुरी रम्या मथुरा लोकविश्रुता ।

ヴィブは言った。「ゴーヴァルダナはすぐれた山、ヤムナーは大河である。その二つの間に、世に名高い麗しき都マトゥラーがある。」

Verse 22

तस्यां वसाम्यहं प्रेत पितृपैतामहे गृहे ॥ तत्र मे वसतो नित्यं यद्द्रव्यं पूर्वसञ्चितम् ।

そこで私はプレータとして、父と祖父の先祖の家に住んでいる。そこに常に住むうち、以前に蓄えた財が—

Verse 23

तत्सर्वं तस्करैर्नीतं क्षीणवित्तोऽभवं तदा ॥ स्वल्पं वित्तं गृहीत्वाहं समायातो मरुस्थलम् ।

それらはすべて盗賊に奪われ、私はその時、財を失った。わずかに残った金を携え、砂漠の地へと来た。

Verse 24

तव दृष्टिपथं यातो यत्कार्यं तत्कुरुष्व मे ।

私はあなたの視界に入るところまで来た。なすべき務めがあるなら、それを私のために行ってほしい。

Verse 25

प्रेत उवाच ॥ न त्वां खादितुमिच्छामि कृपा मे जायते त्वयि ॥ समयेन हि मोक्ष्यामि कुरुष्व वचनं मम ।

プレータは言った。「汝を喰らうことは望まぬ。汝に対して憐れみが我に起こった。時至れば汝を解き放つ—我が命に従え。」

Verse 26

निर्वृत्य गच्छ मथुरां मम कार्यार्थसाधकः ॥ तत्र गत्वा त्वया कार्यं यत्कर्तव्यं वदामि तत् ।

「マトゥラーへ行き、我が用を成就せよ。そこに至ったなら、汝がなすべきことを我が告げよう。」

Verse 27

स्नानं कृत्वा तु विधिवत्कूपे चातुःसामुद्रिके ॥ पिण्डदानं कुरुष्व त्वं मम नाम्ना प्रयत्नतः ।

「チャトゥḥサームドリカと呼ばれる井戸で法にかなって沐浴したのち、我が名において努めてピンダ（piṇḍa）の供養を行え。」

Verse 28

नाहं यास्यामि मथुरां द्रव्याभावे कथंचन ॥ भक्षयस्व शरीरं मे ततस्तृप्तिमवाप्स्यसि ।

「財がなければ、いかなる形でもマトゥラーへは行けぬ。我が身を喰らえ。そうすれば汝は満たされよう。」

Verse 29

प्रेत उवाच ॥ गृहे बहुधनं तेऽस्ति त्वं गच्छ मम सत्कुरु ॥ आस्ते धनमपर्याप्तं गच्छ त्वं मा विलम्बय ।

プレータは言った。「汝の家には多くの財がある。行って、我のためにしかるべきことをせよ。財は十分にある。行け、遅れるな。」

Verse 30

विभुरुवाच ॥ गृहे मम धनं नास्ति यत्त्वया समुदीरितम् ॥ गृहे शेषं मम धनं न चान्यत्तत्र विद्यते ॥

ヴィブは言った。「我が家には、汝が述べたような財はない。家に残るものこそ我が唯一の所有であり、ほかには何もない。」

Verse 31

पितृपैतामही कीर्तिरविक्रेया हि सा मया ॥ प्रेतः प्रहस्य सानन्दमिदं वचनमब्रवीत् ॥

「祖先と先祖の誉れ――まことに、それを我が売ることはできぬ。」そう言って笑い、プレータ（亡き者の霊）は歓喜してこの言葉を語った。

Verse 32

अस्ति चैव धनं प्रोक्तं यन्मया त्वद्गृहे विभो ॥ सुवर्णभारो गर्तस्थो गृहे तिष्ठति सञ्चितः ॥

「しかも財はある、と我は告げたではないか、ヴィブよ。家の中に、穴に納められた黄金の一荷が、蓄えられて残っている。」

Verse 33

निवर्त गच्छ सन्तुष्टः सुहृदां प्रीतिवर्धनः ॥ एवं द्रक्ष्यामि ते मार्गं मथुरा येन गम्यते ॥

「引き返せ。満ち足りて行け。友の情を増し育てる者となれ。かくして、マトゥラーへ至る道を汝に示そう。」

Verse 34

सूता उवाच ॥ वणिग्घृष्टमना भूत्वा पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ इमामवस्थां सम्प्राप्य कथं ज्ञानसमुद्भवः ॥

スーターは語った。商人は心を乱し、再び言った。「このような境地に至って、いかにして知（ジュニャーナ）は生起するのか。」

Verse 35

ततः स कथयामास यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ प्रतिष्ठाने पुरवरे विष्णोरायतनं महत् ॥

それから彼は、かつて起こった古の出来事を語った。プラティシュターナという優れた都には、ヴィシュヌの大いなる聖所があった。

Verse 36

प्रभातसमये तत्र विष्णोरायतने शुभे ॥ ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रास्तत्र समागताः ॥

夜明けの時、そこにある吉祥なるヴィシュヌの聖所に、ブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラが集い来た。

Verse 37

तस्मिन्काले तु मित्रेण नीतोऽहं विष्णुमन्दिरम् । अत्यादरेण महता सन्तोष्य च पुनः पुनः ॥

その時、友に導かれて私はヴィシュヌの寺院へ行った。彼は大いなる敬意をもって、幾度も私を歓待し、敬った。

Verse 38

मित्रेण सह तत्रैव तस्य पार्श्वे व्यवस्थितः ॥ श्रुतो मया ततः कूपः पुण्योऽयं पापनाशनः ॥

その場で、友とともに彼の傍らに立っていると、私はこう聞いた。「この井戸は聖なるもの、罪を滅する。」

Verse 39

समुद्राः किल तिष्ठन्ति चत्वारोऽत्र समागताः ॥ तस्य कूपस्य माहात्म्यं श्रुतं तत्र महत्फलम् ॥

「まことに、四つの海がここに集まり在ると言われる。そこで私は、その井戸の偉大なる功徳を聞いた。その果報はきわめて大いなるものと説かれる。」

Verse 40

वाचकाय ततो दानं दत्तं सर्वैर्महाजनैः ॥ मित्रेण प्रेरितो दाने मया मौनं समाश्रितम्

その後、諸々の有力者が誦者に布施を与えた。友に施与を促されたが、私は沈黙を守り、差し控えた。

Verse 41

मित्रेण च पुनः प्रोक्तं यथाशक्त्या प्रदीयताम् ॥ तदा मित्रमसङ्गेन दत्तो वै स्वर्णमाषकः

友はさらに言った。「力に応じて施すがよい。」そのとき友は執着なく、まことに小さな金貨—マ―シャカ（māṣaka）—を施した。

Verse 42

ततः कालेन महता गतो वैवस्वतक्षयम् ॥ वैवस्वतनियोगेन ततोऽहं पूर्वकर्मभिः

それから長い時を経て、私はヴァイヴァスヴァタ（閻魔）の住処へ赴いた。ヴァイヴァスヴァタの裁定と、我が前世の業により、私はその後、定められた境遇に至った。

Verse 43

प्रेतत्वं समनुप्राप्तो दुस्तरं दुर्गमं महत् ॥ न दत्तं न हुतं चापि तीर्थं नैवावगाहितम्

私はプレータ（preta）の境遇に至った—越え難く、逃れ難く、苛烈である。布施もせず、供物の献供もせず、聖なる渡処（ティールタ, tīrtha）で沐浴すらしなかった。

Verse 44

न तर्पितास्तु पितरः प्राप्तोऽहं प्रेततां ततः ॥ इत्येत्कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि

また祖霊（祖先）も供養によって満たされなかった。ゆえに私はプレータの身となった。以上が、あなたが私に尋ねたすべてである。

Verse 45

गच्छ त्वं सम्मुखस्तत्र यत्र सा मथुरा पुरी ॥ प्रेतस्य वचनं श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्

「行け――まっすぐに、マトゥラー（Mathurā）の都のある所へ。」プレータ（preta）の言葉を聞いて、力ある御方は答えて語った。

Verse 46

प्रेत उवाच ॥ कथितं हि मया पूर्वं यद्वृत्तं हि पुरातनम् ॥ वाचकाय तु यद्दत्तं सुवर्णस्य च माषकम्

プレータは言った。「すでに以前、古の出来事を語った――誦者に金のマーシャカ（māṣaka）が施されたのだ。」

Verse 47

तद्दानस्य प्रभावेण नित्यं तृप्तोऽस्मि वै विभो ॥ अकामेन मया दत्तं तस्येदं कर्मणः फलम्

「その布施の力によって、私は常に満たされております、力ある御方よ。欲なくして与えたがゆえに、これがその行為の果報です。」

Verse 48

प्रेतभावं गतस्यापि न मे ज्ञानस्य विभ्रमः ॥ ततश्च स वणिक्श्रेष्ठ आगत्य मथुरां पुरीम्

「たとえプレータの境遇に堕ちても、私の知は乱れません。」そしてその最上の商人はマトゥラー（Mathurā）の都に到り、さらに進んだ。

Verse 49

कृतं तेन च तत्सर्वं यथा प्रेतेन भाषितम् ॥ प्रेतोऽसौ तेन कृत्येन मुक्तिं प्राप्य दिवं गतः

彼はプレータの語ったとおりにすべてを成し遂げた。その行いによって、そのプレータは解脱を得て天界へと赴いた。

Verse 50

तीर्थे चैव गृहे वापि देवस्थानेऽपि चत्वरे ॥ यत्र तत्र मृता देवि मुक्तिं यान्ति न चान्यथा ॥

聖なる渡し場であれ、あるいは自宅であれ、寺院の境内であれ、広場であれ——どこで命を終えようとも、女神よ、彼らは解脱を得る。決して他のあり方ではない。

Verse 51

अन्यत्र हि कृतं पापं तीर्थमासाद्य गच्छति ॥ तीर्थे तु यत्कृतं पापं वज्रलेपो भविष्यति ॥

他所でなした罪は聖なる渡し場に至れば去る。だが聖なる渡し場でなした罪は、金剛の塗膜のように堅く付着するものとなる。

Verse 52

मथुरायां कृतं पापं तत्रैव च विनश्यति ॥ एषा पुरी महापुण्या यस्यां पापं न विद्यते ॥

マトゥラーでなした罪は、その地でただちに滅する。この都は大いなる功徳の都であり、そこでは罪が存続しないと説かれる。

Verse 53

कृतघ्नश्च सुरापश्च चौरॊ भग्नव्रतस्तथा ॥ मथुरां प्राप्य मनुजो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥

恩知らずの者、酒に溺れる者、盗人、あるいは誓戒を破った者であっても——マトゥラーに至れば、人はあらゆる穢れから解き放たれる。

Verse 54

परदाररता ये च ये नरा अजितेन्द्रियाः ॥ मथुरावासिनः सर्वे ते देवा नरविग्रहाः ॥

たとえ他人の妻に執着し、感官を制し得ぬ男たちであっても——マトゥラーに住む者は皆、人の姿を取る神々であると語られる。

Verse 55

बलिभिक्षाप्रदातारस्ते मृताः क्रोधवर्जिताः ॥ तीर्थस्नानरता ये च देवास्ते नरमूर्तयः ॥

供物と施しを与え、怒りを離れて没し、また聖なる渡処（ティールタ）での沐浴に励む者—そのような人々は、人の身に現れた神々の存在であると説かれる。

Verse 56

यदन्येषां सहस्रेण ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ एकेन पूजितेन स्यान्माथुरेणाखिलं हि तत् ॥

他所で大いなる心をもつブラーフマナ千人を供養して得られるものは—そのすべてが、ただ一人のマトゥラーの人（マートゥラ）を敬うことで成就すると説かれる。

Verse 57

अनृग्वै माथुरो यत्र चतुर्वेदस्तथापरः ॥ न च वेदैश्चतुर्भिः स्यान्माथुरेण समः क्वचित् ॥

ここでマートゥラは、ただ「リグ・ヴェーダを持たぬ者」にとどまらず、他には四ヴェーダを知る者さえいる。されど、いかなる所にもマートゥラに等しい者はない—四ヴェーダをもってしても。

Verse 58

भवन्ति सर्वतीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ॥ मङ्गलानि च सर्वाणि यत्र तिष्ठन्ति माथुराः ॥

あらゆる聖なる渡処（ティールタ）、あらゆる功徳の霊地、そして一切の吉祥は—マトゥラーの人々（マートゥラ）が住まうところに存すると説かれる。

Verse 59

चतुर्वेदं परित्यज्य माथुरं पूजयेत्सदा ॥ सिद्धा भूतगणाः सर्वे ये च देवगणा भुवि ॥

四ヴェーダさえ脇に置いても、常にマトゥラーの人（マートゥラ）を敬うべきである。地上のあらゆるシッダ、諸存在の群れ、そしてデーヴァの群れが彼らに結びつくからである。

Verse 60

मथुरावासिनो लोकान्पश्यन्ति च चतुर्भुजान् ॥ मथुरायां ये वसन्ति विष्णुरूपा हि ते नराः

マトゥラー（Mathurā）に住む人々は、四臂の神聖なる御姿を拝する。まことに、マトゥラーに住まう者たちは、ヴィシュヌ（Viṣṇu）の御姿を帯びると言われる。

Verse 61

ज्ञानिनस्तान्हि पश्यन्ति अज्ञानाः पश्यन्ति तान्न च

識者はそれらを見定めるが、無知なる者はまったく見ることができない。

Verse 62

एतत्ते कथितं भूमे माहात्म्यं मथुराभवम् ॥ चतुःसामुद्रिके कूपे पिण्डदाने परां गतिम्

かくして、地よ、マトゥラーより生ずる霊験の大いなることが汝に説き明かされた。すなわち、チャトゥフサームドリカ（Catuḥsāmudrika）と名づく井戸にてピンダ（piṇḍa）を供えることに結びつく、至上の到達である。

Verse 63

त्यक्त्वा जगाम निधनं प्रेतत्वं समुपागतः ॥ निरुदकेषु देशेषु विच्छायेषु वनेषु च

世を去り死に遭って、彼はプレータ（preta）の境位に至った。（そして）水なき地に、また影なき森にもさまよった。

Verse 64

कुटुम्बभरणार्थाय सम्प्राप्तो दुर्गमाटवीम् ॥ वृद्धः पिता मम गृहे माता पत्नी पतिव्रता

家族を養うため、私は踏み入り難い森へと来た。我が家には老いた父があり、また母と、夫婦の誓いを守る貞き妻がいる。

Verse 65

स्नानस्य च फलं देहि ततो गच्छ यथासुखम् ॥ प्रेतवाक्यं ततः श्रुत्वा विभुर्वचनमब्रवीत्

「汝の沐浴の果報を我に与えよ。されば汝は心のままに去れ。」プレータの言葉を聞いて、偉大なる御方は答えて語った。

Verse 66

वाचकस्तत्र पठति कथां पौराणिकीं शुभाम् ॥ मम मित्रं च तत्रैव नित्यकालं च गच्छति

そこでは語り手が吉祥なるプラーナの物語を誦する。わが友もまた、常に、いつの時もそこへ通う。

Verse 67

कथं धारयसॆ प्राणान्वृक्षमूलं समाश्रितः

樹の根元に身を寄せて、いかにして汝は生命の息を保っているのか。

Verse 68

तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् ॥ तस्याधिकं भवेत्पुण्यं मथुरायां निवासिनः

たとえ人が片足で千ユガのあいだ立ち続けようとも、マトゥラーに住む者の功徳はそれを上回る。