Adhyaya 162: The Efficacy and Merit of Cakra-tīrtha

Verse 1

अथ चक्रतीर्थप्रभावः ॥ श्रीवराह उवाच ॥ पुनरन्यत्प्रवक्ष्यामि तच्छृणुष्व वसुन्‍धरे ॥ चक्रतीर्थे पुरावृत्तं मथुरायास्तथोत्तरे ॥

ここに（始まる）はチャクラティールタ（Cakratīrtha）の威徳の説話である。聖ヴァラーハ（Śrī Varāha）は言った。「さらに別のことを語ろう。聞きなさい、ヴァスンダラー（Vasundharā）よ――マトゥラー（Mathurā）の北、チャクラティールタで昔起こった出来事を。」

Verse 2

महागृहॊदयम् नाम जम्बूद्वीपस्य भूषणम् ॥ तस्मिन् पुरवरे दिव्ये ब्राह्मणो वसते शुभे

ジャンブードヴィーパ（Jambūdvīpa）の飾りと称される、マハーグリホーダヤ（Mahāgṛhodaya）という都がある。その吉祥にして神聖なる最勝の都に、一人のブラーフマナが住まう。

Verse 3

स कन्यां पुत्रम् आदाय ब्राह्मणो वेदपारगः ॥ शालिग्रामं महापुण्यम् अगच्छद् ब्राह्मणोत्तमः

そのヴェーダに通暁したブラーフマナは、娘と息子を伴い、甚大な功徳の地と称されるシャーラグラーマ（Śālagrāma）へ赴いた。彼はブラーフマナの中でも最勝であった。

Verse 4

तत्रासौ वासम् अकरोत् पुण्यसेवी जितेन्द्रियः ॥ तीर्थसेवी तथा स्नायी देवतादर्शने रतः

そこで彼は住まいを定めた。功徳の行に励み、諸根を制し、ティールタ（tīrtha）に奉仕して沐浴の儀を行い、神聖なる御姿を拝することに心を向けていた。

Verse 5

तत्र सिद्धेन संवासो ब्राह्मणस्याभवत्तदा ॥ स सिद्धो वसते नित्यं कल्पग्रामे च सर्वदा

そのときブラーフマナは、そこで一人のシッダ（siddha）と共に住むようになった。そのシッダは、常に—いついかなる時も—カルパグラーマ（Kalpagrāma）に住すると伝えられる。

Verse 6

गच्छेत्स सर्वकालं तु शालिग्रामे वसुन्धरे ॥ स तेन सह सङ्गत्य कान्यकुब्जनिवासिना

彼は常にシャーラグラーマ（Śālagrāma）へ赴いた、ああヴァスンダラー（Vasundharā）よ。そしてカーニヤクブジャ（Kānyakubja）の住人であるその人と出会い、交わりを結んで共に過ごした。

Verse 7

कल्पग्रामविभूतिं च नित्यकालम् अवर्णयत् ॥ कल्पग्रामविभूतिं च श्रुत्वा स मुनिसत्तमः

彼は常にカルパグラーマの霊妙なる威徳（vibhūti）を説き明かしていた。カルパグラーマの威徳を聞いて、その最上の牟尼は……

Verse 8

गमने बुद्धिरुत्पन्ना ततः सिद्धमयाचत ॥ मित्रत्वं वर्त्तते सिद्ध नयस्वात्मनिवेशने

彼に赴く決意が起こり、ついでシッダに願った。「我らの間には友誼がある、シッダよ—汝の住処へ我を導け。」

Verse 9

ब्राह्मणस्य वचः श्रुत्वा सिद्धो वचनमब्रवीत् ॥ तत्र सिद्धा हि गच्छन्ति तेन तत्र गतिर्भवेत्

ブラーフマナの言葉を聞いて、シッダは答えた。「まことにシッダたちはそこへ赴く。ゆえにその地への到達と通行が可能となるのだ。」

Verse 10

दक्षिणे तु करे गृह्य ब्राह्मणं वेदपारगम् ॥ वामे चैव करे गृह्य तस्य पुत्रं महामतिम्

右の手でヴェーダに通暁したブラーフマナを取り、また左の手でその大いなる知慧の子を取って……

Verse 11

उत्पपात तदा सिद्धो गृहीत्वा ब्राह्मणोत्तमौ ॥ कल्पग्रामे तु तौ मुक्तौ पितापुत्रौ वसुन्धरे

そのときシッダは二人の最上のブラーフマナを携えて跳び上がった。カルパグラーマにおいて、父子を地上に解き放った、ヴァスンダラーよ。

Verse 12

तत्र तौ वसतो नित्यं कल्पग्रामे द्विजोत्तमौ ॥ तत्र कालेन महता रुग्देहे चाभवत्तदा ॥

そこで二人の最勝のブラーフマナは、常にカルパグラーマに住していた。長い歳月ののち、その身に病が起こった。

Verse 13

रुजा तु पीड्यमानः स दशमीं च दशां गतः ॥ मर्तुकामो द्विजवरो निरीक्ष्य सुतमुत्तमम् ॥

痛みに責められて、彼は危篤の境地に至った。死を望みつつ、勝れたブラーフマナはその立派な息子を見つめた。

Verse 14

उवाच पुत्रं धर्मात्मा मरणे समुपस्थिते ॥ गङ्गातीरे च मां पुत्र नय त्वं मा विलम्बय ॥

死が迫ると、法に生きる者は子に告げた。「わが子よ、わたしをガンガーの岸へ連れて行け。遅れるな。」

Verse 15

तेन पुत्रेण नीतोऽसौ गङ्गातीरे महामुनिः ॥ रुरोद पुत्रस्तु तदा पितृस्नेहसमन्वितः ॥

その子に導かれて、大いなる牟尼はガンガーの岸へ連れて行かれた。そのとき息子は父への情に満ちて泣いた。

Verse 16

वेदाध्ययनशीलः स पितृभक्त्या नियन्त्रितः ॥ वसतस्तस्य वै तत्र कालो जातो महामतेः ॥

彼はヴェーダの学習に励み、父への敬愛によって自らを律していた。そこに住むうちに、大いなる心の者に定めの時が訪れた。

Verse 17

कल्पग्रामे तदा सिद्धस्तस्य कन्या सुमध्यमा ॥ वरमन्वेषयन्ती सा न प्राप्तस्तु तया मतः ॥

その時カルパグラーマには一人のシッダがいた。彼の娘は細腰の乙女で、婿を求めていたが、望む相手はまだ得られていなかった。

Verse 18

कदाचिद्देवयोगेन कान्यकुब्जनिवासिनः ॥ गृहे प्रविष्टो विप्रः स भोजनार्थं महामतिः ॥

ある時、神々のはからいによって、その大賢のバラモンは食を求め、カーニヤクブジャの住人の家に入った。

Verse 19

दिव्यज्ञानॆन तं ज्ञात्वा पूजयामास तं द्विजः ॥ पूजयित्वा यथान्यायं कन्यां तस्मै ददौ तदा ॥

神妙なる知によって彼を見定めたバラモンは、その人を敬って供養した。しかるべき作法に従って礼を尽くしたのち、彼に娘を授けた。

Verse 20

श्वशुरस्य गृहे नित्यं भोजनं कुरुते द्विजः ॥ वसते पितृसन्निध्ये प्रतिचारी स पुत्रकः ॥

舅の家でそのバラモンは常に食事をとった。その子は心を配って仕え、父の傍らに住んでいた。

Verse 21

काले भगवतस्तस्य अतिक्षीणः पिता तदा ॥ तं दृष्ट्वा क्षीणतां प्राप्तं श्वशुरं पर्यपृच्छत ॥

やがて彼の尊き父はひどく衰えた。舅が衰弱に至ったのを見て、彼は敬意をもって問いかけた。

Verse 22

स्वामिन् पितुर्मे मरणं भविष्यति वदस्व माम् ॥ जामातृवचनं श्रुत्वा प्रहस्य श्वशुरोऽब्रवीत् ॥

「主よ、わが父の死が起こるでしょう——どうか告げてください。」婿の言葉を聞いて、舅は笑って答えた。

Verse 23

शूद्रान्नं भक्षितं तेन नित्यकालं द्विजोत्तम ॥ तस्य चाहारदोषेण मृत्युर् दूरं गतः पितुः ॥

「おお、最勝の再生者よ、彼は常にシュードラの食を口にしてきた。その食の過失ゆえに、父の死は遠くへ追いやられた（すなわち延期された）。」

Verse 24

पादयोर्विद्यते तच्च शूद्रान्नं च पितुस्तव ॥ जान्वोरूर्ध्वे न विद्येत शूद्रान्नं च द्विजोत्तम ॥

「そのシュードラの食は、汝の父の足に存する。膝より上には、おお最勝の再生者よ、シュードラの食は存しない。」

Verse 25

शूद्रान्नेन विहीनस्य तस्य मृत्युर् भविष्यति ॥ श्वशुरस्य वचस्तस्य पितुरग्रे न्यवेदयत् ॥

「シュードラの食を断たれれば、その死が起こる。」彼は舅の言葉を父の前で告げた。

Verse 26

तस्य पुत्रस्य वचनं श्रुत्वात्मानं विगर्हयत् ॥ ततः प्रभाते विमले उदिते च दिवाकरे ॥

息子の言葉を聞くと、彼は自らを責めた。やがて澄みわたる朝、日輪が昇ったとき、

Verse 27

पितुः समीपात्स गतः श्वशुरस्य निवेशनम् ॥ गते पुत्रे पिता तस्य रुजा त्वत्यन्तपीडितः ॥

彼は父の傍らを離れ、岳父の住まいへ赴いた。子が去った後、父は激しい痛みによって甚だしく苦しめられた。

Verse 28

सन्निधावुपलं दृष्ट्वा गृहीतं तेन तत्पदा ॥ चूर्णयामास तौ पादौ पीडया मोहितो द्विजः ॥

近くに石を見て、それを足で取った。痛みに惑わされたその二度生まれの者は、両足を踏み砕いてしまった。

Verse 29

ततः प्राणान्परित्यज्य गतोऽसौ कालवर्त्तनम् ॥ स्नात्वा भुक्त्वा ततो गत्वा प्रेक्ष्य तं पितरं मृतम् ॥

それから彼は生命の息を捨て、時の道へと赴いた、すなわち死んだ。沐浴し食事を終えてから行き、父が死んでいるのを見た。

Verse 30

गतसंज्ञं च पितरं दृष्ट्वा स रुरुदे भृशम् ॥ रुदित्वा सुचिरं कालं शास्त्रं दृष्ट्वा व्यचिन्तयत् ॥

父が意識を失っているのを見て、彼は激しく泣いた。長く泣いたのち、シャーストラ（śāstra）をひもとき、思索した。

Verse 31

संस्कारयोग्यता नास्ति इत्येवं पुनरब्रवीत् ॥ सर्पशृङ्गिहतानां च दंष्ट्राविग्रहितस्य च ॥

彼は再び言った。「葬送のサンスカーラ（saṃskāra）を行う資格はない。」また、蛇や角ある獣に殺された者、そして牙によって身体が損なわれた者についても語った。

Verse 32

आत्मनस्त्यागिनश्चैव आपस्तम्बोऽब्रवीदिदम् ॥ आत्मघाती नरः पापो नरके पच्यते चिरम् ॥

アーパスタンバは自己を捨てる者についてこう述べた。自ら命を絶つ者は罪深く、地獄で長く責め苦を受けると説かれる。

Verse 33

प्रायश्चितं विधीयीत न दद्याच्छोदकक्रियाम् ॥ अहो दैवं सुबलवत्पौरुषं तु निरर्थकम् ॥

贖罪は定めるべきだが、水の供養の儀は与えてはならない。ああ、天命はきわめて強く、人の努力はむなしく見える。

Verse 34

तस्य पुत्रो महाभागे गतः श्वशुरमन्दिरम् ॥ तं दृष्ट्वा श्वशुरो दीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥

高貴なる御方よ、彼の息子は舅の家へ赴いた。苦悩する彼を見て、舅は次の言葉を語った。

Verse 35

ब्रह्महत्या तु ते जाता गच्छ त्वं च यथेप्सितम् ॥ श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥

「汝には婆羅門殺しの罪が生じた。ゆえに望むままに去れ。」舅の言葉を聞いて、婿は答えた。

Verse 36

न मया ब्राह्मणवधः कदाचिदपि कारितः ॥ केन दोषेण मे सिद्धं ब्रह्महत्याफलं महत् ॥

「私はいかなる時も婆羅門の殺害を起こさせたことはない。いかなる過失によって、私に婆羅門殺しの大いなる報いが定まったのか。」

Verse 37

तेन दोषेण विप्रर्षे ब्रह्महत्याफलं तव ॥ आसन्नशयनाच्चैनं भोजनात्कथनादिषु ॥

その過失によって、婆羅門の中の聖賢よ、汝にはブラフマハティヤー（婆羅門殺し）の果報が及ぶ――彼のそばに臥すこと、共に食すること、語り合うこと等によって。

Verse 38

संवत्सरेण पतति पतितेन सहाचरन् ॥ तस्मान्मम गृहे नास्ति वासस्ते हि द्विजोत्तम ॥

堕ちた者と共に交わり暮らす者は、一年のうちに堕落する。ゆえに我が家には汝の宿はない、二度生まれし者の最勝よ。

Verse 39

श्वशुरस्य वचः श्रुत्वा जामाता वाक्यमब्रवीत् ॥ किं मया वद कर्तव्यं त्वया त्यक्तेन सुव्रत ॥

舅（しゅうと）の言葉を聞いて、婿は答えた。「告げよ、何をなすべきか。汝に捨てられた我はどうすればよい、善き誓いの人よ。」

Verse 40

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा ब्राह्मणः संहितव्रतः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य मथुरां याहि सुव्रत ॥

その言葉を聞いて、戒行に堅固な婆羅門は言った。「カルパグラーマを離れ、マトゥラーへ行け、善き誓いの者よ。」

Verse 41

ततः कालेन महता सम्प्राप्तो मथुरां पुरीम् ॥ ब्राह्मणेभ्यो बहिःस्थाने नित्यं तु वसते द्विजः ॥

やがて長い時を経て、彼はマトゥラーの都に到った。二度生まれし者は、婆羅門たちから離れた外の場所に常住した。

Verse 42

कन्यापुरनिवासी तु कुशिकोऽयं नराधिपः ॥ तस्य सत्रं नित्यकालं मथुरायां प्रवर्तते ॥

今、王クシカはカニヤープラに住み、その常住のサトラ（施与を伴う供犠の饗宴）はマトゥラーにおいて絶えず執り行われている。

Verse 43

द्वेसहस्रे तु विप्राणां तस्य सत्रे च भुञ्जते ॥ ब्राह्मणानां सदोच्छिष्टं ततश्चोद्धरते तु सः ॥

そのサトラでは二千人のバラモンが食事し、その後、彼自らがバラモンの残した食べ残しを片づける。

Verse 44

नान्यत्र तव संशुद्धिः कदाचित्पितृघातिनः ॥ कल्पग्रामं परित्यज्य तत्क्षणादेव निःसृतः ॥

「父を殺したお前には、他のいかなる所にも清めはない。」そう言われ、彼はカルパグラーマを捨て、その瞬間に立ち去った。

Verse 45

चक्रतीर्थं समासाद्य स्नानं स कुरुते सदा ॥ न भिक्षां कुरुते तत्र भोजनार्थं न गच्छति ॥

チャクラティールタに至ると、彼は常にそこで沐浴を行い、その地で乞食もせず、食を求めて出歩くこともしなかった。

Verse 46

स्वां सुतां चोदयामास गच्छ तां मथुरां पुरीम् ॥ भोजनं गृहीत्वा तत्रैव गच्छ त्वं भर्तृसन्निधौ ॥

彼は自分の娘に促した。「マトゥラーの都へ行き、そこで食事を受け取り、そのまま夫のもとへ直ちに行きなさい。」

Verse 47

दिव्यज्ञानें च तदा नित्यं सा भर्तृसन्निधौ ॥ दिने दिने गच्छति सा भर्तृभोजनकारणात् ॥

そののち、神聖なる知によって、彼女は日ごとに夫の御前へ赴き—日々重ねて—夫の食事を整えるためであった。

Verse 48

दिवस्यावसाने तु भोजनं गृहीत्वा गच्छति ॥ भोजनं कुरुते नित्यं प्रियादत्तं वसुन्धरे ॥

日が暮れると、彼女は食事を携えて赴き、愛しき人より授かった食を常に口にした—おお、ヴァスンダラーよ。

Verse 49

पात्रं निःक्षिप्य कुण्डे तु सत्रे वसति सर्वदा ॥ एवं निवसतस्तस्य वर्षार्धं तु गतं तदा ॥

器を水槽（クンダ）に置き、彼は常にサトラに住した。かくして住み続けるうちに、その時すでに半年が過ぎた。

Verse 50

ततः कालेन महता तैः पृष्टः स द्विजोत्तमः ॥ कुत्र सन्तिष्ठते नित्यं भोजनं कुरुषे कुतः ॥

長い時を経て、彼らはその最勝の婆羅門に問うた。「あなたは日々どこに留まり、食はどこから得るのか。」

Verse 51

कथयामास वृत्तान्तं तं सर्वं चात्मनो हि सः ॥ ते श्रुत्वा ब्राह्मणाः सर्वे एकीभूता वसुन्धरे ॥

彼は自らの境遇の一切を語り尽くした。それを聞いて、すべての婆羅門は心を一つにした—おお、ヴァスンダラーよ。

Verse 52

इदमूचुस्ततो विप्राः शूद्रोऽसीति द्विजं प्रति ॥ चक्रतीर्थप्रभावेन पापान्मुक्तः सनातनः ॥

そのときバラモンたちはその二度生まれの者に言った。「汝はシュードラである。」しかしチャクラティールタ（Cakratīrtha）の霊験により、その永遠なる者は罪より解放された。

Verse 53

अस्माकं वदनाच्चैव पुनः सिद्धोऽसि वै द्विज ॥ ब्राह्मणानां वचः श्रुत्वा स द्विजो हृष्टमानसः ॥

「まことに、我らの言葉そのものによって、汝は再び正当に確立された、二度生まれの者よ。」バラモンの言葉を聞いて、その二度生まれの者は心から喜んだ。

Verse 54

स्नानार्थं तु ततः स्थानाच्चक्रतीर्थं समागतः ॥ गते तस्मिंस्तस्य भार्या भिक्षामादाय चागता ॥

それから沐浴のために、彼はその場所を離れてチャクラティールタ（Cakratīrtha）へ赴いた。彼がそこへ行くと、妻が施しの食を携えてやって来た。

Verse 55

प्रियावचनमाकर्ण्य भर्ता वचनमब्रवीत् ॥ पुनराभाषितं ब्रूहि यदिदं भाषितं त्वया ॥

愛しい者の言葉を聞いて、夫は言った。「今お前が語ったその言葉を、もう一度言いなさい。」

Verse 56

भर्त्तुर्वचनमाकर्ण्य पत्नी वचनमब्रवीत् ॥ न त्वं सम्भाषितः पूर्वं ब्रह्महत्यासमन्वितः ॥

夫の言葉を聞いて、妻は答えた。「以前はあなたと語り合いませんでした。あなたがブラフマハティヤー（brahmahatyā）、すなわちバラモン殺しという重罪に結びついていたからです。」

Verse 57

चक्रतीर्थप्रभावेन मुक्तोऽसि द्विजसत्तम ॥ उत्तिष्ठ कान्त गच्छाव कल्पग्रामं सुशोभितम् ॥

チャクラティールタの霊験によって、汝は解放された、ああ最上の二度生まれよ。起きよ、愛しき者よ；美しく飾られたカルパグラーマへ行こう。

Verse 58

तया सार्द्धं जगामाथ कल्पग्रामं द्विजोत्तमः ॥ भद्रेश्वरनिमित्तं हि द्रव्यं च कथितं शुभम् ॥

それから彼女と共に、すぐれた二度生まれはカルパグラーマへ赴いた。さらにバドレーシュヴァラに関して、吉祥なる財物・所領も語られた。

Verse 59

कल्पग्रामाच्छतगुणं चक्रतीर्थं वसुन्धरे ॥ अहोरात्रोपवासेन मुच्यते ब्रह्महत्यया ॥

おおヴァスンダラー（大地）よ、チャクラティールタはカルパグラーマの百倍の霊験を有する。昼夜一日の断食により、人はブラフマハティヤーの罪から解き放たれる。

Verse 60

कल्पग्रामेण किं तस्य वाराणस्यां च वा शुभे ॥ मथुरां तु समासाद्य यः कश्चिन्म्रियते भुवि ॥

おお吉祥なる者よ、彼にとってカルパグラーマが何の要ろうか、ましてヴァーラーナシーさえも。地上にてマトゥラーに到り、そこで死ぬ者は誰であれ……

Verse 61

अपि कीटः पतङ्गो वा जायते स चतुर्भुजः ॥

……たとえ虫であれ蛾であれ、その者は四臂の存在として生まれる。

Verse 62

नित्यं च भुञ्जते यत्र पात्रं द्रव्यसमर्पितम् ॥ दृष्ट्वा भद्रेश्वरं देवं चक्रतीर्थे फलं लभेत् ॥

そこでは日々、供物が正しく捧げられたふさわしい器にて食を受ける—チャクラティールタにおいて神バドレーシュヴァラを拝すれば、相応の功徳を得る。

Verse 63

प्रार्थना दुःखलाभं तु शृणु वै ब्राह्मणोत्तम ॥ आत्मयोगबलेनैव चलिष्यामि सपुत्रकः ॥

聞き給え、婆羅門の中の最勝よ。これは苦しみより生じた願いである。内なるヨーガの力のみによって、我は子とともに去らん。

Verse 64

पृष्टोऽसौ ब्राह्मणो भद्रे क्व भवान् त्वमिहागतः ॥ स सर्वं कथयामास यथावृत्तं दृढव्रतः ॥

その婆羅門は問われた。「善き人よ、汝はいずこよりここへ来たのか。」彼は誓願に堅く、事の次第をありのままに悉く語った。

Verse 65

दुःखेन पीडितः क्षीणो मर्त्तुकामो द्विजोत्तमः ॥ गङ्गातीरात्समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वा विलोकयन् ॥

悲嘆に責められ、やせ衰え、死を望むその高徳の二度生まれは、ガンガーの岸より起ち上がり、四方を見渡した。

Verse 66

जामातुर्वचनं श्रुत्वा श्वशुरो वाक्यमब्रवीत् ॥ पितुस्त्वया वधोपायो विनिर्दिष्टश्च पुत्रक ॥

婿の言葉を聞いて、舅は言った。「おまえは、わが子よ、父を殺す手立てまでも示したのだ。」

Verse 67

ततः कालेन महता चिन्ताभूच्छ्वशुरस्य च ॥ दिव्यज्ञानॆन तत्सर्वं ज्ञात्वा जामातृचेष्टितम् ॥

やがて長い時が過ぎ、舅の心にも憂いが起こった。しかも神聖なる知によって、婿の振る舞いの一切を知り、事の次第を悟った。

Verse 68

सा तु हृष्टेन मनसा भर्तारं वाक्यमब्रवीत् ॥ भोजनं कुरु मे दत्तं हत्यां लक्ष्यामि ते गताम् ॥

しかし彼女は喜びに満ちた心で夫に言った。「私が与えた食を召し上がれ。あなたに殺生の罪が及んだのが見える。」