Adhyaya 150: The Sacred Greatness of Sānandūra

Verse 1

अथ सानन्दूरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ द्वारकायास्तु माहात्म्यं श्रुत्वा ह्येतत्सुभाषितम् ॥ हृष्टावोचत्तदा देवं धर्मकामा वसुन्धरा ॥

ここにサーナンドゥーラのマーハートミャを説く。スータは言った。ドヴァーラカーの偉大さを語るこの善き説示を聞き、ダルマを求めるヴァスンダラーは歓喜してその時、主に申し上げた。

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो देव प्रसादश्च यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥ श्रुत्वैतत्परमं पुण्यं प्राप्तास्मि परमां श्रियम् ॥

ダーラニーは言った。「ああ主よ、あなたが称え説かれたことはまことに御恩寵です。この最上の功徳ある説話を聞いて、私は最高の繁栄を得ました。」

Verse 3

एतस्मादपि चेद्गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥ यद्यस्ति प्रोच्यतां मह्यं कृपा चेत्परमा मयि ॥

もしこれよりもさらに秘奥なるものがあるなら、世の主ジャナールダナよ—それがあるのなら—至上の慈悲をもって私にお説きください。

Verse 4

ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुः कमललोचनः ॥ वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

そのとき、マヒーの言葉を聞いた蓮華眼のヴィシュヌは、ヴァラーハの姿をとる世尊として、ヴァスンダラーに答えた。

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ सानन्दूरेति विख्यातं भूमे गुह्यं परं मम ॥ उत्तरे तु समुद्रस्य मलयस्य तु दक्षिणे ॥

聖なるヴァラーハは言われた。「おお大地よ、わが至上に秘された聖地がサーナンドゥーラ（Sānandūra）として知られている。海の北、マラヤ山脈の南にある。」

Verse 6

तत्र तिष्ठामि वसुधे उदीचीं दिशमाश्रितः ॥ प्रतिमा वै मदीयास्ति नात्युच्छा नातिनीचका ॥

「そこにて、おお大地よ、われは北の方角に身を寄せて住し、北面している。まことに、そこにはわが像があり、あまり高すぎず、また低すぎもしない。」

Verse 7

आयसीं तां वदन्त्येके अन्ये ताम्रमयीं तया ॥ कांस्यां रीतिमयीमन्ये केचित्सीसकनिर्मिताम् ॥

「ある者はその（像）は鉄であると言い、またある者は銅であると言う。さらにある者は青銅、あるいは鐘の合金（鈴金）で作られたと言い、ある者は鉛で造られたと言う。」

Verse 8

शिलामयीमित्यपरे महदाश्चर्यरूपिणीम् ॥ तत्र स्थानानि वै भूमे कथ्यमानानि वै शृणु ॥

「また別の者は石であると言い、その姿は大いなる驚異であるという。いま、おお大地よ、そこにある諸々の聖地について、語られるままに聞きなさい。」

Verse 9

मनुजा यत्र मुच्यन्ते गताः संसारसागरम् ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि सानन्दूरे यशस्विनि ॥

「人々が輪廻の大海（サンサーラ）に至り、そこから解き放たれる場所——そのサーナンドゥーラにおいて、栄光ある者よ、われは一つの霊妙なる驚異を説き明かそう。」

Verse 10

तत्रापि शृणु चाश्चर्यं यश्चापि परिवर्तते ॥ एका तत्र लता वृक्षे उच्छैः स्थूलो महाद्रुमः ॥

そこでもまた、驚くべき不思議を聞け――それもまた変化する。そこでは一本の蔓が一本の木に絡みつき、さらに高く巨大な大樹がある。

Verse 11

समुद्रमध्ये तिष्ठन्तं कोऽपि तत्र न पश्यति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि महाश्चर्यं वसुन्धरे ॥

大海のただ中に立っていても、そこでは誰もそれを見ることがない。さらにもう一つの大いなる不思議を汝に語ろう、地よ。

Verse 12

मम भक्ताः हि पश्यन्ति विद्यमाना स्वकर्मणा ॥ बहुमत्स्यसहस्राणि कोट्यो ह्यर्बुदमेव च ॥

わが信徒たちは、自らの業によってそれを見る。そこには無数の魚がいる――幾千にも及び、さらにクロール、さらには幾千万にも達する。

Verse 13

क्षिप्तः पिण्डश्च तन्मध्ये येन केन विकर्मिणा ॥ एकस्तत्र स्थूलमत्स्यो भूमे चक्रेण चाङ्कितः ॥

そして、ある悪しき行いの者が、その中へ団子（供物）を投げ入れる。そこに、地よ、輪（チャクラ）の印を帯びた巨大な魚が一匹いる。

Verse 14

तावत्कश्चिन्न गृह्णाति यावत्तेन न भक्षितः ॥ तत्र रामसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

それがあの（魚）に食われるまでは、誰もそれを取らない。そこには、わが秘された聖域があり、その名をラーマサラ（Rāmasara）という。

Verse 15

अगाधं चाप्यपारं च रक्तपद्मविभूषितम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

それは測り知れず、また限りなく、赤き蓮華により荘厳されている。そこに一夜を過ごした者は、次いでその地で沐浴すべきである。

Verse 16

बुधस्य भवनं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुच्येत तस्मिन्सरसि सुन्दरी ॥

ブダ（Budha）の住処に至れば、疑いなく歓喜する。もしその湖において、麗しき者よ、命の息を捨てるならば、

Verse 17

बुधस्य भवनं त्यक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तस्मिन्रामसरस्युच्चैराश्चर्यं शृणु सुन्दरी ॥

ブダの住処を離れて、わが世界に至る。ラーマ・サラスと呼ばれる湖にある高き不思議について、麗しき者よ、聞け。

Verse 18

मनुजास्तन्न पश्यन्ति मम कर्मरता न ये ॥ तत्सरः क्रोशविस्तारं बहुगुल्मलतावृतम् ॥

それを人々は見ない。わが定めた行に心を寄せぬ者たちは。かの湖は一クロ―シャにわたり、数多の灌木と蔓草に覆われている。

Verse 19

एकं तु दृश्यते श्वेतमब्जं रुक्ममयं तथा ॥ तत्र ब्रह्मसरस्युच्चैरुत्तरं पार्श्वमाश्रिता ॥

そこには白き蓮華が一つ見え、また黄金の蓮華も一つ見える。そこ、そびえ立つブラフマ・サラスにおいて、それは北の側に安住している。

Verse 20

धारा चैका प्रपतति स्थूला मुसलसन्निभा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

そこには一本の流れが落ち、太く、杵（きね）のようである。六つの時刻のあいだ滞在した者は、そこで沐浴の儀を行うべきである。

Verse 21

ब्रह्मलोकं समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुंचते प्राणैर्भूमे ब्रह्मसरस्यपि ॥

ブラフマー・ローカに到れば歓喜する—疑いはない。さらにこの地上で、ブラフマー・サラスにおいても命の息を捨てるなら、

Verse 22

ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं च गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे रम्ये ब्रह्मसरे शृणु ॥

ブラフマーに正しく許可されて、彼はまた我が世界へ赴く。さあ聞け、幸いなる者よ、麗しきブラフマー・サラスにある驚異を。

Verse 23

मद्भक्ता यच्च पश्यन्ति घोरसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां सा धारा पृथुलेक्षणे ॥

そして我が信徒が恐るべき輪廻（サンサーラ）からの解脱として見るもの—第二十四のドヴァーダシーの日に、広き眼の者よ、その流れが現れる。

Verse 24

भूमे पतति मध्याह्ने यावत्सूर्यस्तु तिष्ठति ॥ परिवृत्ते तु मध्याह्ने सा धारा न पतेद्भुवि ॥

それは正午に地上へ落ち、太陽が（その位置に）とどまる間続く。だが正午が過ぎると、その流れは地に落ちなくなる。

Verse 25

एवं तत्र महाश्चर्यं पुण्यब्रह्मसरोवरे ॥ अस्ति सङ्गमनं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

かくして、その聖なるブラフマーの湖には大いなる奇瑞がある。そこには「サンガマナ」と名づけられた秘奥の聖地（クシェートラ）があり、わが最上の霊場と説かれる。

Verse 26

समुद्रश्चैव रामश्च समेष्येते वराङ्गने ॥ तत्र कुण्डं महाभागे प्रसन्नविमलोदकम् ॥

美しき肢体の女よ、そこでは大海とラーマが会合すると言われる。幸いなる者よ、そこにある池の水は澄み、静まり、清浄である。

Verse 27

बहुगुल्मलताकीर्णं शोभितं च विहङ्गमैः ॥ समुद्रस्य तु पार्श्वेन ह्यदूरात्तत्र योजनात् ॥

そこは多くの灌木と蔓草に満ち、鳥たちによって美しく飾られている。大海のほとりにあり、遠からず——そこからおよそ一ヨージャナの距離である。

Verse 28

समुद्रभवनं गत्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि कुण्डं रामस्य सङ्गमे ॥

大海の住処に至れば、わが世界に到達する。そこで私は奇瑞を説こう——ラーマに縁ある合流の地の池を。

Verse 29

यद्दृष्ट्वा मनुजास्तत्र भ्रमन्ति विगतज्वराः ॥ यानि कानि च पर्णानि पतन्ति जलसंसदि ॥

それを見れば、人々はそこで熱病（苦悩）を離れて歩み回る。そして、いかなる葉であれ水の集まり（すなわち水面・水域）へと落ちるならば……

Verse 30

एकमप्यत्र पश्यन्ति न केपि वसुधे नराः ॥ अच्छिद्राणि च पत्राणि तस्मिन् रामस्य सङ्गमे ॥

おお大地よ、ここでは人々は欠けた葉を一枚たりとも見ない。ラーマの合流の聖地では、葉は穴ひとつない。

Verse 31

प्रपन्नेनापि मार्गं तच्छिद्रं तत्र न पश्यति ॥ अस्ति शक्रसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

慎重に近づく者でさえ、その道のどこにも穴を見いださない。さらに「シャクラ・サラス（Śakra-saras）」と呼ばれる秘められた聖地があり、それは我が最上のクシェートラと説かれる。

Verse 32

तत्र पूर्वेण पार्श्वेण ह्यदूरादर्धयोजनात् ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि चतस्रो विषमाश्रिताः ॥

そこでは東の側に、遠からず—半ヨージャナの距離に—おお美しい腰の者よ、あのクンダに関わって四つの流れが不均一な地に位置している。

Verse 33

धाराः पतन्ति कल्याणि प्रसन्नसलिलास्तथा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चतुष्कालोषितो नरः ॥

めでたき御方よ、そこでは流れが落ち、また水は澄みわたっている。四つの時期をそこで過ごした者は、そこで沐浴の行をなすべきである。

Verse 34

चतुर्णां लोकपालानां लोकानाप्नोति चोत्तमान् ॥ अस्मिंश्च शक्रसरसि यदि प्राणान्प्रमुञ्चति ॥

彼は四方を護る四人のローカパーラの最上の世界を得る。そしてこのシャクラ・サラスにおいて生命の息を放つ（死する）なら……

Verse 35

लोकपालान्समुत्सृज्य मम लोकेषु मोदते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे दृश्यते तच्छृणुष्व मे ॥

世の守護者たちを退けて、彼はわが諸界において歓喜する。そこにて、幸いなる者よ、驚異が見られる—それを我より聞け。

Verse 36

शुद्धैर्भागवतैर्भूमे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्धारास्ततो भद्रे पतन्ति चतुरो दिशः ॥

大地よ、清浄なるバ―ガヴァタたちによって、あらゆる輪廻の束縛からの解脱がある。ついで、吉祥なる者よ、四つの流れが四方へと注ぎ出る。

Verse 37

श्रूयते गीतनिर्घोषः श्रुतिकर्ममनोहरः ॥ अस्ति सूर्पारकं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

歌の響きが聞こえ、聖なる誦唱に基づく儀礼によって心地よい。わが至上にして秘奥の聖地があり、その名をスールパーラカ（Sūrpāraka）という。

Verse 38

जामदग्न्यस्य रामस्य स्वाश्रमोऽथ भविष्यति ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं देवि समुद्रतटमाश्रितः ॥

そこにジャーマダグニのラーマ（パラシュラーマ、Paraśurāma）の自らのアーシュラマが生じる。そこにて、女神よ、我は海辺に住して留まる。

Verse 39

शाल्मलीं चाग्रतः कृत्वाधिष्ठितश्चोत्तरामुखः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

シャールマリー樹（Śālmalī）を前に置き、北に面して座す。五つの時刻（五時）を守った者は、そこで沐浴の行をなすべきである。

Verse 40

ऋषिलोकं ततो गत्वा पश्येत् तत्राप्यरुन्धतीम् ॥ अथ प्राणान्विमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

次いで、リシ（ṛṣi）の世界へ赴き、そこでもアルンダティー（Arundhatī）を拝観すべきである。その後、きわめて困難な行を成し遂げて、己の生命の息を放つべし。

Verse 41

ऋषिलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे नमस्कारं च कुर्वते ॥

リシ（ṛṣi）の世界を離れて、彼はわが界に至る。そこにて、幸いなる者よ、驚くべきことがある――彼は恭敬の礼拝を行う。

Verse 42

वर्षाणि द्वादशैतेन नमस्कारः कृतो भवेत् ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे पश्यन्ति परिनिष्ठिताः ॥

これによって、一度の礼拝は十二年にわたり行ったものと見なされる。その聖なる地において、幸いなる者よ、修行に堅く住する者たちがその光景を拝する。

Verse 43

पापात्मानो न पश्यन्ति मम मायाविमोहिताः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां समुपायान्ति शाल्मलीम् ॥

罪の性をもつ者は、わがマーヤー（māyā）に惑わされて見ることができない。二十四日目の数えにおけるドヴァーダシー（Dvādaśī）に、彼らはシャールマリー（Śālmalī）へ近づく。

Verse 44

तत्र पश्यन्ति सुश्रोणि शुद्धा भागवता नराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे अस्ति गुह्यं परं मम ॥

そこにて、麗しき腰の者よ、清浄となったバ―ガヴァタ（bhāgavata）の信徒たちは拝観する。その聖なる地には、幸いなる者よ、わが至上の秘奥が存する。

Verse 45

जटाकुण्डमिति ख्यातं वायव्यां दिशि संस्थितम् ॥ तत्कुण्डस्य महाभागे समन्ताद्दशयोजनम्

それは「ジャター・クンダ」として名高く、北西の方角に位置する。おお高貴なる御方よ、その池の周囲一帯は十ヨージャナに及ぶ。

Verse 46

अगस्तिभक्नं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुञ्चेत मम चिन्तापरायणः

アガスティバクナへ赴けば、人は歓喜する—疑いはない。さらに、わたしへの観想に専心して、そののち命の息を放つならば、

Verse 47

अगस्तिभवनं त्यक्त्वा मम लोकं तु गच्छति ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि नव धारा न किञ्चन

アガスティヤの住まいを離れれば、まことにわが世界へ赴く。おお美しき腰の御方よ、その池には九つの流れがあり、何一つ欠けることはない。

Verse 48

विस्तारश्च महाभागे अगाधश्च महार्णवः ॥ आश्चर्यं सुमहत्तत्र कथ्यमानं मया शृणु

おお高貴なる御方よ、それは広大で、大海のごとく測り知れぬ深さである。いま語り示すその地の大いなる奇瑞を、わたしから聞きなさい。

Verse 49

यच्च पश्यति सुश्रोणि समन्तादितरो जनः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां रवावभ्युदिते सति

そして他の人が周囲一帯に見るものよ、美しき腰の御方よ—二十四日目、ティティ（太陰日）「ドヴァーダシー」にて、太陽が昇ったとき—

Verse 50

न वर्द्धते ततश्चाम्भो यावत्तिष्ठति तत्पुनः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे सानन्दूरेति तन्मया

そのとき水は増えず、そこに留まるかぎりそのままに保たれる。これを汝に告げた、善き淑女よ――「サーナンドゥーラ（Sānandūra）」について、かく我が説く。

Verse 51

आश्चर्यं च प्रमाणं च भक्तिकीर्तिविवर्धनम् ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं स्थानानां परमं महत्

それは驚異であり、また権威ある証明であって、信愛と名声とを増し広げる。諸々の秘奥のうち最上の秘奥であり、聖地のうち最も偉大なる処である。

Verse 52

यस्तु गच्छति सुश्रोणि अष्टभक्तपथे स्थितः ॥ प्राप्नोति परमां सिद्धिं ममैव वचनं यथा

されど赴く者は誰であれ、麗しき腰の淑女よ、八種の信愛の道に安住するならば、我が言葉のとおり、最高の成就を得る。

Verse 53

य एतत्पठते नित्यं यश्चैवं शृणुयान्मुदा ॥ कुलानि तेन तीर्णानि षट् च षट् च पुनश्च षट्

これを日々誦し、また同じく喜びをもって聴聞する者によって、諸々の家系は渡し救われる――六、また六、さらに六。

Verse 54

एतन्मरणकाले न विस्मर्तव्यं कदाचन ॥ यदीच्छेद्विष्णुलोके हि निष्कलं गमनं नरः

これは臨終の時に決して忘れてはならぬ。人がまことにヴィシュヌの界（Viṣṇuloka）へ障りなく赴くことを願うならば。

Verse 55

सौवर्णं दृश्यते पद्मं मध्याह्ने तु दिवाकरे ॥ यत्र रामगृहं नाम मम गुह्यं यशस्विनि ॥

真昼、太陽が天頂にあるとき、黄金の蓮華が見える。そこに「ラーマグリハ（Rāmagṛha）」と名づけられた地がある――我が秘められた聖所よ、誉れ高き者よ。

Verse 56

मनोज्ञं रमणीयं च जलजैश्चापि संवृतम् ॥ तत्र रूढानि पद्मानि द्योतयन्ति दिशो दश ॥

そこは心を喜ばせる美しい地で、水に生まれた草木にも囲まれている。そこで育った蓮華は十方を照らす。

Verse 57

मण्डितं कुमुदैः पद्मैः सुगन्धैश्चोत्तमैस्तया ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

そこはクムダ（白蓮）と蓮華により飾られ、最上の芳香に満ちている。六つの時期を過ごした者であっても、そこで沐浴の行をなすべきである。

Verse 58

न च तद्वर्धते चाम्भो न चैव परिहीयते ॥ मासे भाद्रपदे चैव शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥

そしてその水は増えることも減ることもない。バードラパダ月（Bhādrapada）の白分、十二日目に——

Verse 59

मलयस्य दक्षिणेन समुद्रस्योत्तरे तथा ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

マラヤ（Malaya）の南、また大海の北において——五つの時期を過ごした者であっても、そこで沐浴すべきである。

Verse 60

एतत्ते कथितं भद्रे त्वया पृष्टं च मां प्रति ॥ उक्तं भागवतार्थाय किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

これは、貴き淑女よ、汝が我に問うたそのとおりに汝へ語り示した。プラーナ、すなわち『バーガヴァタ』の義のために述べたのだ—さらに何を問うのか。