Adhyaya 141: The Sacred Greatness of Badarikāśrama (Badrinath Region)

Verse 1

अथ बदरिकाश्रममाहात्म्यम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ तस्मिन् हिमवतः पृष्ठे परं गुह्यमतः शृणु ॥ बदरीति च विख्याता देवानामपि दुर्लभा ॥

さて、バダリカーシュラマの功徳を説こう。聖なるヴァラーハは言った。「ヒマヴァトの背（北方の山脈）において、秘奥とされるこの最上の事を聞け。それは『バダリー』として名高く、神々にとってさえ得難い。」

Verse 2

न तत्प्राप्नोति मनुजः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ प्राप्नुवन्ति च भक्ताः ये बदरीं विश्वतारिणीम् ॥

人は、いかに甚だ困難な行をなしてもそれを得ない。だが、世界を渡らせ救う者たるバダリーに到る帰依者たちは、それを得るのである。

Verse 3

दुर्लभं तन्मम क्षेत्रं हिमकूटशिलातले ॥ यस्तत्प्राप्नोति हि क्षेत्रं कृतकृत्यो भवेन नरः ॥

ヒマクータの岩の斜面にある我が聖域は得難い。まことに、その聖地に到達する人は、なすべきことを成し遂げた者となる。

Verse 4

ब्रह्मकुण्डमिति ख्यातमास्ते तत्र शिलोच्चये ॥ हिमसंस्थं तथात्मानं कृत्वा तिष्ठामि माधवि ॥

そこには岩の高みに、ブラフマクンダ（Brahmakuṇḍa）として名高い池がある。雪の中に我が身を定めて、ああマーダヴィーよ、我はそこに住する。

Verse 5

मुञ्चेत्प्राणांस्तत्र यदि व्रतनिष्ठो जितेन्द्रियः ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोकं च गच्छति ॥

もしそこで、誓戒に堅く住し、諸根を制して命の息を捨てるなら、サティヤローカを超えて、わが国土へと至る。

Verse 6

अग्निसत्यपदं नाम तस्मिन्क्षेत्रे परं मम ॥ शृङ्गत्रयात्पतन्त्यत्र धारा मुसलसन्निभाः ॥

わが聖なるその地には、「アグニサティヤパダ」と名づけられた至上の場所がある。三つの峰から、杵に似た勢いと形の流れがそこへ落ちる。

Verse 7

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ सत्यवादी भवेद्दक्षो मम कर्मपरायणः ॥

三夜の断食を行ってからそこで沐浴する者は、言葉に真実となり、才にすぐれ、わが定めた儀礼と務めに専心する。

Verse 8

स्नानं करोति यस्तत्र त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः ॥

三夜の断食の後にそこで沐浴する者は、アグニシュトーマ祭の果報を得る。

Verse 9

यस्तत्र मुञ्चते प्राणान्यदि कृत्वा जलाशयम् ॥ सत्यलोकमतिक्रंम्य मम लोके स मोदते ॥

もし人がそこで、水のたまり（聖なる池）に依りつつ命を捨てるなら、サティヤローカを超えて、わが国土において歓喜する。

Verse 10

तत्र चैव तु शृङ्गेभ्यः स्थूलधारा पतॆत्पुनः ॥ स्थूले शिलातले तत्र मम धर्मो व्यवस्थितः ॥

まさにその地で、再び山の峰々から太い水の流れが落ちる。そこにある広い岩盤の上に、我がダルマは堅固に स्थापितされていると説かれる。

Verse 11

स्नानं करोति यस्तत्र एकरात्रोषितो नरः ॥ सत्यवादी शुचिर्भूत्वा सत्यलोके महीयते ॥

そこで一夜を過ごしたのちに沐浴する人は、言葉に真実を備え、清浄となって、サティヤ界（Satya-loka）において尊ばれる。

Verse 12

अथात्र मुञ्चते प्राणान्कृत्वा चानाशकं व्रतम् ॥ सत्यलोकमतिग्रम्य मम लोकेषु तिष्ठति ॥ अस्ति पञ्चशिखं नाम बदर्याश्रमतीर्थकम् ॥ यत्र धाराः पतन्त्यत्र पञ्चशृङ्गसमाश्रिताः ॥

さて、ここで断食の誓願を立ててのちに命の息を捨てる者は、サティヤ界（Satya-loka）を超えて、我が諸世界に住する。バダリヤーシュラマにはパンチャシカー（Pañcaśikhā）という聖なる渡しがあり、五つの峰に依りて（またはそこから）流れが落ちる。

Verse 13

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चस्रोतसि मानवः ॥ अश्वमेधफलं प्राप्य देवैश्च सह मोदते ॥

五つの流れの合流するその地で沐浴する人は、アシュヴァメーダ（Aśvamedha）の果報を得て、神々とともに歓喜する。

Verse 14

यद्यत्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ स्वर्गलोकमतिग्रम्य मम लोके महीयते ॥

ここで甚だ困難な行を成し遂げたのちに命の息を捨てるなら、スヴァルガ界（Svarga-loka）を超えて、我が国土において尊ばれる。

Verse 15

चतुःस्रोत इति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र चतस्रो दिश आश्रिताः ॥

わが至上の聖域において、そこは「チャトゥフスロータ（四流）」と称される。そこでは四つの奔流が、四方に沿って落ち注ぐ。

Verse 16

यस्तत्र कुरुते स्नानमेकऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते नाकपृष्ठे तु मम भक्तश्च जायते ॥

そこで一夜を過ごして沐浴する者は、ナー カ天の表層にて歓喜し、わが信奉者となる。

Verse 17

अथ प्राणान्परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ नाकपृष्ठमतिग्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

そして、きわめて困難な行を成し遂げて命の息を捨てると、ナー カ天の表層を超えて、わが世界に至る。

Verse 18

तत्रैव हिमवत्पृष्ठे चतुःशृङ्गाद्बृहत्तराः ॥ चतुर्धाराः पतन्त्यत्र विषमाश्च शिलोच्चये ॥

そこでもまた、ヒマヴァットの背（斜面）において、四つの峰をもつ山から四つの流れが、さらに大きく、不均等に岩の高みへと落ち注ぐ。

Verse 19

यस्तत्र कुरुते स्नानं चतूरात्रोषितो नरः ॥ चतुर्णामपि वेदानां ग्रहणे कारणं भवेत् ॥

そこで四夜を過ごして沐浴する者は、四つのヴェーダさえも「把握する」（獲得し理解する）因となる。

Verse 20

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मपथे स्थितः । देवलोकमत्क्रम्य मम लोकं प्रतिष्ठते ॥

今ここにおいて、わが儀礼の道に安住して命の息を捨てる者は、神々の世界を超え、わが国土に確立される。

Verse 21

द्वादशादित्यकुण्डेति तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । यत्र ते द्वादशादित्या देवि संस्थापिता मया ॥

わが至上の聖域には「ドヴァーダシャーディティヤ・クンダ」と呼ばれる所がある、女神よ。そこに、汝のために十二のアーディティヤをわたしが स्थापितした。

Verse 22

तत्र पर्वतशृङ्गे तु स्थूलमूले शिलातले । द्वादश पतन्ति धारा मम कर्मसुखावहाः ॥

そこでは山の峰において—広い根をもつ岩盤の上に—十二の流れが落ち、わが儀礼に結ばれた功徳の行いがもたらす安楽を授ける。

Verse 23

यस्तत्र कुरुते स्नानं यां काञ्चिद्द्वादशीं यदि । यत्र ते द्वादशादित्या स्तत्र गच्छेन्न संशयः ॥

そこでいずれのドヴァーダシー（太陰暦の第十二日）であれ沐浴する者は、疑いなく、かの十二のアーディティヤが在す境地へ赴く。

Verse 24

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मणि संस्थितः । समतिक्रम्य चादित्यान्मम लोके महीयते ॥

今ここにおいて、わが儀礼に安住して命の息を捨て、さらにアーディティヤをも超えた者は、わが国土において崇められ高められる。

Verse 25

लोकपालमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम । तत्र ते लोकपाला स्तु मया संस्थापिताः पुरा ॥

わが至上の聖域には「ローカパーラ（Lokapāla）」と称される場所がある。そこに、汝らのために、かつて我がローカパーラたちを स्थापित（安置）した。

Verse 26

तत्र पर्वतमध्ये तु स्थल कुण्डं बृहन्मम । भित्वा पर्वतमुद्गीर्णं यत्र सोमसमुद्भवः ॥

そこでは、山のただ中に、我が広大なる「スタラ・クンダ（Sthala-kuṇḍa）」がある。山を穿ち破って湧き出で、ソーマ（月）に由来する源がそこに生ずる。

Verse 27

अथात्र मुञ्चते प्राणान्मम कर्मसु तत्परः । लोकपालानतिक्रम्य मम लोकं प्रपद्यते ॥

いま、ここで我が行法に専心して命の息を放つ者は、ローカパーラを超え、我が世界へと到達する。

Verse 28

अस्ति मेरोरवरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम । तत्र स्थितेन वै भूमे मेरुः संस्थापितः स्वयम् ॥

「メーロール・ヴァラ（Meror-vara）」と呼ばれる場所がある。そこに我が至上の秘奥がある、地よ。そこに住する者によって、メル山（Meru）そのものが、あたかも自ずから स्थापितされる。

Verse 29

धारास्तिस्रः पतन्त्यत्र सुवर्णसदृशप्रभाः । पतत्तु तज्जलं भूमौ व्यक्तिं नैवोपलभ्यते ॥

ここでは三つの流れが、黄金のごとき光を放って落ちる。だがその水が地に落ちると、いかなる顕れた形としても認められない。

Verse 30

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते मेरुशृङ्गेषु मम भक्तश्च जायते ॥

そこで三夜の断食をして沐浴する者は、須弥山の峰々で歓喜し、わが信奉者となる。

Verse 31

अथ तत्र मृतो देवि तस्मिन्गुह्ये परे मम ॥ मेरुपृष्ठमत्क्रम्य मम लोकं तु गच्छति ॥

そして女神よ、そこで—わが至高にして秘奥の場所にて—死ぬ者は、須弥の背を越えて、まことにわが世界へ赴く。

Verse 32

मानसोद्भेदमिति च तत्रान्यत्तीर्थमुत्तमम् ॥ पृथ्वीमुद्भिद्य मध्ये तु जलं गच्छति सत्वरम् ॥

またそこには「マーナソードベーダ（Mānasodbheda）」と呼ばれる、もう一つの優れたティールタがある。大地を穿ち、水は速やかに内奥へと向かう。

Verse 33

देवा अपि न जानन्ति तं देशं तत्र संस्थितम् ॥ मानुषा हि विजानन्ति भूम्यां पतति तज्जलम् ॥

神々でさえ、そこに在るその場所を知らない。だが人々は知っている—その水が地上へと落ちるからである。

Verse 34

यस्तत्र कुरुते स्नानमहोऱात्रोषितो नरः ॥ मोदते मानसे दिव्ये मम भक्तश्च जायते ॥

そこで一昼夜の断食をして沐浴する者は、神聖なるマーナサにおいて歓喜し、わが信奉者となる。

Verse 35

अस्ति पञ्चशिरं नाम तस्मिन्गुह्यं परं मम ॥ ब्रह्मणा छिद्यते यत्र शिरश्चैव महाद्युति ॥

そこには我が至高の秘所があり、名をパンチャシラという。そこではブラフマーが大いなる光輝を放つ首を断つ。

Verse 36

यत्र तन्मध्यमं कुण्डं छिन्नमेव स्वयम्भुवा ॥ तत्र रक्तजला भूमिर्दृश्यते धारसंकुला ॥

その中央の池がまさしく自生者（スヴァヤンブー、すなわちブラフマー）によって裂かれたところでは、赤みを帯びた水が流れ、流れ筋に満ちた地が見える。

Verse 37

यस्तत्र कुरुते स्नानं पञ्चरात्रोषितो नरः ॥ मोदते ब्रह्मलोकस्थो मम भक्तश्च जायते ॥

そこで五夜の斎戒を経て沐浴する者は、ブラフマローカに住して歓喜し、我が信奉者となる。

Verse 38

तथात्र मुञ्चते प्राणान् गुह्ये पञ्चशिरे मम ॥ जलचन्द्रायणं कृत्वा मम कर्मसु निष्ठितः ॥

また、我が秘なるパンチャシラにおいて、彼は水によるチャンドラーヤナの行を修し、我が定めた儀礼に堅く住して、そこで生命の息を捨てる。

Verse 39

बुद्धिमान्मतिमांश्चैव रागमोहविवर्जितः ॥ ब्रह्मलोकमत्क्रम्य मम लोकं स गच्छति ॥

賢明にして分別あり、執着と迷妄を離れた彼は、ブラフマローカを超えて、我が世界へと至る。

Verse 40

अस्ति सोमाभिषेकेति तीर्थमन्यत्परं मम। राजत्वे ब्राह्मणानां तु मया सोमोऽभिषेचितः॥

我には「ソーマー・アビシェーカ」と呼ばれる、もう一つの至高の聖なる渡り場がある。ブラーフマナたちが王権を保っていた時、ソーマは我によって灌頂され、聖別された。

Verse 41

तत्राहं तोषितस्तेन अत्रिपुत्रेण माधवि। नवपञ्चककोट्यस्तु कृत्वा कर्म सुदुष्करम्॥

そこで我は、アトリの子によって満足させられた、マードハヴィよ。彼がきわめて困難な行いを成し遂げた後であった――（功徳の量として）九と五のコーティに相当する。

Verse 42

प्राप्तश्च परमां सिद्धिं मत्प्रसादाद्वसुन्धरे। तदायत्तं जगत्सर्वं व्रीहयः परमौषधीः॥

そして彼は我が恩寵によって最高の成就（シッディ）を得た、ヴァスンダラーよ。それに依って全世界は支えられている――稲の作物と最上の薬草とが。

Verse 43

जायतेऽस्मिन्प्रलीयन्ते स्कन्देन्द्राः समरुद्गणाः। भूमे सोममयं सर्वं मम संस्थं भविष्यति॥

この領域において、スカンダとインドラは――マルトの群れとともに――生じ、そして融け去る。大地よ、これら一切はソーマに満ち、我において確立されるであろう。

Verse 44

तत्र सोमगिरिर्नाम यत्र धारा पतेद्भुवि। कुण्डेऽरण्ये विशालें तु एतत्ते कथितं मया॥

そこには「ソーマギリ」と名づけられた地があり、そこでは流れ（ダーラー）が地上へと落ちる。広大な森のクンダのほとりで――これを汝に我が語ったのである。

Verse 45

अथात्र म्रियते देवि कृत्वा कर्म सुदुष्करम्। सोमलोकमतिगम्य मम लोकं प्रपद्यते॥

今ここで、女神よ、きわめて困難な行いを成し遂げて死ぬ者は、ソーマの世界を超えて、わが世界に至る。

Verse 46

अस्ति चोर्वशिकुण्डेति गुह्यं क्षेत्रे परं मम। यत्र चैवोर्वशी भित्त्वा दक्षिणोरुमजायत॥

また「コルヴァシクンダ」と呼ばれる場所がある。それは我が秘されし最上の聖地（クシェートラ）であり、まさにそこでウルヴァシーはそれを裂いて、右の腿から生まれた。

Verse 47

तत्र तप्याम्यहं देवि देवानामपि कारणात्। न मां कश्चिद्विजानाति स्वात्मानो हि विजानते॥

そこで私は、女神よ、神々のための因縁においてさえ、タパス（苦行）を修する。誰も我を識らない。自らのアートマンを知る者のみが、真に（我を）知る。

Verse 48

ततो मे तप्यमानस्य बहुवर्षव्यतिक्रमात्। देवा अपि न जानन्ति वज्रिब्रह्ममहेश्वराः॥

そして我が苦行を続け、多くの歳月が過ぎたとき、雷霆を持つインドラ、ブラフマー、マヘーシュヴァラといった神々でさえ、我を知らなかった。

Verse 49

एकैकॆन फलेनात्र बदर्यां तु सुनिश्चितम्। बहुवर्षसहस्रं तु तपश्चीर्णं मया भुवि॥

ここバダリー（ナツメ）の林において、ただ一つの果実ずつをもって—これは確かである—我は地上で幾千年ものタパスを修してきた。

Verse 50

तत्राहं दश कोट्यस्तु दशवर्षं दशार्बुदम् ॥ दश भूमे तथान्यानि पद्मानि तपसि स्थितः

そこで私は留まった――十のコーティ（koṭi）、十年、十のアルブダ（arbuda）と数えられる期間、さらに十倍のそのような量、ああ大地よ、また他の「パドマ（padma）」と呼ばれる量に至るまで――苦行（tapas）に安住して。

Verse 51

ततस्ते मां न पश्यन्ति देवा गुह्यपथे स्थितम् ॥ विस्मयं परमं जग्मुर्देवा दुःखपरायणाः

そのとき、私は秘められた道に在ったにもかかわらず、神々は私を見なかった。苦悩に沈む神々は、最上の驚愕に至った。

Verse 52

अहं पश्यामि सर्वं वै तपःसंस्थो वसुन्धरे ॥ न मां सर्वे प्रपश्यन्ति योगमायासमावृताः

私はまことに一切を見ている、ああヴァスンダラーよ、苦行（tapas）に確立しているゆえに。だが、すべての者が私を見るのではない。彼らはヨーガのマーヤーに覆われているからである。

Verse 53

ततस्ता देवताः सर्वाः प्रत्य ऊचुश्च पितामहम् ॥ विष्णुना च विना लोके शान्तिं नैव लभामहे

そのとき、すべての神々はピターマハ（ブラフマー）に答えた。「世にヴィシュヌがいなければ、我らは決して安寧を得られません。」

Verse 54

ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ तत्र जग्मुर्महाभागे तुष्यन्तः परमं मुदा

それから神々は、ガンダルヴァ、シッダ、そして至高のリシたちと共にそこへ赴いた。ああ大いに幸いなる者よ、彼らは最高の歓喜に満たされていた。

Verse 55

विभावयन्ति मां तत्र देवा इन्द्रपुरोगमाः ॥ त्वया नाथ परित्यक्ता दुःखिताः श्रमवर्जिताः

そこにて、インドラを先頭とする神々は我を観想して言った。「主よ、あなたに見捨てられ、我らは苦しみ、精進と力を失いました。」

Verse 56

त्रायस्व नो हृषीकेश परमाणुग्रहेण वै ॥ एतत्कृत्वा विशालाक्षि देवान् प्रणतिपूर्वकम्

「救いたまえ、フリシーケーシャよ、まことに至上の慈悲をもって。」こうして、広き眼の御方よ、彼らは先に礼拝して神々に近づいた。

Verse 57

मया विलोकिताः सर्वे परां निर्वृतिमागताः ॥ एतस्मिन्नुर्वशी कुण्डे एकरात्रोषितो नरः

我が彼らを見たとき、皆は最高の安らぎに至った。このウルヴァシーのクンダにて、一夜のみ宿る者は……

Verse 58

यः स्नाति सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः ॥ उर्वशीलोकमासाद्य क्रीडते कालमक्षयम्

ここで沐浴する者は、あらゆる罪過から解き放たれる—疑いはない。ウルヴァシーの世界に至り、尽きぬ時を楽しむ。

Verse 59

यस्तत्रोत्सृजते प्राणान्मम कर्मपरायणः ॥ पुण्यपापविनिर्मुक्तो याति मल्लीनतां प्रिये

また、そこで命の息を捨て、我が行と儀礼に専心する者は、功徳と罪過の双方を離れて、「マッリーナター」へ至る、愛しき者よ。

Verse 60

श्रीबदर्याश्रमं पुण्यं यत्र यत्र स्थितः स्मरेत् ॥ स याति वैष्णवं स्थानं पुनरावृत्तिवर्जितः ॥

いかなる場所にあろうとも、吉祥にして功徳あるシュリー・バダリーアーシュラマを憶念する者は、再来なき（輪廻を超えた）ヴァイシュナヴァの住処に至る。

Verse 61

य इदं शृणुयान्नित्यं मद्भक्तः सततं पठेत् ॥ ब्रह्मचारी जितक्रोधः सत्यवादी जितेन्द्रियः ॥

これを常に聴聞し、わが信奉者として絶えず誦する者は、梵行者にして、怒りを克服し、真実を語り、諸根を制した者と説かれる。

Verse 62

ध्यानयोगरतो नित्यं स मुक्तिफलभाग्भवेत् ॥ यस्यैतद्विदितं सर्वं ध्यानयोगं वसुन्धरे ॥

常に禅定のヨーガに専心する者は、解脱の果報にあずかる。おおヴァスンダラーよ、この禅定ヨーガの全き道を悉く了知する者にとって。

Verse 63

इन्द्रलोकमिति ख्यातो बदर्यां च ममाश्रमः ॥ तत्राहं देवि शक्रेण निष्कलं परितोषितः ॥

バダリーにおいて、わがアーシュラマは「インドラローカ」として知られている。そこで、女神よ、わたしはシャクラ（インドラ）によって完全に満足させられた。

Verse 64

वेदधारमिति ख्यातं तस्मिन्क्षेत्रे परे मम ॥ यत्र ब्रह्ममुखाद्भ्रष्टा वेदाश्चत्वार एव च ॥

わが至上の聖域には「ヴェーダダーラ」と称される地があり、そこでは四つのヴェーダがブラフマーの口より、落ち出るかのごとく現れたと伝えられる。

Verse 65

तत्र स्नानं तु कुर्वीत ज्येष्ठमासस्य द्वादशीम् ॥ मोदते लोकपालेषु मम भक्तश्च जायते ॥

そこで、ジェーシュタ月のドヴァーダシー（第十二の月日）に沐浴の儀礼を行うべきである。彼はローカパーラ（世界の守護神）たちの間で歓喜し、わが信奉者となる。

Verse 66

तत्र वै पञ्च कुण्डानि स्थूलशीर्षशिलोच्चये ॥ पञ्चात्र शिरसः स्थाने बहुधारासमन्विताः ॥

そこには、スートゥーラシールシャと呼ばれる岩の高まりに、まことに五つのクンダ（沐浴池）がある。ここ「頭の場所」において、それらは多くの流れを備えている。

Verse 67

यस्तत्र कुरुते स्नानं त्रिरात्रोपोषितो नरः ॥ मोदते सोमलोकेषु एवमेतन्न संशयः ॥

三夜の斎戒を行ったのち、そこで沐浴する者はソーマの諸世界において歓喜する。まさにそのとおりであり、疑いはない。

Verse 68

देवानां तु वचः श्रुत्वा ब्रह्मा लोकापितामहः ॥ योगमायापटच्छन्नं कथयामास मां तदा ॥

神々の言葉を聞いて、世界の祖父たるブラフマーは、そのとき、ヨーガマー ヤーの覆いに隠された者として私について語った。

Verse 69

योऽवगच्छति चात्मानं स गच्छेत्परमां गतिम् ॥

自己（アートマン）を悟る者は、最高の到達処に至る。