Adhyaya 122: The Greatness of Kokāmukha (Sacred Site Eulogy and Salvific Narrative)

Verse 1

अथ कोकामुखमाहात्म्यम् ॥ वराह उवाच ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥ तिर्यग्योनिगताश्चापि येन मुच्यन्ति किल्बिषात्

ここにコーカームカ（Kokāmukha）のマーハートミヤが始まる。ヴァラーハは言った。「大地母ヴァスンダラーよ、秘中の秘たるこの教えを聞け。これにより、非人の胎に生まれた者でさえ罪垢（kilbiṣa）から解き放たれる。」

Verse 2

अष्टम्यां च चतुर्द्दश्यां मैथुनं यो न गच्छति ॥ भुक्त्वा परस्य चान्नानि यश्चैव न विकुत्सति

八日と十四日（太陰日）に交合せず、また他人の食を受けて食した後も、それを（食物や施主を）侮らない者。

Verse 3

बाल्ये वयस्यपि च यो मम नित्यमनुव्रतः ॥ येन केनापि सन्तुष्टो यो मातापितृपूजकः

幼少の時も若き時も常に我に随い奉る者。いかなるものが来ようとも足るを知る者。母と父を礼拝し敬う者。

Verse 4

आयासे जीवति न यः प्रविभागी गुणान्वितः ॥ दाता भोक्ता च कार्येषु स्वतन्त्रो नित्यसंयतः

ただの労苦に生きず、正しく分配し、徳を備え、務めにおいて施しまた相応に受け、みずからを導き、常に自制する者。

Verse 5

विकर्म नाभिकुर्वीत कौमारव्रतसंस्थितः ॥ सर्वभूतदयायुक्तः सत्त्वेन च समन्वितः

邪な行いをなさず、梵行（ブラフマチャリヤ）の誓いに安住し、あらゆる生きものへの慈悲を備え、清浄で明澄なるサットヴァを具えるべし。

Verse 6

मत्या च निःस्पृहःऽत्यन्तं परार्थेष्वस्पृहः सदा ॥ ईदृग्बुद्धिं समादाय मम लोकाय गच्छति ॥ इमं गुह्यं वरारोहे देवैरपि दुरासदम्

また心において全く無欲であり、常に他人の所有を求めず、そのような बुद्धि（心構え）を身につけて、彼はわが世界へ赴く。この秘義は、気高き腰の君よ、神々にとってさえ得難い。

Verse 7

तच्छृणुष्वानवद्याङ्गि कथ्यमानं मयाऽनघे ॥ जरायुजाण्डजोद्भिज्जस्वेदजानि कदाचन

聞きなさい、欠点なき肢体の君よ、咎なき者よ、わたしが語るところを。胎生・卵生・湿生（地や湿りより生ずる）・汗生の諸類について、ある時のことを。

Verse 8

ततः पूर्वोत्तरे पार्श्वे नित्यं यो हृदि तिष्ठति ॥ अस्थीनि दर्शयामास अवशिष्टानि यानि तु

それから北東の方にて—常に心中に住するその方は—残っていた骨を、いかなるものであれ示された。

Verse 9

एतानि मम चास्थानि पूर्वदेहोद्भवानि च ॥ अहं पुराभवं मत्स्यः कोकेषु विचरन् जले

「これらは我が骨であり、前の身より生じたものだ。昔、我は魚となり、コーカーの水中を巡り歩いた。」

Verse 10

ये न हिंसन्ति भूतानि शुद्धात्मानो दयापराः ॥ यस्तु कोकामुखे देवि ध्रुवं प्राणान्परित्यजेत्

「生きとし生けるものを害さぬ者は—心清らかで慈悲に帰依する者—。しかし女神よ、コーカーの“口”においては、誰であれ必ず命の息を捨てる……」

Verse 11

मनसा न चलत्येव मम वल्लभतां व्रजेत् ॥ ततो विष्णुवचः श्रुत्वा सा मही संशितव्रता

「心が揺らがぬ者は、まことに我が愛しき者となる。そこでヴィシュヌの言葉を聞き、大地は—誓いに堅く—（答え／語り続けた）。」

Verse 12

धरण्युवाच ॥ अहं शिष्या च दासी च भक्ता च त्वयि माधव

「ダーラニーは言った。『マーダヴァよ、私はあなたの弟子であり、あなたの侍女であり、またあなたの信徒でもあります。』」

Verse 13

एवं मे परमं गुह्यं त्वद्भक्त्या वक्तुमर्हसि ॥ चक्रं वाराणसीं चैव अट्टहासं च नैमिषम्

「ゆえに、あなたへの我が信愛によって、至上の秘義を私に語るべきです。すなわちチャクラ、ヴァーラーナシー、アッタハーサ、そしてナイミシャについて。」

Verse 14

भद्रकर्णह्रदं चैव हित्वा कोकां प्रशंससि ॥ नगरं च द्विरण्डं च मुकुटं मण्डलेश्वरम्

「バドラカルナ・フラダ（Bhadrakarṇa-hrada）を差し置いて、なぜコーカー（Kokā）を讃えるのか。さらにナガラ（Nagara）、ドヴィランダ（Dviraṇḍa）、ムクタ（Mukuṭa）、そしてマンダレーシュヴァラ（Maṇḍaleśvara）をも……」

Verse 15

केदारं च ततो मुक्त्वा कि कोकां च प्रशंससि ॥ देवदारुवनं मुक्त्वा तथा जालेश्वरं विभुम्

「ケーダーラ（Kedāra）を離れてなお、なぜコーカー（Kokā）を讃えるのか。デーヴァダールヴァナ（Devadāruvana）を離れ、同じく威光あるジャーレーシュヴァラ（Jāleśvara）をも……」

Verse 16

दुर्गं महाबलं मुक्त्वा किं वै कोकां प्रशंससि ॥ गोकर्णं च ततो मुक्त्वा शुद्धजाल्मेश्वरं तथा

「大いなる力を備えたドゥルガー（Durgā）を離れて、なぜまことにコーカー（Kokā）を讃えるのか。さらにゴーカルナ（Gokarṇa）を離れ、同じくシュッダジャールメーシュヴァラ（Śuddhajālmeśvara）をも……」

Verse 17

एकलिङ्गं ततो मुक्त्वा किं वा कोकां प्रशंससि ॥ एवं पृष्टस्तथा भक्त्या माधवश्च महाप्रभुः

「エーカリンガ（Ekaliṅga）を離れて、なぜそれでもコーカー（Kokā）を讃えるのか。かくのごとく信愛をもって問われたとき、マーダヴァ（Mādhava）—大いなる主—は（答えようとした）。」

Verse 18

वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ एवमेतन्महाभागे यन्मां त्वं भीरु भाषसे

「ヴァラーハ（Varāha）の姿をとる至福なる主は、ヴァスンダラー（Vasundharā）に答えた。『シュリー・ヴァラーハは言った：そのとおりである、幸いなる者よ。おお怯える者よ、汝が我に語ることは。』」

Verse 19

कथयिष्यामि ते गुह्यं कोका येन विशिष्यते ॥ एते रुद्राश्रिताः क्षेत्रा ये त्वया परिकीर्तिताः

我は汝に、コカーが殊に顕れる秘奥を語ろう。これらは汝が述べた、ルドラに帰依する聖なる地である。

Verse 20

एते पाशुपताश्चैषां कोका भागवतस्य ह ॥ तत्रान्यत्ते प्रवक्ष्यामि महाख्यानं वरानने

これらのうち、これらはパーシュパタ（Pāśupata）であり、まことにコカーはバ―ガヴァタ（Bhāgavata）の伝統に属する。そこでさらに別の大いなる物語を語ろう、美しき顔の者よ。

Verse 21

तत्राल्पेनाम्बुना युक्ते ह्रदे मत्स्यस्तु तिष्ठति ॥ दृष्ट्वा तं लुब्धकस्तूर्णं बडिशेनाजहार ह ॥ तस्य हस्ताच्च बलवान् मत्स्यस्तूर्णं विनिर्गतः ॥ अथ श्येनस्तु तं हर्त्तुं मन्त्रयित्वा नभश्चरः

そこに、わずかな水をたたえる池があり、魚がとどまっていた。これを見た猟師は、たちまち釣り針で引き上げた。だが力ある魚は即座にその手からすり抜けた。すると天空を翔ける鷹が、それを奪わんと心を定めて近づいた。

Verse 22

निपत्य तं गृहीत्वैव प्रोद्दीनस्त्वरयान्वितः ॥ अशक्तस्य ततो नेतुं मत्स्यः कोकामुखेऽपतत्

舞い降りてそれを掴むと、鷹は速やかに舞い上がった。だが運びきれず、魚はコカーの口もとへ落ちた。

Verse 23

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण राजपुत्रोऽभवत्प्रभुः ॥ रूपवान् गुणवान् शुद्धः कुलेन वयसान्वितः

その聖地の霊験によって、彼は王子となり主君となった。容姿端麗で徳に富み、清浄で、名門の血筋とふさわしい年齢を備えていた。

Verse 24

अथ कालेन तस्यैव मृगव्याधस्य चाङ्गना ॥ गृहीत्वा चैव मांसानि गच्छन्ती याति तत्र वै

やがて時が経ち、狩人の妻は肉をいくらか手に取り、歩みゆきて、まさにその場所へと到った。

Verse 25

एका चिल्ली मांसलुब्धा तद्धस्तान्मांसगर्द्धिनी ॥ आगत्यागत्य तरसा हर्त्तुं समुपचक्रमे

ある鳶が肉に貪り、彼女の手の肉を欲して、たびたび飛来し、急ぎてそれを奪わんとし始めた。

Verse 26

मृगव्याधा बलान्मांसं हर्तुकामां तु चिल्लिकाम् ॥ बाणेनैकेन संहत्य पातिता भुवि तत्क्षणात्

狩人は、鳶が力ずくで肉を奪おうとするのを見て、一本の矢で射倒し、ただちに地に落とした。

Verse 27

आकाशात्पातिता भद्रे कोकायां मम सन्निधौ ॥ जाता चन्द्रपुरे रम्ये राजपुत्री यशस्विनी

天空より落とされて、貴き御方よ、コーカーにて—我が近くに—麗しきチャンドラプラに名高き王女として生まれた。

Verse 28

सा व्यवर्द्धत कन्या तु वयोरूपगुणान्विता ॥ चतुःषष्टिकलायुक्ता पुरुषं सा जुगुप्सति

その乙女は、若さと美しさと徳を備えて成長した。六十四の芸に通じながらも、なお男に対して嫌悪を抱いた。

Verse 29

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरो युद्धकार्यार्थनिश्चितः ॥ सौम्यश्च पुरुषश्चैव सा च नेति जुगुप्सति

彼は容姿端麗で徳を備え、勇敢にして、戦と義務の目的に確乎としていた。温和で真の男子であったが、彼女は身を引き、「いいえ」と言って拒んだ。

Verse 30

अथ केनचित्कालेन शक आनन्दपूरके ॥ सम्बन्धो जायते तयोर् मध्यमे वयसि स्थयोः

やがて時が過ぎ、シャカ（Śaka）の時代（境）において、歓喜が満ちる中、壮年の二人のあいだに縁（えにし）が生じた。

Verse 31

तथा तु तौ समासाद्य परस्परम् अथ क्रमात् ॥ यथान्यायं स विप्रोक्तं विधिदृष्टेन कर्मणा

かくして二人は互いに近づき、次第に、礼にかなうように行った。学識ある者が説くとおり、規則に認められた儀礼の行為によってである。

Verse 32

स वै तथा समं नित्यं सा च तेन समं शुभा ॥ अन्योन्यं रममाणौ तौ मुहूर्तमपि नोज्झतः

彼はまことに常にそのように調和しており、吉祥なる彼女もまた彼と共にあった。互いに愛で楽しみ、二人は一刻たりとも離れなかった。

Verse 33

गच्छत्येवं बहुतरे काले चैवाप्यनिन्दिता ॥ समप्रेम्णा च संयुक्ता सौहृदेन च नायकम्

このようにして長い時が過ぎ、非難なき彼女は、等しい愛と親愛の情によって、その導き手と結ばれ続けた。

Verse 34

राजपुत्रस्तस्तोऽप्यत्र शकानां नन्दवर्द्धनः ॥ तस्या जायते मध्याह्ने शिरोरुगतिपीडिनी

ここでもまた、シャカ族の中にナンダヴァルダナという王子がいた。彼女には正午に、苦しめる激しい頭痛が起こった。

Verse 35

ये केचिद्भिषजस्तत्र गदेषु कुशलाः शुभे ॥ ते तत्रौषधयोगं च चक्रुस्तेनापि वेदना

そこにいた病に通じた医師たちが、麗しき者よ、薬の調合と施薬を行った。だがそれでも痛みは鎮まらなかった。

Verse 36

ननाश नैव संयातः कालो बहुतिथस्ततः ॥ न संबुध्यति चात्मानं विष्णुमायाविमोहितः

病は消えず、長いあいだ収束の時も来なかった。ヴィシュヌのマーヤーに惑わされ、彼は自己の覚知を取り戻さなかった。

Verse 37

भजमाना विनीता च सौहृदाच्च विशेषतः ॥ एवं बहुगतः कालः कामभोगेषु सक्तयोः

彼女は仕え、慎み深く、ことに友情ゆえに尽くした。こうして二人は欲の享楽に執着しつつ、多くの時を過ごした。

Verse 38

पूर्णे हि समये तत्तु उभयोश्च तदन्तरम् । तस्य कालः संवृतस्य योऽसौ पूर्वप्रतिस्तवः

しかし定められた時が満ち、二人に属するその合間に、彼が身を隠す時が来た。それは後に続く事の、先に示された序章であった。

Verse 39

ततः सर्वानवद्याङ्गी भर्तारमिदमब्रवीत् ॥ किमिदं तव भद्रं ते वेदना जायते शिरॆ ॥

そのとき、欠けのない肢体をもつ婦人は夫に言った。「あなた、これは何ですか。頭に痛みが起こっているようです。」

Verse 40

एतदाचक्ष्व तत्त्वेन यद्यहं च तव प्रिया ॥ बहवो भिषजश्चैव नानाशास्त्रविशारदाः ॥

「もし私がまことにあなたの愛する者なら、真実を告げてください。さまざまなシャーストラに通じた医師も多くおります。」

Verse 41

कुर्वन्ति तव कर्माणि वेदना च न गच्छति ॥ एवं स प्रियया प्रोक्तस्तां प्रियां पुनरब्रवीत् ॥

「医師たちはあなたに治療を施しても、痛みは去りません。」こう愛妻に言われて、彼は再び彼女に語った。

Verse 42

इदं किं विस्मृता भद्रे सर्वव्याधिसमन्वितम् ॥ यल्लब्धं मानुषत्वं च सुखदुःखसमन्वितम् ॥

彼は言った。「愛しい人よ、忘れたのか。得られた人間の身とは、あらゆる病を伴い、また楽と苦をも伴うのだ。」

Verse 43

संसारसागरारूढं नातिप्रष्टुं त्वमर्हसि ॥ तेनैवं भाषिता बाला श्रोतुकामा वरानना ॥

「サンサーラの大海に乗り出した者は、あまりに問いただすべきではない。」彼にそう告げられて、麗しい顔の若い女は、聞きたい思いに満ちて、なお耳を傾け続けた。

Verse 44

ततः कदाचिच्छयने सुप्तौ तौ दम्पती किल ॥ गते बहुतिथे काले पुनः पप्रच्छ सा प्रियम् ॥

その後ある時、夫婦が寝台で眠っているあいだに、幾日も過ぎてから、彼女は再び愛しい人に問いかけた。

Verse 45

कथयस्व तमेवार्थं यन्मया पूर्वपृच्छितम् ॥ किं मां न भाषसे नाथ साभिप्रायं वचस्तव ॥

「以前わたしが尋ねたその事を、どうか語ってください。なぜ私にお話しくださらないのです、主よ。あなたの言葉には何か意図があるように思えます。」

Verse 46

गोप्यं वा किमचिदस्तीह किं गोपयसि मे पुरः ॥ अवश्यं चैव वक्तव्यं यद्यहं तव वल्लभा ॥

「ここに秘すべきことがあるのですか。なぜ私の前で隠すのです。もし私があなたの愛しい人なら、必ず語るべきです。」

Verse 47

इति निर्बन्धतः पृष्टः स शक्राधिपतिर्नृपः ॥ तां प्रियां प्रणयात्प्राह बहुमानपुरःसरम् ॥

このように強く迫られて、シャカ族の主たるその王は、敬意を先に立てつつ、愛情をもって愛しい人に語りかけた。

Verse 48

मन्मातापितरौ गत्वा प्रसादय शुचिस्मिते ॥ मानार्हौ मानयित्वा तौ ययाहं जठरे धृतः ॥

「わが母と父のもとへ行き、その御心を和らげてください、清らかな微笑みの人よ。私を胎内に宿し支えた、敬うべきその二人を、しかと敬いなさい。」

Verse 49

तयोराज्ञां पुरस्कृत्य मानयित्वा यथार्हतः ॥ अथ कोकामुखे गत्वा कथयिष्याम्यसंशयम् ॥

彼らの命を第一として敬い、相応の礼を尽くしたのち、私はコーカームカへ赴き、疑いなくそれを語りましょう。

Verse 50

स्वपूर्वजन्मवृत्तं तु देवानामपि दुर्लभम् ॥ तत्र ते कथयिष्यामि सर्ववृत्तमनिन्दिते ॥

私はあなたに、神々にさえ得難い、我が前生の由来を語りましょう。そこで、咎なき者よ、すべての経緯を余すところなく述べます。

Verse 51

ततः सा ह्यनवद्याङ्गी श्वश्रूश्वशुरयोः पुरः ॥ गत्वा गृहीत्वा चरणौ ततस्ताविदमब्रवीत् ॥

それから、肢体に瑕なきその女は姑と舅の前に進み、両足を取り、次の言葉を申し上げた。

Verse 52

किञ्चिद्विज्ञप्तुकामास्मि तत्र वामवधी्यताम् ॥ भवदाज्ञां पुरस्कृत्य भवद्भ्यामनुमानितौ ॥

ささやかな願いを申し上げたく存じます。どうかお二人にお聞き届けいただけますように。御命を第一として、私ども二人にご許可を賜りたく存じます。

Verse 53

पुण्ये कोकामुखे गन्तुमिच्छावस्तत्र वां गुरू ॥ कार्यगौरवभावेन न निषेध्यौ कथञ्चन ॥

私どもは功徳ある地、コーカームカへ参りたく存じます。そこへ、尊き長老方よ。目的の重大さゆえ、いかなる形でもお止めにならぬよう願います。

Verse 54

अद्य यावत्किमपि वां याचितं न मया क्वचित् ॥ पुरस्ताद्ध्यावयोस्तन्मे याचितं दातुमर्हतः ॥

今日に至るまで、わたしはあなたがたお二人に、いかなる時も何一つ願い求めたことがありません。ゆえに、いま御前に立つこの身の願いを、どうかお授けください。

Verse 55

शिरावेधेनया युक्तः सदा तव सुतो ह्ययम् ॥ मध्याह्ने मृतकल्पो वै जायते ह्यचिकित्सकम् ॥

この御子は常に頭を刺すような痛みに悩まされ、正午にはまるで死したかのようになります。まことに、その病はもはや治療の及ばぬものです。

Verse 56

सुखानि सर्वविषयान्विसृज्य परिपीडितः ॥ कोकामुखं विना कष्टं न निवृत्तं भविष्यति ॥

あらゆる世の安楽と感官の享楽を捨てても、彼はなお深く苦しめられています。コーカームカなくして、この苦難は終わりません。

Verse 57

दम्पतिभ्यां हि मननं रोचतां सर्वथैव हि ॥ ततो वधूवचः श्रुत्वा शकानामधिपो नृपः ॥

その熟慮は夫婦の心にあらゆる点でかなった。ついで花嫁の言葉を聞き、シャカ族の主たる王は（答えた）。

Verse 58

करेण स्वयमादाय वधूं पुत्रमुवाच ह ॥ किमिदं चिन्तितं वत्स कोकामुखगमं प्रति ॥

王は自ら花嫁の手を取り、息子に言った。「わが子よ、コーカームカへ赴くことについて、おまえはどのような思いを抱いたのか。」

Verse 59

हस्त्यश्वरथयानानि स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः ॥ सर्वमेतत्तु सप्ताङ्गं कोशकोष्ठादिसंयुतम्

「象、馬、戦車ならびに諸々の乗り物、そして天女アプサラスにも比すべき女人—まことにこれら一切は、国の七支（七肢）とともに、国庫・倉廩などを備えている……」

Verse 60

शरणं वित्तयो राज्यं त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥ मित्रं वरासनं चैव गृह्णीष्व सुतसत्तम

「庇護と財宝と王国—そのすべては汝に依って立つ。最上の子よ、盟友と勝れた王座とを受けよ。」

Verse 61

त्वयि प्रतिष्ठिताः प्राणाः सन्तानं च तदुत्तरम् ॥ ततः पितुर्वचः श्रुत्वा राजपुत्रो यशस्विनि

「汝にこそ我らの命そのものが、またその後に続く家系も、確立されている。かくて父の言葉を聞き終え、名高き王子は……」

Verse 62

पितुः पादौ गृहीत्वा च प्रोवाच विनयान्वितः ॥ अलं राज्येन कोशेन वाहनेन बलेन वा

「父の御足を取り、恭しく言った。『王国も、宝蔵も、乗り物も、あるいは軍勢の力さえも、もはや要りませぬ。』」

Verse 63

गन्तुमिच्छामि तत्राहं तूर्णं कोकामुखं महत् ॥ शिरोवेदनया युक्तो यदि जीवाम्यहं पितः

「われは急ぎ彼の地へ—大いなるコーカームカへ赴きたい。父よ、たとえ頭の痛みに悩まされていても、もし命が保たれるなら……」

Verse 64

तदा राज्यं बलं कोशो ममैवैतन्न सशंयः ॥ तत्रैव गमनान्मह्यं वेदना नाशमेष्यति

そのとき王国も軍勢も宝蔵も、まことに我がものとなる—疑いはない。そこへ自ら赴けば、わが苦痛は終息する。

Verse 65

पुत्रोक्तमवधार्यैव शकानामधिपो नृपः ॥ अनुजज्ञे ततः कोकां गच्छ पुत्र नमोऽस्तु ते

息子の言葉をよく受けとめたのち、シャカ族の主たる王は許可して言った。「コーカーへ行け、わが子よ。汝に礼拝あれ。」

Verse 66

अथ दीर्घेण कालेन प्राप्तः कोकामुखं त्विदम् ॥ तत्र गत्वा वरारोहा भर्त्तारमिदमब्रवीत् १७३॥ पूर्वपृष्टं मया यत्ते वक्ष्यामीति च मां प्रति ॥ कोकामुखे त्वयाप्युक्तं तदेतन्मम कथ्यताम्

やがて長い時を経て、彼はこのコーカームカの入口に到った。そこへ赴くと、腰つき麗しい夫人は夫に言った。「以前わたしがあなたに尋ね、あなたが『説明しよう』と言ってくださったこと、そしてコーカームカでもあなたが語ったそのことを、いま私にお話しください。」

Verse 67

निशम्येति प्रियाप्रोक्तं राजपुत्रो यशस्विनि ॥ प्रहस्याह भिया तां तु समालिङ्ग्य वसुन्धरे

愛しき人の言葉を聞くと、名高き王子は微笑んで語り、恐れおののく彼女を抱きしめて—おおヴァスンダラーよ—彼女に告げた。

Verse 68

रजनी सम्प्रवृत्तेयं सुखं स्वापो विधीयताम् ॥ श्वः सर्वं कथयिष्यामि यत्ते मनसि वर्त्तते

今宵はすでに更け始めた。安らかに眠るがよい。明日、汝の心にあることをすべて語ろう。

Verse 69

व्याधेन निगृहीतोऽस्मि बडिशेन जलेचरः॥ तद्धस्तान्निर्गतस्तत्र बलेन पतितो भुवि

我は水の生きものとして、猟師に釣り針で捕らえられた。だがその手からすべり落ち、力のままにそこへ地に落ちた。

Verse 70

प्रभातायां तु शर्वर्यां स्नातौ क्षौमविभूषितौ॥ प्रणम्य शिरसा विष्णुं हस्ते गृह्य ततः प्रियाम्

夜が明ける暁、二人は沐浴し、亜麻の衣をまとって身を整えた。頭を垂れてヴィシュヌに礼拝し、彼は愛しい人の手を取った。

Verse 71

श्येनेनामिषलुब्धेन नखैर्विद्धोऽस्मि सुन्दरि॥ नीत आकाशमार्गेण तस्माच्च पतितोऽत्र वै

麗しき人よ、肉に貪る鷹の鉤爪に刺し貫かれた。空の道を運ばれ、そこからまことにここへ落ちたのだ。

Verse 72

एतत्ते कथितं भद्रे पूर्वपृष्टं च यत्त्वया॥ गच्छ सुन्दरि भद्रं ते यत्र ते वर्त्तते मनः

吉祥なる御方よ、先にあなたが尋ねたことを私は語り終えた。行きなさい、麗しき人よ——幸いあれ——あなたの心の向かうところへ。

Verse 73

ततः साप्यनवद्याङ्गी रक्तपद्मशुभानना॥ करुणं स्वरमादाय भर्त्तारं पुनरब्रवीत्

そのとき彼女は——肢体に瑕なく、紅蓮のごとく吉祥なる面をたたえ——憐れみの声を起こし、夫に再び語りかけた。

Verse 74

एतदर्थं मया भद्र गुह्यं नोक्तं तथा स्वकम्॥ अहं च यादृशी पूर्वमभवं तच्छृणुष्व मे

このゆえに、善き御方よ、私は以前、自らの秘事を語らなかった。かつて私がいかなる女であったか——それを私から聞きなさい。

Verse 75

स्थापयित्वा मांसभारान्प्रियायाः सविधे स्वयम्॥ काष्ठान्यानयितुं यातः क्षुधितो मांसपाचने

彼は自ら肉の束を愛しい人のそばに置き、飢えながら肉を煮炊きすることに心を定めて薪を取りに出かけた。

Verse 76

क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता चिल्ली गगनगामिनी॥ वृक्षोपरी समासीना भक्ष्यं चैव विचिन्वती

飢えと渇きに疲れ果てた、天空を行くチリー鳥は、木の上に座して食を探し求めていた。

Verse 77

अथ कश्चिन्मृगव्याधो हत्वा वनचरान्बहून्॥ संगृह्य मांसभारान्वै तेन मार्गेण संगतः

そのとき、ある鹿狩りの猟師が森の生きものを多く殺し、肉の束を集めていたが、その道すじで彼／彼女に出会った。

Verse 78

प्रवृत्तोऽग्निमुपादाय तावदुड्डीय सत्वरम्॥ मांसपिण्डो मया विद्धो दृढैर्वज्रमयैर्नखैः

彼が火を取りに出たとき、私はたちまち素早く舞い上がり、雷霆のごとく堅い強い爪でその肉塊を打ち据えた。

Verse 79

न च सक्तास्मि संहर्तुं मांसभारप्रपीडिता ॥ अशक्ता दूरगमने सविधे हि व्यवस्थिताः ॥

そして私は、肉の重みに圧されて彼を滅ぼすことができなかった。遠くへ行けず、近くにとどまっていた。

Verse 80

भक्षयित्वा ततो मांसं व्याधः संहृष्टमानसः ॥ अपश्यन्मांसपिण्डं तु मृगयामास पार्श्वतः ॥

それから肉を食べ終えると、猟師は心喜び、肉の塊を見つけて近くを探り狩り始めた。

Verse 81

विद्धा बाणेन मां तत्र भक्षयन्तमिपातयत् ॥ ततोऽहं भ्रममाणा वै निश्चेष्टा गतजीविता ॥

そこで彼は矢で私を射抜き、私が食べている最中に倒した。すると私はよろめき、動かぬまま命が尽きた。

Verse 82

पतितास्म्यवशा भद्र कालतन्त्रे दुरासदे ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण त्वकामापि नृपात्मजा ॥

私は無力のまま倒れました、善き方よ、乗り越え難い時の機構の中へ。けれどもこの聖地の力により、望まずとも私は王の娘となったのです。

Verse 83

जातास्मि त्वत्प्रिया चापि स्मरन्ती पूर्वजन्म तत् ॥ एतानि पश्य चास्थीनि शेषाणि बहुकालतः ॥

私はまたあなたの愛する者として生まれ、その前世を覚えています。さあ、この骨を見てください—長い時を経て残った遺骸です。

Verse 84

गलितान्यल्पशेषाणि प्राणनाथ समीपतः ॥ एवं सा दर्शयित्वा तु भर्तारं पुनरब्रवीत् ॥

「朽ち果てて――わずかな残りのみとなって――近くに横たわっております、わが命の主よ。」こうしてそれを夫に示し、彼女は再び語った。

Verse 85

आनीतोऽसि मया भद्र स्थानं कोकामुखं प्रति ॥ एतत्क्षेत्रप्रभावेण तिर्यग्योनिगताऽपि ॥

「あなたを、善き方よ、コーカームカと呼ばれる地へ私が連れて参りました。この聖地（クシェートラ）の力により、たとえ畜生の胎に入った者であっても……」

Verse 86

उत्तमे तु कुले जाता मानुषी जातिमाश्रिताः ॥ यं यं प्रवक्ष्यसे धर्मं विष्णुप्रोक्तं यशोधन ॥

「……最上の家系に生まれ、人としての身分を得ます。あなたが説き明かすいかなるダルマも――ヴィシュヌが説かれたもの、ヤショーダナよ――」

Verse 87

तं तमेव करिष्यामि विष्णुलोके सुखावहम् ॥ ततस्तस्या वचः श्रुत्वा लब्धपूर्वस्मृतिर्नृपः ॥

「――そのダルマこそを私は行い、ヴィシュヌの世界に安楽をもたらしましょう。」彼女の言葉を聞くと、王は前の生の記憶を取り戻した。

Verse 88

विस्मयं परमं गत्वा साधु साध्वित्यपूजयत् ॥ तस्मिन् क्षेत्रे च यत्कर्म कर्तव्यं धर्मसंहितम् ॥

彼はこの上ない驚嘆に至り、「善い、善い」と称えて彼女を敬った。そして、その聖地においてダルマにかなういかなる行いがなされるべきかを思案した。

Verse 89

तच्छ्रुत्वा कानिचिद्देवी स्वयं चक्रे पतिव्रता॥ अन्येऽपि सर्वे तच्छ्रुत्वा यस्य यद्रोचते प्रियम्॥

それを聞いて、女神は夫に貞節を尽くすパティヴラターとなり、自らその行（誓戒）を始めた。ほかの者たちも皆、聞くや、それぞれが愛し好むものを供えた。

Verse 90

ददतुḥ परमप्रीतौ पात्रेभ्यश्च यथार्हतः॥ येऽन्ये तत्सार्थमासाद्य यातास्तेऽपि वसुन्धरे॥

彼らは至上の歓喜をもって、ふさわしい受者に、しかるべきだけ施した。さらに、ヴァスンダラーよ、その目的のためにそこへ来た他の者たちも、同様に（成就して）去っていった。

Verse 91

ब्राह्मणेभ्यो ददुḥ स्वानि विष्णुभक्त्या यतव्रताḥ॥ तत्र स्थित्वा वरारोहे मम कर्मव्यवस्थितः॥

誓戒を慎み保ち、彼らはヴィシュヌへの信愛ゆえに、自らの財をブラーフマナたちに施した。そこに留まり、おお美しい腰の者よ、彼らは我が業（カルマ）の配剤に従って定められた。

Verse 92

तत्क्षेत्रस्य प्रभावेण श्वेतद्वीपमुपागताः॥ एवं स राजपुत्रोऽपि मम कर्मव्यवस्थितः॥

その聖地の霊験によって、彼らはシュヴェータドヴィーパに至った。同じく、その王子もまた、我がカルマの秩序に従って定められた。

Verse 93

मुक्त्वा तु मानुषं भावं श्वेतद्वीपमुपागतः॥ सर्वे च पुरुषास्तत्र आत्मनात्मानुदर्शनात्॥

人としてのあり方を捨てて、彼はシュヴェータドヴィーパに至った。そこにいるすべての者は、自己が自己を観ずる直観によって（その境地にあった）。

Verse 94

शुक्लाम्बरधरा दिव्यभूषणैश्च विभूषिताḥ॥ दीप्तिमन्तो महाकायाḥ सर्वे च शुभदर्शनाः॥

彼らは白き衣をまとい、天上の宝飾で飾られていた。光り輝き、巨躯にして、皆ことごとく吉祥なる相を備えていた。

Verse 95

स्त्रियोऽपि दिव्या यत्रत्या दिव्यभूषणभूषिताḥ॥ तेजसा दीप्तिमत्यश्च शुद्धसत्त्वविभूषिताḥ॥

そこにいる女人たちもまた神妙で、天上の宝飾により飾られていた。光輝に照り映え、清浄なるサットヴァ（明澄さ）により荘厳されていた。

Verse 96

मयि शुद्धं परं भावमारूढाः सत्यवर्च्चसः॥ एतत्ते कथितं देवि कोकामुखमनुत्तमम्॥

彼らは我に向けて清浄にして至上の心境へと昇り、真実の光に輝いていた。女神よ、これが汝に語られた、比類なきコーカームカの説話である。

Verse 97

यत्र मत्स्यश्च चिल्ली च सकामा ये समागताः॥ केचिच्चान्द्रायणं कुर्युḥ केचिच्चैव जलाशनम्॥

そこには欲を抱く者たちが集い、魚やチリーなどを供えた。ある者はチャンドラーやな（Cāndrāyaṇa）の行を修し、またある者はまことに水のみを食として生きた。

Verse 98

ते च विष्णुमयान्धर्मान्द्विजस्तांस्तान्त्समाचरेत्॥ बहुधान्यवरं रत्नं दम्पत्योऽथ यशस्विनि॥

そして二度生まれし者（dvija）は、ヴィシュヌに浸されたさまざまなダルマを実践すべきである。（施与としては）豊かな穀物や最上の宝玉があり、夫婦によって捧げられる。さらに、誉れ高き御方よ、（物語は続く）。

Verse 99

कुर्वन्तो मम कर्माणि भाव्यं पञ्चत्वमागताः ॥ ततः क्षेत्रप्रभावेन मम कर्मप्रभावतः ॥

わが定めた儀礼を行じて、彼らはやがて「五性（ごしょう）」の境地――すなわち死と、五大への融解――に至った。さらにその後、聖地の威力と、わが法令の効験によって、彼らの行路はなお進み続けた。

Verse 100

मम चैव प्रसादेन श्वेतद्वीपमुपागतः ॥ एवं स राजपुत्रोऽथ सर्वभूतगुणान्वितः ॥ ११२ ॥ भुक्त्वा तु मानुषं भावमूर्ध्वशाखोऽनुतिष्ठति ॥ योऽसौ परिजनस्तस्य मम कर्मव्यवस्थितः ॥ ११३ ॥ मानुषं भावमुत्सृज्य मम लोकमुपागतः ॥ सर्वशो द्युतिमांस्तत्र आत्मनानात्मदर्शनात् ॥

まことに、わが恩寵によって彼は白洲（Śvetadvīpa）に到った。かくしてその王子は、あらゆる生類の徳を具え、人としての境涯を味わったのち、「枝を上に向ける者」のごとく上方へと進む。彼の従者もまた、わが法に安住し、人の境涯を捨ててわが世界に来たり、自己と非自己を観ずる洞察によって、そこにおいて遍く光り輝いた。

Verse 101

याश्च तत्र स्त्रियः काश्चित्सर्वाश्चोत्पलगन्धिनीः ॥ मायया मतिमन्मुक्ताः सर्वाश्चैव प्रियावृताः ॥

また、そこにいたいかなる女人も――みな蓮華のごとく芳香を放ち――マーヤー（māyā）によって、識別のはたらきとともに解き放たれ、ことごとく「愛しきもの」に包まれて、慈しまれる安穏の境に置かれた。

Verse 102

प्रसादान्मम सुश्रोणि श्वेतद्वीपमुपागताः ॥ एष धर्मश्च कीर्तिश्च शक्तिश्चैव महद्यशः ॥

わが恩寵により、麗しき腰の者よ、彼らは白洲（Śvetadvīpa）に到った。これこそはダルマであり、名声であり、力であり、大いなる誉れである。

Verse 103

कर्मणां परमं कर्म तपसां च महत्तपः ॥ आख्यानानां च परमं कृतीनां परमा कृतीः ॥

諸々の行為のうちでは最上の行為、諸々の苦行のうちでは最大のタパス（tapas）、諸々の物語のうちでは至上の物語、諸々の成就のうちでは最勝の成就である。

Verse 104

धर्माणां च परो धर्मस्तवार्थं कीर्तितो मया ॥ क्रोधनाय न तं दद्यान्मूर्खाय पिशुनाय च ॥

諸々のダルマのうち、これこそ最上のダルマであり、汝のために我が説き示した。怒りやすき者、愚者、誹謗する者には授けてはならない。

Verse 105

अभक्ताय न तं दद्यादश्रद्धाय शठाय च ॥ दीक्षितायैव दातव्यं सुप्रपन्नाय नित्यशः ॥

それを不信心の者、信なき者、狡猾なる者に与えてはならない。常に、ディークシャ（灌頂）を受けた者、正しく帰依した者にのみ授けるべきである。

Verse 106

सोऽपि मुच्येत पूतात्मा गर्भाद्योनिभवाद्भयात् ॥ एतत्ते कथितं भद्रे महाख्यानं महौजसम् ॥

彼もまた解脱し—心は清浄となり—胎内より生まれ身を受ける存在から起こる恐れを離れるであろう。吉祥なる者よ、大いなる威力を具えたこの大叙事は、かく汝に語られた。

Verse 107

य एतेन विधानॆन गत्वा कोकामुखं महत् ॥ तेऽपि यान्ति परां सिद्धिं चिल्लीमत्स्यौ यथा पुरा ॥

この定められた作法により大いなるコーカームカへ赴く者たちもまた、昔のチッリーとマツヤという二匹の魚のごとく、最上のシッディ（成就）に至る。

Verse 108

वराहरूपिणं देवं प्रत्युवाच वसुन्धरा ॥

大地ヴァスンダラーは、猪の姿をとる神（ヴァラーハ）に答えた。

Verse 109

तत्तत्सर्वेऽपि कुर्वन्ति विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ तत्र तौ दम्पती द्रव्यमन्नं रत्नं द्विजेषु च

彼らは皆、規定された法に見られる儀軌に従って、それぞれの行為を行う。そこにて、その夫婦は財、食、宝玉を、二度生まれの者（ドヴィジャ、祭式に通じた学匠）に施す。

Verse 110

तेऽपि कुर्वन्ति कर्माणि मम भक्ताः व्यवस्थिताः ॥ तेऽपि दीर्घेण कालेन अटमानाः इतस्ततः

彼らもまた――わが信奉者であり、規律に堅く住する者たち――定められた行為を行う。されど長き時ののち、彼らもまた此処彼処をさまよい歩く。

Verse 111

पण्डिताय च दातव्यं यश्च शास्त्रविशारदः ॥ एतन्मरणकालेऽपि धारयेद्यः समाहितः

これは学匠、すなわちシャーストラに通暁する者に施すべきである。心を整え、専念して、この教えを死の時においてさえ保持する者は称賛される。

Verse 112

कृतं कोकामुखे चैव मम क्षेत्रे हि सुन्दरि ॥ कश्चिल्लुब्धो मिषाहारश्चरन् वै कोक-मण्डले

それはコーカームカにおいて、まことに、わが聖なる領域の内で起こったのだ、美しき者よ。ある狩人が肉食をもって生を立て、コーカーの地を巡り歩いていた。

Verse 113

रूपवाङ्गुणवाञ्छूरः युदकार्यार्थनिष्ठितः ॥ सौम्यं च पुरुषं चैव सर्वानभिजुगुप्सति

彼は容姿端麗で徳を備え、勇敢であり、己の企ての目的に専心していた。また温和で立派な人物を敬い、誰一人として蔑むことがなかった。

Verse 114

अयने गत एतेषां वृत्तं कौतूहलं भुवि ॥ अन्योऽन्यप्रीतियुक्तौ तु नान्योऽन्यं जहतुः क्वचित्

時の巡りが進むにつれ、彼らの物語は世において好奇の的となった。相互の愛情に結ばれ、いかなる時も互いを捨て去ることはなかった。

Verse 115

मुच्यतां मानुषं भावं तां जातिं स्मर पौर्‌विकीम् ॥ अथ कौतूहलं भद्रे श्रवणे पूर्वजन्मनः

人としてのありようをひとまず離れ、かの前の生を想い起こしなさい。すると、善き御方よ、前世のことを聞きたいという関心が起こる。

Verse 116

कदाचिन्नोक्तपूर्वं ते रहस्यं परमं महत् ॥ त्वरितं गन्तुमिच्छामि विष्णोस्तत्परमं पदम्

かつて、至高にして深遠なる秘義がすでに汝に語られた。われは速やかに、ヴィシュヌのその最高の住処へ赴きたい。

Verse 117

वणिजश्चैव पौराश्च वैश्याश्चापि वराङ्गनाः ॥ अनुजग्मू राजपुत्रं कोकामुखपथे स्थितम्

商人たちと町の人々、さらにヴァイシャたちも、貴き婦人らとともに、コーカームカへ向かう道に陣した王子に従って行った。

Verse 118

तेन तस्य प्रहारेण जाता शिरसि वेदना ॥ अहमेव विजानामि नान्यो जानाति मां विना

彼の一撃によって、わが頭に痛みが生じた。これを知るのはただ我のみであり、我を除いて他に知る者はいない。

Verse 119

तावद्ददर्श मां तत्र खादन्तीं मांसपिण्डिकाम्॥ ततः स धनुरुद्यम्य सशरं च व्यकर्षत॥

そのとき彼は、そこで私が肉の塊を食べているのを見た。すると弓を取り上げ、矢をつがえて引き絞った。