Adhyaya 105: Ritual Procedure for the Gift of the Milk-Cow (Kṣīradhenu)

Verse 1

अथ क्षीरधेनुदानविधिः ॥ होतोवाच ॥ क्षीरधेनुं प्रवक्ष्यामि तां निबोध नराधिप ॥ अनु्लिप्ते महीपृष्ठे गोमयेन नृपोत्तम ॥ १-१०५ ॥ गोचर्ममात्रमानेन कुशानास्तीर्य सर्वतः ॥ तस्योपरि महाराज न्यसेत्कृष्णाजिनं बुधः ॥

さて、クシーラ・デーヌー（乳牛）の施与の作法である。ホートリは言った。「クシーラ・デーヌーを説こう。よく心得よ、王よ。牛糞で塗り清めた地面に、最勝の王よ、牛皮一枚の広さに合わせて四方にクシャ草を敷き、その上に、大王よ、賢者は黒羚羊の皮を置くべきである。」

Verse 2

तत्र कृत्वा कुण्डलिकां गोमयेन सुविस्तृताम् ॥ क्षीरकुम्भं ततः स्थाप्य चतुर्थांशेन वत्सकम्

そこで、牛糞によって広く円形の（儀礼的）図形を作り、次に乳の壺を据え、しかるべき比により子牛を四分の一として配するべきである。

Verse 3

सुवर्णमुखशृङ्गाणि चन्दनागुरुकाणि च ॥ प्रशस्तपत्रश्रवणां तिलपात्रोपरि न्यसेत्

飾りとして、金の先端をもつ角を置き、また白檀とアガル（沈香）を塗り、耳を吉祥の葉のごとく整えて、胡麻を満たした器の上に据えるべきである。

Verse 4

इक्षुपादां दर्भरोमां सितकम्बलसंवृताम् ॥ ताम्रपृष्ठां कांस्यदोहां पट्टसूत्रमयीं शुभाम्

（その牝牛を）脚は甘蔗、毛はダルバ草とし、白い毛布で覆い、背は銅、搾乳の器は青銅とし、絹糸によって吉祥に作るべきである。

Verse 5

पुच्छं च नृपशार्दूल नवनीतमयस्तनीम् ॥ स्वर्णशृङ्गीं रौप्यखुरां पञ्चरत्नसमन्विताम्

また尾を、王の中の虎よ、（その牝牛に）乳房は酥油とし、角は黄金、蹄は白銀とし、五宝を具えさせるべきである。

Verse 6

चत्वारि तिलपात्राणि चतुर्दिक्ष्वपि विन्यसेत् ॥ सप्तधान्ययुतं पात्रे दिक्षु दिक्षु च विन्यसेत्

四方に四つの胡麻の器を配し、さらに各方位ごとに、七種の穀物を入れた器をもまた置くべきである。

Verse 7

मुखं गुडमयं तस्या जिह्वां शर्करया तथा ॥ फलप्रशस्तदशनां मुक्ताफलमयेक्षणाम्

その顔はジャガリーで作り、舌もまた砂糖で作るべきである。歯は優れた果実とし、眼は真珠で成すべきである。

Verse 8

एवं लक्षणसंयुक्तां क्षीरधेनुं प्रकल्पयेत् ॥ आच्छाद्य वस्त्रयुग्मेन गन्धपुष्पैः समर्चयेत्

このような相を具えた乳牛を整えたなら、二枚の衣で覆い、香と花とをもって供養すべきである。

Verse 9

पादुकोपानहौ छत्रं दत्त्वा दानं समर्पयेत् ॥ दद्यादनेन मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रयत्नतः

履物としての草履と靴、さらに傘を与えたのち、布施を正式に捧げるべきである。この真言によって、乳牛を慎重に、力を尽くして施すべし。

Verse 10

आप्यायस्वेति मन्त्रेण वेदोक्तेन विधानतः ॥ आश्रयः सर्वभूतानामित्यादि नरपुङ्गव

ヴェーダに説かれ「Āpyāyasva…」に始まる真言によって、定められた作法のとおりに；また「Āśrayaḥ sarvabhūtānām…」に始まる句などによって、ああ人中の雄よ。

Verse 11

आप्यायस्वेति मन्त्रेण क्षीरधेनुं प्रसादयेत् ॥ प्रतिग्राही पठेन्मन्त्रमेष दानविधिः स्मृतः

「Āpyāyasva…」に始まる真言によって乳牛を歓喜させ、加持して清めるべきである。受け取る者は真言を誦すべし—これが布施の作法として伝えられる。

Verse 12

दीयमानां प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥ एतां हेमसहस्रेण शतेनाथ स्वशक्तितः

この施しが与えられるのを目の当たりにする者は、最高の境地に至る。次いで、自らの力に応じて供養すべし—百または千の金片をもってしてもよい。

Verse 13

दत्त्वा धेनुं महाराज शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ षष्टिवर्षसहस्रं तु इन्द्रलोके महीयते

牝牛を施したならば、偉大なる王よ、その果報も聞け。六万年のあいだ、インドラの世界において尊ばれる。

Verse 14

पित्रादिभिश्च सहितो ब्रह्मणो भवनं व्रजेत् ॥ दिव्यं विमानमारूढो दिव्यस्रगनुलेपनः

祖先らと共に、彼はブラフマーの住処へ赴く。天の飛車に乗り、神聖な花鬘と香油で荘厳される。

Verse 15

क्रीडित्वा सुचिरं कालं विष्णुलोकं स गच्छति ॥ द्वादशादित्यसंकाशे विमानवरमण्डिते

久しく遊楽したのち、彼はヴィシュヌの世界へ赴く。十二の太陽のごとく輝く、荘厳なる最上の飛車に飾られて。

Verse 16

गीतवादित्रनिर्घोषैरप्सरोभिश्च सेविते ॥ तत्रोष्य विष्णोर्भवने विष्णुसायुज्यमाप्नुयात्

そこでは歌と楽器の響きに仕えられ、またアプサラス（天女）にも奉仕される。ヴィシュヌの御住まいに住して、サーユジュヤ—ヴィシュヌとの合一—を得る。

Verse 17

यं इमं शृणुयाद्राजन पठेद्वा भक्तिभावतः ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुलोकं स गच्छति

これを聞く者、王よ、あるいは信愛の心をもって誦する者は――一切の罪より解き放たれ、ヴィシュヌの世界へ赴く。

Verse 18

धूपदीपादिकं कृत्वा ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥ वस्त्रादिभिरलंकृत्य मुद्रिकाकर्णकुण्डलैः

香や灯明などを整えたのち、（供物を）ブラーフマナに捧げるべきである。衣などで（彼／施物を）飾り、指輪や耳飾りを添えて荘厳する。