Adhyaya 103: Ritual Procedure for the Donation of the ‘Sugar-Cow’ (Śarkarā-Dhenu)

Verse 1

होतोवाच तद्वच्च शर्कराधेनुं शृणु राजन् यथार्थतः । अनुलिप्ते महीपृष्ठे कृष्णाजिनकुशोत्तरे ॥ १०३-१ ॥ धेनुं शर्करया राजन् कृत्वा भारचतुष्टयम् । उत्तमा कथ्यते सद्भिश्चतुर्थांशेन वत्सकम् ॥

ホートリは言った。「同様に、王よ、砂糖で作る牝牛、すなわちシャルカラー・デーヌ（śarkarā-dhenu）の（作法）を真実のままに聞きなさい。塗り清めた地面に、黒羚羊の皮とクシャ草（kuśa）を上に敷き、その上で、王よ、砂糖で牝牛を作り、総量を四バーハラ（bhāra）とする。賢者たちはこれを『最上』と説き、子牛はその四分の一とする。」

Verse 2

तदर्धं मध्यमा प्रोक्ता कनिष्ठा भारकेण तु । तद्वद्वत्सं प्रकुर्वीत चतुर्थांशेन तत्त्वतः ॥

その半分が『中品』と説かれ、『下品』は一バーハラ（bhāra）で作る。同様に、子牛も正しい原則に従い、四分の一の割合で、ありのままに作るべきである。

Verse 3

अथ कुर्यादष्टशतैरूर्ध्वं नृपतिसत्तम । स्वशक्त्या कारयेद् धेनुं तथात्मानं पीडयेत् ॥

次に、王の中の最勝者よ、八百、さらにそれ以上をもってこれを行ってよい。自らの力に応じて（供養の）牝牛を作らせ、そのようにして己を無理に苦しめてはならない。

Verse 4

सर्वबीजानि संस्थाप्य चतुर्दिक्षु समन्ततः । सुवर्णस्य मुखं शृङ्गे मौक्तिकैर्नयने तथा ॥

四方の周囲にあらゆる種子を据え置いたのち、口は黄金で作り、また角と眼も同様に真珠で作るべきである。

Verse 5

गुडेन तु मुखं काये जिह्वा पिष्टमयी तथा । कम्बलं पट्टसूत्रेण कण्ठाभरणभूषिताम् ॥

また、ジャガリーで身体の上に口を作り、舌も同様に小麦粉で作る。（さらに）絹糸のある毛布を備え、首の飾りで荘厳する。

Verse 6

इक्षुपादां रौप्यखुरां तवनीतस्तनीं तथा । प्रशस्तपत्रश्रवणां सितचामरपभूषिताम् ॥

（それを）甘蔗の脚、銀の蹄、また酥油の乳房として作り、優れた葉のような耳を備え、白いヤクの尾の払子で飾るべきである。

Verse 7

पञ्चरत्नसमायुक्तां वस्त्रेणाच्छादितां तथा । गन्धपुष्पैरलङ्कृत्य ब्राह्मणाय निवेदयेत् ॥

五宝を備え、また布で覆い、香と花で荘厳して、ブラーフマナに献ずべきである。

Verse 8

श्रोत्रियाय दरिद्राय साधुवृत्ताय धीमते । वेदवेदाङ्गविदुषे साग्निकाय कुटुम्बिने । अदुष्टाय प्रदातव्या न तु मत्सरिणे द्विजे ॥

これは、貧しくとも善き行いを守り、明慧を備え、ヴェーダとヴェーダーンガに通じ、聖火を護り、家族を養うシュロートリヤ（ヴェーダに通暁した家住者）に施すべきである。悪意なきブラーフマナには与えよ、嫉妬する二度生まれには与えるな。

Verse 9

अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते दिनक्षये । एषु पुण्येषु कालेषु तथाविभवशक्तितः ॥

アヤナ（至）とヴィシュヴァ（分点）、吉祥なるヴィヤティーパータ、そして一日の終わりに—かかる功徳の時には、自らの財と力に応じて施すべきである。

Verse 10

सत्पात्रञ्च द्विजं दृष्ट्वा आगतं श्रोत्रियं गृहे । तादृशाय प्रदातव्या पुच्छदेशे विमृश्य च ॥

家に来た相応しい受者—二度生まれの者、シュロートリヤ—を見たなら、その者に施すべきである。規定に従い、牛の尾の部位に触れて確かめたのちに捧げよ。

Verse 11

पूर्वाभिमुखमास्थाय अथवा स उदङ्मुखः । गां पूर्वाभिमुखीं कृत्वा वत्समुत्तरतो न्यसेत् ॥

東に向かって—あるいは北に向かって—牛を東向きに据え、子牛を北側に置くべきである。

Verse 12

दानकाले तु ये मन्त्रास्तान्पठित्वा समर्पयेत् । सम्पूज्य विधिवद्विप्रं मुद्रिकाकर्णभूषणैः ॥

施与の時には、定められたマントラを誦してから供物を捧げよ。さらに、法にかなってブラーフマナを敬い、指輪と耳飾りをも供えるべきである。

Verse 13

स्वशक्त्या दक्षिणा देया वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः । हस्ते तु दक्षिणां दत्त्वा गन्धपुष्पसचन्दनाम् । धेनुं समर्पयेत्तस्य मुखञ्च च विलोकयेत् ॥

ダクシナー（dakṣiṇā）は自らの力に応じて、財に対する吝嗇を離れて施すべきである。ダクシナーをその手に置き、香料・花・白檀を添えてのち、牝牛を献じ、ついでその顔を拝する。

Verse 14

एकाहं शर्कराहारो ब्राह्मणस्त्रिदिनं वसेत् । सर्वपापहरा धेनुः सर्वकामप्रदायिनी ॥

一日、砂糖のみを食として、ブラーフマナは三日間の斎戒に住すべし。牝牛は一切の罪を除き、あらゆる願いを授けると説かれる。

Verse 15

सर्वकामसमृद्धस्तु जायते नात्र संशयः । दीयमानं प्रपश्यन्ति ते यान्ति परमां गतिम् ॥

一切の目的の成就に満ちた者となる。ここに疑いはない。これが施されるのを目撃する者たちは、最高の境地へと至る。

Verse 16

य इदं शृणुयाद्भक्त्या पठते वापि मानवः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

これを信愛をもって聞く者、あるいは誦する者は、あらゆる罪より解放され、ヴィシュヌの世界へ赴く。