Vamana Purana — Saptarishis Seek Uma for Shiva, Shloka 49

The Saptarishis Seek Uma for Shiva: Himavan Grants the Marriage

Devanagari script

भिक्षुरुवाच/ ममाश्रमपदं बाले वाराणस्यां शुचिव्रते अथातस्तीर्थयात्रायां गमिष्यामि पृथूदकम्

Transliteration

bhikṣuruvāca/ mamāśramapadaṃ bāle vārāṇasyāṃ śucivrate athātastīrthayātrāyāṃ gamiṣyāmi pṛthūdakam

Translation

托鉢者は言った。「清き誓戒を保つ少女よ、我が庵の住処はヴァーラーナシーにある。今より聖地巡礼（ティールタ・ヤートラー）に出て、プṛトゥーダカへ赴く。」

Word by Word

• भिक्षुः: the mendicant
• भिक्षुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भिक्षु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• मम: my
• मम: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• आश्रमपदम्: (my) hermitage-place/abode
• आश्रमपदम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आश्रम (प्रातिपदिक) + पद (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (आश्रमस्य पदम् = place of the hermitage)

• बाले: O girl
• बाले: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: बाला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• वाराणस्याम्: in Vārāṇasī
• वाराणस्याम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराणसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन

• शुचिव्रते: O pure-vowed one
• शुचिव्रते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: शुचि (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय (शुचि व्रतं यस्याः/या = pure-vowed)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (वाक्यसम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अनन्तरार्थक अव्यय (then/now)

• अतः: therefore
• अतः: Hetu (हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतः (अव्यय)
• Form: हेतुवाचक/तस्मात्-अर्थक अव्यय (therefore/from here)

• तीर्थयात्रायाम्: on a pilgrimage
• तीर्थयात्रायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर्थ (प्रातिपदिक) + यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (तीर्थस्य यात्रा = pilgrimage)

• गमिष्यामि: I shall go
• गमिष्यामि: Kriya (मुख्यक्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लृट्-लकार (simple future), परस्मैपद, उत्तम-पुरुष, एकवचन; धातु: √गम् (to go)

• पृथूदकम्: to Pṛthūdaka (a tīrtha)
• पृथूदकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथूदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गन्तव्य), एकवचन; तीर्थनाम

Speakers

• Bhikṣu to Umā

Primary Deities

• Umā (Pārvatī)

Key Themes

• Tīrtha-māhātmya
• Sacred Geography
• Renunciant itinerary
• Śaiva milieu with pan-Indic tīrtha network

Verse Rasa (Emotional Flavour)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Pilgrimage is presented as an extension of disciplined life (āśrama): the bhikṣu’s movement from Kāśī to another tīrtha frames yātrā as purposeful dharma, not mere travel—linking purity of vow (śuci-vrata) with sacred geography.

How does this fit the Pancalakshana?

Falls under dharma/ācāra material (tīrtha-yātrā and tīrtha-praśaṃsā). It is ancillary to the five classical marks, functioning as a māhātmya-style insert within the Purāṇic narrative.

What is the symbolic significance?

Vārāṇasī signifies established sanctity and liberation-oriented culture, while Pṛthūdaka signifies ‘further sanctification’ through journey—symbolizing that even the spiritually rooted continue sādhana through tīrtha-sevā and movement toward merit (puṇya).