Kundika

Verse 0

ब्रह्मचर्याश्रमे क्षीणे गुरुशुश्रूषणे रतः । वेदानधीत्यानुज्ञात उच्यते गुरुणाश्रमी ॥ दारमाहृत्य सदृशमग्निमाधाय शक्तितः । ब्राह्मीमिष्टिं यजेत्तासामहोरात्रेण निर्वपेत् ॥ १-२ ॥

梵行（ブラフマチャリヤ）の段階を終え、師への奉仕に励み、ヴェーダを学び終えて許可を得た者は、師によって次の住期に入るにふさわしいアーシュラミーであると宣言される。ついで妻を迎え、力に応じて相応の聖火を安置し、ブラーフミー・イシュティ（ヴェーダの供犠）を修し、その供物の献供を一昼夜のうちに成就すべきである。

Verse 0

संविभज्य सुतानर्थे ग्राम्यकामान्विसृज्य च । संचरन् वनमार्गेण शुचौ देशे परिभ्रमन् ॥ ३ ॥

子らの生計のために資を正しく分け与え、世俗の欲望を捨て去って、森の道を行き、清浄なる地を遍歴しつつ遊行すべきである。

Verse 0

वायुभक्षोऽम्बुभक्षो वा विहितैः कन्दमूलकैः । स्वशरीरे समाप्याथ पृथिव्यां नाश्रु पातयेत् ॥४॥

風を食として生きようとも、水を食として生きようとも、あるいは定められた球根や根を食としてもよい。かくしてこの身を終わりへと収めたなら、地に一滴の涙も落としてはならない。

Verse 0

सह तेनैव पुरुषः कथं संन्यस्त उच्यते । सनामधेयो यस्मिंस्तु कथं संन्यस्त उच्यते ॥५॥

なおその執着と共にある者が、どうして「出家・離欲の人」と呼ばれようか。さらに名を帯びる者が、どうして真に「出家者」と言われようか。

Verse 0

तस्मात् फलविशुद्धाङ्गी संन्यासं संहितात्मनाम् । अग्निवर्णं विनिष्क्रम्य वानप्रस्थं प्रपद्यते ॥६॥

それゆえ、業の果の成熟によって身の諸器官が清められた者は、自己を調御した人々の道であるサンニャーサへと向かう。さらに「火の色」の境地へと出でて、林住（ヴァーナプラスタ）の行に入る。

Verse 0

लोकवद्भार्ययासक्तो वनं गच्छति संयतः । संत्यक्त्वा संसृतिसुखमनुतिष्ठति किं मुधा ॥ किं वा दुःखमनुस्मृत्य भोगांस्त्यजति चोच्छ्रितान् । गर्भवासभयाद्भीतः शीतोष्णाभ्यां तथैव च ॥७-८॥

世の人々のように妻に執着しつつも、自己を制した者は森へ赴く。輪廻の楽しみを捨てて、はたしてこの生をむなしく営むのか。あるいは苦を想起して、高き享楽さえ捨てるのか—再び胎内に宿ることへの恐れにおびえ、また寒暑にも同じくおびえるのか。

Verse 0

गुह्यं प्रवेष्टुमिच्छामि परं पदमनामयम् इति । संन्यस्याग्निमपुनरावर्तनं यन्मृत्युर्जायमावहम् इति ॥ अथाध्यात्ममन्त्राञ्जपेत् । दीक्षामुपेयात्काषायवासाः । कक्षोपस्थलोमानि वर्जयेत् । ऊर्ध्वबाहुर्विमुक्तमा...

「秘奥（内なる道）に入り、病なき最高の境地を求める」—かく念ずる。聖火を捨て、再来なきことを願う。死は生をもたらすゆえ—かく念ずる。ついでアディヤートマ（内霊）のマントラを誦し続けよ。ディークシャー（灌頂）を受け、赭色の衣をまとうべし。腋毛と陰部の毛は除かずにおけ。両腕を挙げて、解脱の道を歩む者となる。住処なく遍歴し、托鉢により生きよ。ニディディヤーサナ（深い観想）を修せよ。生きとし生けるものを護るため、パヴィトラ（聖なる紐）を身につけよ。これについて詩句がある。水壺（クンディカー）、杖（チャマカ）、網袋（シキヤ）、履物、三重の布（トリヴィーシュタパ）、寒さを防ぐ布、そして覆いとしてのカウピーナ。さらにパヴィトラ、沐浴布、上衣。これを超えるものは、出家者（ヤティ）はすべて捨て去るべし。

Verse 0

नदीपुलिनशायी स्याद्देवागारेषु बाह्यतः। नात्यर्थं सुखदुःखाभ्यां शरीरमुपतापयेत्॥११॥

河の砂州に臥すべし、あるいは寺院の外に臥すべし。快楽を求めても、苦痛を課しても、身を過度に悩ませてはならない。

Verse 0

स्नानं पानं तथा शौचमद्भिः पूताभिराचिरेत्। स्तूयमानो न तुष्येत निन्दितो न शपेत्परान्॥१२॥

清らかな水によって、沐浴と飲水と浄めを常に行うべし。讃えられても喜ばず、非難されても他を呪ってはならない。

Verse 0

भिक्षादिवैदलं पात्रं स्नानद्रव्यमवारितम् । एवं वृत्तिमुपासीनो यतेन्द्रियो जपेत्सदा ॥१३॥

托鉢のための葉（または樹皮）の器と、妨げなく得られる沐浴の用具を備え、このような生活に安住し、諸感官を制して、つねに聖なる真言を誦すべし。

Verse 0

विश्वाय मनुसंयोगं मनसा भावयेत्सुधीः । आकाशाद्वायुर्वायोर्ज्योतिर्ज्योतिष आपोऽद्भ्यः पृथिवी । एषां भूतानां ब्रह्म प्रपद्ये । अजरममरमक्षरमव्ययं प्रपद्ये । मय्यखण्डसुखाम्भोधौ बहुधा विश्ववीचयः । उत्पद्यन्...

賢者は心により、心と宇宙との結びつきを観想すべし。虚空より風が生じ、風より火（光）が生じ、火より水が生じ、水より地が生ずる。これら諸元素のブラフマンに我は帰依する。不老不死にして不壊・不変なるブラフマンに我は帰依する。我—断絶なき至福の大海—において、マーヤーの風の揺らぎにより、宇宙の波はさまざまに起こり、また沈みゆく。

Verse 0

न मे देहेन सम्बन्धो मेघेनेव विहायसः । अतः कुतो मे तद्धर्मा जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिषु ॥१५॥

我に身体との結びつきはない。あたかも虚空が雲と結びつかぬがごとし。ゆえに、覚醒・夢・深睡のいずれにおいても、その（身体の）性質がどうして我がものとなろうか。

Verse 0

आकाशवत्कल्पविदूरगोऽहमादित्यवद्भास्यविलक्षणोऽहम् । अहार्यवन्नित्यविनिश्चलोऽहमम्बोधिवत्पारविवर्जितोऽहम् ॥१६॥

私は虚空のごとく、あらゆる想念をはるかに超える。私は太陽のごとく、照らされるものとは別である。私は奪い去られぬもののごとく、永遠に不動である。私は大海のごとく、彼岸というさらに先の岸をもたない。

Verse 0

नारायणोऽहं नरकान्तकोऽहं पुरान्तकोऽहं पुरुषोऽहमीशः । अखण्डबोधोऽहमशेषसाक्षी निरीश्वरोऽहं निरहं च निर्ममः ॥१७॥

私はナーラーヤナである。私は地獄を終わらせる者、（三）城を滅する者である。私はプルシャ、主である。私は断たれぬ覚知、万有の証人である。私は別なる支配者を持たず、我執なく、所有の思いもない。

Verse 0

तदभ्यासेन प्राणापानौ संयम्य तत्र श्लोका भवन्ति । वृषणापानयोर्मध्ये पाणी आस्थाय संश्रयेत् । संदश्य शनकैर्जिह्वां यवमात्रे विनिर्गताम् ॥१८॥

それを修習することによって、プラーナとアパーナを制し、そこに次の詩句がある。睾丸と肛門の間に両手を置き、そこを拠り所とせよ。歯をやさしく噛み合わせ、舌を大麦一粒ほど外へ出したまま保て。

Verse 0

माषमात्रां तथा दृष्टिं श्रोत्रे स्थाप्य तथा भुवि । श्रवणे नासिके गन्धा यतः स्वं न च संश्रयेत् ॥१९॥

視線をマーシャ（微小な量）ほどに定め、注意を耳に、また地にも置き、聞こえる音と鼻に生ずる香りを観察せよ。そうしてアートマンがそれらに依りかからず、執着しないようにする。

Verse 0

अथ शैवपदं यत्र तद्ब्रह्म ब्रह्म तत्परम् । तदभ्यासेन लभ्येत पूर्वजन्मार्जितात्मनाम् ॥२०॥

さて、「シヴァの境地（シャイヴァ）」と呼ばれるその住処こそ、ブラフマン、至上のブラフマンである。それはその観想の修習によって得られ、前生において内なる存在を培った者に成就する。

Verse 0

संभूतैर्वायुसंश्रावैर्हृदयं तप उच्यते । ऊर्ध्वं प्रपद्यते देहाद्भित्त्वा मूर्धानमव्ययम् ॥२१॥

生起し整えられた風（ヴァーユ）の流れとその通行によって、心臓はタパス（苦行の熱）と説かれる。やがてそれは身体から上方へ進み、不滅の頭頂（ムールダン）を貫いてゆく。

Verse 0

स्वदेहस्य तु मूर्धानं ये प्राप्य परमां गतिम् । भूयस्ते न निवर्तन्ते परावरविदो जनाः ॥२२॥

自らの身の頂（ムールダン）に到り、至上の境地を得た者たち――高きものと低きものとを知るその人々は、もはや再び戻ることがない。

Verse 0

न साक्षिणं साक्ष्यधर्माः संस्पृशन्ति विलक्षणम् । अविकारमुदासीनं गृहधर्माः प्रदीपवत् ॥२३॥

見られるものの性質は、異なる在り方をもつ証人（サークシン）には触れない。証人は不変で、離欲し、ただ在る。家の性質が灯火に及ばぬように。

Verse 0

जले वापि स्थले वापि लुठत्वेष जडात्मकः । नाहं विलिप्ये तद्धर्मैर्घटधर्मैर्नभो यथा ॥२४॥

水の中であれ陸であれ、（身体が）転がり回り鈍き性を帯びていても、私はその性質に染まらない。壺の性質が虚空を汚さぬように。

Verse 0

निष्क्रियोऽस्म्यविकारोऽस्मि निष्कलोऽस्मि निराकृतिः । निर्विकल्पोऽस्मि नित्योऽस्मि निरालम्बोऽस्मि निर्द्वयः ॥ सर्वात्मकोऽहं सर्वोऽहं सर्वातीतोऽहमद्वयः । केवलाखण्डबोधोऽहं स्वानन्दोऽहं निरन्तरः ॥२५-२६॥

我は無為であり、変化なく、部分なく、形をもたない。我は分別の対立を離れ、常住であり、依りどころなく、非二である。 我は一切のアートマンであり、我は一切であり、一切を超え、非二である。我は純粋にして分かたれぬ覚知であり、自性の歓喜であり、絶え間なく連続する。

Verse 0

स्वमेव सर्वतः पश्यन्मन्यमानः स्वमद्वयम् । स्वानन्दमनुभुञ्जानो निर्विकल्पो भवाम्यहम् ॥२७॥

あらゆるところにただ自己のみを観じ、自己を非二と見定め、自己本来の歓喜を味わうとき、我はニルヴィカルパとなり、分別の対立を離れる。

Verse 0

गच्छंस्तिष्ठन्नुपविशञ्छयानो वान्यथापि वा । यथेच्छया वसेद्विद्वानात्मारामः सदा मुनिः ॥ इत्युपनिषत् ॥ २८ ॥

歩くときも、立つときも、座るときも、横たわるときも、またいかなるあり方においても、知者は望むままに住すべし—常に牟尼として、自己に歓喜する。ここにウパニシャッドは終わる。