HomeUpanishadsKatharudraVerse 29
Previous Verse
Next Verse

Verse 29

Katharudra

सारमेव रसं लब्ध्वा साक्षाद्देही सनातनम् ।

सुखी भवति सर्वत्र अन्यथा सुखता कुतः ॥

असत्यस्मिन् परानन्दे स्वात्मभूतेऽखिलात्मनाम् ।

को जीवति नरो जन्तुः को वा नित्यं विचेष्टते ॥

तस्मात् सर्वात्मना चित्ते भासमानो ह्यसौ नरः ।

आनन्दयति दुःखाढ्यं जीवात्मानं सदा जनः ॥

यदा ह्येवैष एतस्मिन्नदृश्यत्वादिलक्षणे ।

निर्भेदं परमाद्वैतं विन्दते च महायतिः ॥

तदेवाभयम् अत्यन्तकल्याणं परमामृतम् ।

सद्रूपं परमं ब्रह्म त्रिपरिच्छेदवर्जितम् ॥

यदा ह्येवैष एतस्मिन्नल्पमप्यन्तरं नरः ।

विजानाति तदा तस्य भयं स्यान्नात्र संशयः ॥

अस्यैवानन्दकोशेन स्तम्बान्ता विष्णुपूर्वकाः ।

भवन्ति सुखिनो नित्यं तारतम्यक्रमेण तु ॥

तत्तत्पदविरक्तस्य श्रोत्रियस्य प्रसादिनः ।

स्वरूपभूत आनन्दः स्वयं भाति परे यथा ॥

निमित्तं किञ्चिदाश्रित्य खलु शब्दः प्रवर्तते ।

यतो वाचो निवर्तन्ते निमित्तानामभवतः ॥

निर्विशेषे परानन्दे कथं शब्दः प्रवर्तते ।

तस्मादेतन्मनः सूक्ष्मं व्यावृतं सर्वगोचरम् ॥

यस्माच्छ्रोत्रत्वगक्ष्यादिखादिकर्मेन्द्रियाणि च ॥

सारम् एव । रसम् । लब्ध्वा । साक्षात् । देही । सनातनम् । सुखी । भवति । सर्वत्र । अन्यथा । सुखता । कुतः ॥

असति । अस्मिन् । पर-आनन्दे । स्व-आत्म-भूते । अखिल-आत्मनाम् । कः । जीवति । नरः । जन्तुः । कः । वा । नित्यम् । विचेष्टते ॥

तस्मात् । सर्व-आत्मना । चित्ते । भासमानः । हि । असौ । नरः । आनन्दयति । दुःख-आढ्यम् । जीव-आत्मानम् । सदा । जनः ॥

यदा । हि । एव । एषः । एतस्मिन् । अदृश्यत्व-आदि-लक्षणे । निर्भेदम् । परम-अद्वैतम् । विन्दते । च । महा-यतिः ॥

तत् । एव । अभयम् । अत्यन्त-कल्याणम् । परम-अमृतम् । सत्-रूपम् । परमम् । ब्रह्म । त्रि-परिच्छेद-वर्जितम् ॥

यदा । हि । एव । एषः । एतस्मिन् । अल्पम् अपि । अन्तरम् । नरः । विजानाति । तदा । तस्य । भयम् । स्यात् । न । अत्र । संशयः ॥

अस्य । एव । आनन्द-कोशेन । स्तम्ब-अन्ताः । विष्णु-पूर्वकाः । भवन्ति । सुखिनः । नित्यम् । तारतम्य-क्रमेण । तु ॥

तत्-तत्-पद-विरक्तस्य । श्रोत्रियस्य । प्रसादिनः । स्वरूप-भूतः । आनन्दः । स्वयम् । भाति । परे । यथा ॥

निमित्तम् । किञ्चित् । आश्रित्य । खलु । शब्दः । प्रवर्तते । यतः । वाचः । निवर्तन्ते । निमित्तानाम् । अभवतः ॥

निर्विशेषे । पर-आनन्दे । कथम् । शब्दः । प्रवर्तते । तस्मात् । एतत् । मनः । सूक्ष्मम् । व्यावृतम् । सर्व-गोचरम् ॥

यस्मात् । श्रोत्र-त्वक्-अक्षि-आदि । खादि-कर्म-इन्द्रियाणि । च ॥

sāram eva rasaṃ labdhvā sākṣād dehī sanātanam |

sukhī bhavati sarvatra anyathā sukhatā kutaḥ ||

asaty asmin parānande svātmabhūte’khilātmanām |

ko jīvati naro jantuḥ ko vā nityaṃ viceṣṭate ||

tasmāt sarvātmanā citte bhāsamāno hy asau naraḥ |

ānandayati duḥkhāḍhyaṃ jīvātmānaṃ sadā janaḥ ||

yadā hy evaiṣa etasminn adṛśyatvādilakṣaṇe |

irbhedaṃ paramādvaitaṃ vindate ca mahāyatiḥ ||

tad evābhayam atyantakalyāṇaṃ paramāmṛtam |

sadrūpaṃ paramaṃ brahma triparicchedavarjitam ||

yadā hy evaiṣa etasminn alpam apy antaraṃ naraḥ |

vijānāti tadā tasya bhayaṃ syān nātra saṃśayaḥ ||

asyai vānandakośena stambāntā viṣṇupūrvakāḥ |

bhavanti sukhino nityaṃ tāratamyakrameṇa tu ||

tattatpadaviraktasya śrotriyasya prasādinaḥ |

svarūpabhūta ānandaḥ svayaṃ bhāti pare yathā ||

nimittaṃ kiñcid āśritya khalu śabdaḥ pravartate |

yato vāco nivartante nimittānām abhavataḥ ||

nirviśeṣe parānande kathaṃ śabdaḥ pravartate |

tasmād etan manaḥ sūkṣmaṃ vyāvṛtaṃ sarvagocaram ||

yasmāc chrotratvagakṣyādikhādikarmendriyāṇi ca ||

「ラサ(精髄)」としてのまさにその本質――永遠なる具身の自己を直に得たなら、人はあらゆる所で安楽となる。さもなくば、いかにして幸福が生じ得ようか。経験的実在の対象ではなく、しかも一切の自己の自己であるこの至上の歓喜において、いかなる人・生類が生き得よう、また誰が絶えず活動し続け得ようか。ゆえに、心において万我として輝くその御方は、苦に満ちた個我(ジーヴァ)を常に歓ばせる。大いなる出離者が、「不可視」等の相をもつそれにおいて無差別――最高の不二(アドヴァイタ)――を見いだすとき、それこそが絶対の無畏、究極の吉祥、至高の甘露である。存在そのものなる最高のブラフマン、三つの限定を離れたもの。しかし人がそこにほんのわずかな差別を知るなら、その者には恐れが生ずる――疑いはない。この歓喜鞘(アーナンダ・コーシャ)によって、草の葉先からヴィシュヌに至り、さらにその上に至るまでの諸存在は、段階の差こそあれ、永遠に安楽である。諸境位に離欲し、聖典に通じて澄明なるシュロートリヤには、自性としての歓喜が、至上において自ずから輝く。言葉は何らかの条件的根拠に依ってのみ働く。ゆえに、根拠が無いところでは言語は退く。無相の至上歓喜において、どうして言葉が働き得ようか。ゆえにこの心は微細であり、あらゆる対象から退いている――そこから耳・皮膚・眼などの諸感官と、行為器官とが現れる。

Same passage as Katharudra.28 in the supplied input: it teaches that direct realization of the eternal embodied Self as the ‘essence’ yields pervasive happiness; that supreme bliss is the Self of all; non-dual realization brings fearlessness and immortality; any cognition of difference produces fear; all graded joys are reflections through the bliss-sheath; and speech/mind cannot operate in the attributeless supreme bliss, hence the need for withdrawal of mind and senses.

Non-dual Brahman-bliss (parānanda), fear from bheda, apophatic limit of speech/mindMahavakya: Implicit support for ‘tat tvam asi’ / ‘ayam ātmā brahma’ via nirbheda and svātmabhūtaKrishna YajurvedaKatha (Kaṭha) śākhā (attribution; late Upaniṣad transmission) ShakhaChandas: Mixed; predominantly anuṣṭubh-style ślokas (classical)