Verse 23
Brahmavidya
नभस्थं निष्कलं ध्यात्वा मुच्यते भवबन्धनात्। अनाहतध्वनियुतं हंसं यो वेद हृद्गतम्॥ स्वप्रकाशचिदानन्दं स हंस इति गीयते। रेचकं पूरकं मुक्त्वा कुम्भकेन स्थितः सुधीः॥ नाभिकन्दे समौ कृत्वा प्राणापानौ समाहितः। मस्तकस्थामृतास्वादं पीत्वा ध्यानेन सादरम्॥ दीपाकारं महादेवं ज्वलन्तं नाभिमध्यमे। अभिषिच्यामृतेनैव हंस हंसेति यो जपेत्॥ जरामरणरोगादि न तस्य भुवि विद्यते। एवं दिने दिने कुर्यादणिमादिविभूतये॥
नभः-स्थम् । निष्कलम् । ध्यात्वा । मुच्यते । भव-बन्धनात् । अनाहत-ध्वनि-युतम् । हंसम् । यः । वेद । हृत्-गतम् ॥ स्व-प्रकाश-चित्-आनन्दम् । सः । हंसः । इति । गीयते । रेचकम् । पूरकम् । मुक्त्वा । कुम्भकेन । स्थितः । सुधीः ॥ नाभि-कन्दे । समौ । कृत्वा । प्राण-अपानौ । समाहितः । मस्तक-स्थ । अमृत-आस्वादम् । पीत्वा । ध्यानेन । स-आदरम् ॥ दीप-आकारम् । महा-देवम् । ज्वलन्तम् । नाभि-मध्यमे । अभिषिच्य । अमृतेन । एव । हंस । हंस । इति । यः । जपेत् ॥ जरा-मरण-रोग-आदि । न । तस्य । भुवि । विद्यते । एवम् । दिने । दिने । कुर्यात् । अणिमा-आदि-विभूतये ॥
nabhasthaṃ niṣkalaṃ dhyātvā mucyate bhavabandhanāt | anāhatadhvaniyutaṃ haṃsaṃ yo veda hṛdgatam || svaprakāśacidānandaṃ sa haṃsa iti gīyate | recakaṃ pūrakaṃ muktvā kumbhakena sthitaḥ sudhīḥ || nābhikande samau kṛtvā prāṇāpānau samāhitaḥ | mastakasthāmṛtāsvādaṃ pītvā dhyānena sādaram || dīpākāraṃ mahādevaṃ jvalantaṃ nābhimadhyame | abhiṣicyāmṛtenaiva haṃsa haṃseti yo japet || jarāmaraṇarogādi na tasya bhuvi vidyate | evaṃ dine dine kuryād aṇimādivibhūtaye ||
虚空に住する分割なき一者を観想すれば、サンサーラの束縛より解放される。打たれざる音を具え、心中のハンサを知る者は、自ら光る意識・歓喜と呼ばれる。呼気と吸気を放ち、識別ある者はクンバカに安住する。臍の根にてプラーナとアパーナを等しくし、心を統一して、頭にある甘露の味を恭しく禅観して飲む。臍の中央に灯火の姿で燃え立つ大いなる神を観じ、甘露で灌ぐかのように「ハンサ、ハンサ」と誦する者には、この世に老い・死・病などがない。ゆえに日々これを修して、アニマー等の成就を得よ。
Meditating on the partless One abiding in space, one is freed from the bondage of saṃsāra. Whoever knows the Haṃsa in the heart, endowed with the unstruck sound—He is called self-luminous consciousness-bliss. Letting go of exhalation and inhalation, the discerning one abides in kumbhaka. Having made prāṇa and apāna equal at the navel-bulb, concentrated, he drinks with reverent meditation the nectar-taste in the head. Contemplating the great Deva, lamp-shaped, blazing in the middle of the navel, and, as if anointing with nectar, whoever repeats ‘haṃsa, haṃsa’—for him there is no old age, death, disease, and so on in the world. Thus one should do this daily for the attainment of aṇimā and other powers.