Adhyaya 7

Verse 1

राजोवाच । कथं त्वं हरिणीरूपे जाता मानुषरूपिणी । केन संवर्धिता बाल्ये कथं ते रूपमीदृशम्

王は言った。「そなたは雌鹿の姿に生まれながら、いかにして人の身を具したのか。幼き頃、誰に養われ、いかにしてこのような姿となったのか。」

Verse 2

मृग्युवाच । शृणु देव प्रवक्ष्यामि यद्वृत्तं कन्यके वने । ऋषिरुद्दालकोनाम गंगाकूले महातपाः

鹿女は言った。「お聞きください、王よ。カンニャカの森で起こったことを語りましょう。ガンガーの岸辺に、ウッダーラカという大苦行の聖仙がおられました。」

Verse 3

प्रभाते मूत्रमुत्सृष्टुं गतो देव वनांतरे । मूत्रांते पतितो भूमौ वीर्यबिंदुर्द्विजन्मनः

夜明けに、王よ、その聖仙は小用のため森の奥へ赴いた。その行いの終わりに、二度生まれし者の精の一滴が地に落ちた。

Verse 4

यावत्स चलितो विप्रः शौचं कृत्वा प्रयत्नतः । तावन्मृगी समायाता दृष्ट्वा पुष्पवनांतरात्

バラモンが努めて清めの作法を行い、さらに歩みを進めていたその時、花咲く林の奥からそれを見て、一頭の雌鹿がちょうどそこへやって来た。

Verse 5

चापल्याद्भक्षितं वीर्यं दृष्टं ब्रह्मर्षिणा स्वयम् । यस्मादश्नाति मे वीर्यं तस्माद्गर्भो भविष्यति

落ち着きのなさから彼女はその精種を口にした――それを梵仙（ブラフマリシ）は自ら目撃した。「彼女が我が種を飲み込んだ以上、必ずや懐妊するであろう」と彼は悟った。

Verse 6

ममरूपा तववक्त्रा नारी गर्भे भविष्यति । वर्द्धयिष्यति देव्यस्तां रसैर्दिव्यैः सुतां तव

我が姿を宿し、汝の面影を帯びる一人の女が胎内に宿るであろう。女神は天なる精髄をもって汝の娘を養い、成長させ給う。

Verse 7

केनापि दैवयोगेन ज्ञानं तस्या भविष्यति । एवमुद्दालकादेव संजाताहं मृगानना । प्रविश्याग्नौ मृता पूर्वं त्वया सार्द्धं नराधिप

ある不可思議なる宿縁の結びにより、彼女には智慧が生ずるであろう。かくして私はただウッダーラカより生まれ、「ムリガーナナー（鹿面の女）」となった。昔、王よ、私は火中に入り、汝と共に死したのだ。

Verse 8

तस्माज्जातं सतीत्वं मे सप्तजन्मनि वै प्रभो । यत्त्वया कुर्वता राज्यं पापं वै समुपार्जितम्

ゆえに主よ、我がサティとしての貞節は七度の生にわたり現れた――汝が国を治める間、罪がまことに積み重なったがゆえである。

Verse 9

क्षत्त्रधर्मं परित्यज्य पलायनपरो मृतः । तदेनो हि मया दग्धं चिताग्नौ नृपसत्तम

クシャトリヤのダルマを捨て、逃走の思いにとらわれて汝は死んだ。だがその罪は、我が葬送の火（荼毘の火）により焼き尽くされたのだ、王の中の最勝者よ。

Verse 10

पतिं गृहीत्वा या नारी मृतमग्नौ विशेद्यदि । सा तारयति भर्तारमात्मानं च कुलद्वयम्

もし女が夫を抱き取り、夫の死後に火中へ入るならば、彼女は夫と己と、両家の血統をも救い渡す。

Verse 11

गोग्रहे देशभंगे च संग्रामे सम्मुखे मृतः । स सूर्यमण्डलं भित्त्वा ब्रह्मलोके महीयते

牛を守るとき、国土を守るとき、あるいは戦場において—敵に正面して死ぬ者は、日輪を突き破り、ブラフマーの世界にて尊崇される。

Verse 12

अनाशकं यो विदधाति मर्त्त्यो दिनेदिने यज्ञसहस्रपुण्यम् । स याति यानेन गणान्वितेन विधूय पापानि सुरैः स पूज्यते

日々の斎戒（断食）を修する者は、千の祭祀に等しい功徳を得る。罪を払い落として、神々の群に随伴される天の車に乗り去り、諸天により礼拝される。

Verse 13

गंगाजले प्रयागे वा केदारे पुष्करे च ये । वस्त्रापथे प्रभासे च मृतास्ते स्वर्गगामिनः

ガンガーの水において、あるいはプラヤーガ、ケーダーラ、プシュカラにおいて—また同様にプラバーサのヴァストラーパタにおいて—死する者は、天界へ赴く。

Verse 14

द्वारावत्यां कुरुक्षेत्रे योगाभ्यासेन ये मृताः । हरिरित्यक्षरं मृत्यौ येषां ते स्वर्गगामिनः

ドヴァーラヴァティー、あるいはクルクシェートラにおいてヨーガの修行によって命を終える者、また死の刹那に唇に「ハリ」という一音を宿す者は、天界へ赴く。

Verse 15

पूजयित्वा हरिं ये तु भूमौ दर्भतिलैः सह । तिलांश्च पञ्चलोहं च दत्त्वा ये तु पयस्विनीम्

地においてダルバ草と胡麻を添えてハリを礼拝する者、また胡麻と五種の金属を施し、さらに乳を与える牝牛を布施する者は、吉祥なる功徳の果を得る。

Verse 16

ये मृता राजशार्दूल ते नराः स्वर्ग गामिनः । उत्पाद्य पुत्रान्संस्थाप्य पितृपैतामहे पदे

王の中の虎よ。この聖なる因縁のもとで命を終える पुरुषたちは天界へ赴く—子をもうけ、その子らを祖先の位に据えて、父祖の系譜を継がせたのちに。

Verse 17

निर्मला निष्कलंका ये ते मृताः स्वर्गगामिनः । व्रतोपवासनिरताः सत्याचारपरायणाः । अहिंसानिरताः शांतास्ते नराः स्वर्गगामिनः

清らかで汚れなき者は、命終のとき天界へ赴く。誓戒と断食に励み、真実の行いに堅く、アヒンサー（不殺生・不害）に専心し、寂静に安住する—そのような人々こそ、まことに天界に至る。

Verse 18

सापवादो रणं त्यक्त्वा मृतो यस्मान्नराधिप । सप्तयोनिषु ते जन्म तस्माज्जातं मया सह

人々の主よ。彼は非難を負いながら戦場を捨てて死んだがゆえに、七つの胎を経て生まれた。かくして輪廻の道程において、彼は私とともに生を受けたのである。

Verse 19

त्वां विना मे पतिर्मा भून्मरणे याचितं मया । तदांतरिक्षे राजेन्द्र वागुवाचाशरीरिणी । आदौ पापफलं भुक्त्वा पश्चा त्स्वर्गं गमिष्यसि

「あなたなくしては、わが夫があってはなりません」—臨終のとき、私はそのように祈りました。すると、王の中の王よ、虚空より無身の声が告げました。「まず罪の果報を受け、その後に天界へ赴くであろう。」

Verse 20

यदि वस्त्रापथे गत्वा शिरः कश्चिद्विमुंचति । स्वर्णरेखाजले राजन्मानुषं स्यान्मुखं मम

王よ、もし誰かがヴァストラーパタへ赴き、そこで首を捧げ放つなら、スヴァルナレー カーの水において、わが顔は人の顔となるでしょう。

Verse 21

अहं मानुषवक्त्राऽस्मि पापच्छायाऽवृतं मुखम् । दृश्यते मृगवक्त्राभं तस्माच्छीघ्रं विमुंचय

私は人の顔を持ちながら、その顔は罪の影に覆われています。鹿の顔のように見えるのです。ゆえに、速やかにそれを解き放ってください（救いの手立てを動かすために）。

Verse 22

इति श्रुत्वा वचो राजा सारस्वतमुदैक्षत । जनो विहस्य सानन्दं सर्वं सत्यं मृगीवचः

その言葉を聞くと、王はサーラスヴァタの方を見やりました。人々は喜びに笑い、雌鹿の語った一言一句が真実であると認めました。

Verse 23

इत्युक्त्वाऽह द्विजेन्द्रः स एवं कुरु नृपोत्तम । एवं राज्ञा समादिष्टः प्रतीहारो ययौ वनम्

かく語り終えて、その最勝の婆羅門は言いました。「そのようになさい、王の中の最上よ。」王の命を受け、プラティーハーラ（侍従）は森へと向かいました。

Verse 24

वस्त्रापथे महातीर्थे भवं द्रष्टुं त्वरान्वितः । त्वक्सारजालिर्महती स्वर्णरेखाजलोपरि

ヴァストラーパタの大いなる聖なる渡しにてバヴァ（シヴァ）を拝せんと急ぎ行くと、樹皮の繊維で編まれた大きな網が、スヴァルナレー カー河の水面に広げられているのを見た。

Verse 25

वर्त्तते तच्छिरो यत्र वंशप्रोतं महावने । सारस्वतस्य शिष्येण कुशलेन निवेदितम्

その首がある場所—大いなる森で竹の杖に結び付けられている所—は、サーラスヴァタの弟子クシャラが手際よく報告した。

Verse 26

तीर्थं वस्त्रापथं गत्वा भवस्याग्रे महानदी । जाले तत्र शिरो दृष्टं तच्च तोये विमोचितम्

ヴァストラーパタというティールタに赴き、バヴァ（シヴァ）の御前の大河にて、網に掛かった首を見て、それを解き放ち水へと流した。

Verse 27

स्नात्वा संपूज्य तीर्थेशं प्रतीहारः समभ्यगात् । शिष्येण सहितो वेगाद्रथेनादित्यवर्चसा

沐浴し、ティールタの主をしかと供養したのち、プラティーハーラ（宮廷の侍従）は弟子を伴い、太陽のごとく輝く車にて疾く到来した。

Verse 28

यदागतः प्रतीहारस्तदा सारस्वतेन सा । वृता चान्द्रायणेनैव मासमेकं निरन्तरम्

プラティーハーラが到着した時、彼女はサーラスヴァタの戒律を修し、さらに「チャンドラーयण（Cāndrāyaṇa）」の誓戒を一か月のあいだ絶え間なく守っていた。

Verse 29

संपूर्णे तु व्रते तस्या दिव्यं वक्त्रं सुलोचनम् । सुशोभनं दीर्घकेशं दीर्घकर्णं शुभद्विजम्

彼女の誓願が成就すると、愛らしい眼をたたえた神々しい美顔が現れた。光り輝き、長き髪と長き耳を備え、歯並びもまた吉祥にして優れていた。

Verse 30

कम्बुग्रीवं पद्मगंधं सर्वलक्षणसंयुतम् । व्रतांते मूर्च्छिता बाला गतज्ञाना वभूव सा

その首は法螺貝のごとく、香りは蓮華のごとく、あらゆる吉相を具えていた。だが誓願の終わりに、少女は気を失い、意識を失ってしまった。

Verse 31

न देवी न च गंधर्वी नासुरी न च किंनरी । यादृशी सा तदा जाता तीर्थभावेन सुन्दरी

彼女は女神でも、ガンダルヴィーでも、アスリーでも、キンナリーでもなかった。しかれどもティールタの霊威によって、その時かくも麗しき姿となった。

Verse 32

परिणीता तु सा तेन भोजराजेन सुन्दरी । मृगीमुखीति विख्याता देवी सा भुवनेश्वरी

その麗しき女はボージャ王に娶られ、「ムリギームキー（鹿面の者）」として名高くなった。彼女は女神—まさにブヴァネーシュヴァリーそのものであった。

Verse 33

न जानाति पुनः किंचिद्यद्वृत्तं राजमन्दिरे । कृता सा पट्टमहिषी भोजराजेन धीमता

彼女は王宮で起こったことをもはや何一つ覚えていなかった。賢明なるボージャ王は彼女を正妃（パッタ・マヒーシー）として立てた。

Verse 34

ईश्वर उवाच । देशानां प्रवरो देशो गिरीणां प्रवरो गिरिः । क्षेत्राणामुत्तमं क्षेत्रं वनानामुत्तमं वनम्

イーシュヴァラは告げた。「諸国土のうちでここは最勝の国土、諸山のうちで最勝の山、諸聖域（クシェートラ）のうちで無上の聖域、諸林のうちで無上の森である。」

Verse 35

गंगा सरस्वती तापी स्वर्णरेखाजले स्थिता । ब्रह्मा विष्णुश्च सूर्यश्च सर्व इन्द्रादयः सुराः

ガンガー、サラスヴァティー、ターピーはスヴァルナレー カーの水に宿り、ブラフマー、ヴィシュヌ、スーリヤもまた—さらにインドラをはじめとするすべての神々—そこに現前する。

Verse 36

नागा यक्षाश्च गन्धर्वा अस्मिन्क्षेत्रे व्यवस्थिताः । ब्रह्मांडं निर्मितं येन त्रैलोक्यं सचराचरम्

ナーガ、ヤクシャ、ガンダルヴァはこの聖なるクシェートラに安住する。ここには、梵卵（ブラフマーンダ）を造り、動くものと動かぬものを含む三界を成したその御方がまします。

Verse 37

देवा ब्रह्मादयो जाताः स भवोऽत्र व्यवस्थितः । शिवो भवेति विख्यातः स्वयं देवस्त्रिलोचनः

神々—ブラフマーら—は生じ、そしてそのバヴァ（Bhava）がここに鎮まる。彼こそ「バヴァ」として名高いシヴァ、三つの眼をもつ主そのものである。

Verse 38

वेवेति स्कन्दरचनाद्भवानी चात्र संस्थिता । अतो यन्नाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवि मया तव

スカンダの発語「ヴェヴェ！」によって、バヴァーニーもまたここに鎮座した。ゆえに女神よ、私はこのティールタを汝に語った—これ以上に勝ることは、もはや語り尽くされている。

Verse 39

तस्मिञ्जले स्नानपरो नरो यदि संध्यां विधायानु करोति तर्पणम् । श्राद्धं पितॄणां च ददाति दक्षिणां भवोद्भवं पश्यति मुच्यते भवात्

もし人がその水に信心をもって沐浴し、サンディヤー（sandhyā）の作法を修め、ついでタर्पナ（tarpaṇa）を捧げ、さらに祖霊ピトリ（Pitṛ）のためにシュラーダ（śrāddha）を行い、相応のダクシナー（dakṣiṇā）を施すなら—その者はバヴォードバヴァ（Bhavodbhava）を拝し、バヴァ（bhava）すなわち世俗の生起より解脱する。

Verse 40

अथ यदि भवपूजां दिव्यपुष्पैः करोति तदनु शिवशिवेति स्तोत्रपाठं च गीतम् । सुरवर गणवृन्दैः स्तूयमानो विमानैः सुरवरशिवरूपो मानवो याति नाकम्

また、もし人が神妙なる花々でバヴァ（Bhava）を供養し、その後「シヴァ、シヴァ」と讃歌を誦し歌うなら—その者は優れた神々の群れに讃えられ、天のヴィマーナ（vimāna）に乗せられて天界へ赴き、神々の中でシヴァに似た姿を得る。