Adhyaya 16

Verse 1

राजोवाच । अथासौ वामनो विप्रः प्रविष्टो गहने वने । एकाकी किं चकाराथ कौतुकं तद्वदस्व मे

王は言った。「それから、あの小人の婆羅門ヴァーマナは深い森へ入っていった。独りで、そこで何をしたのか。あの不思議の次第を私に語ってくれ。」

Verse 2

सारस्वत उवाच । अथासौ वामनो विप्रो गत्वा रैवतके गिरौ । स्वर्णरेखानदीतोये स्नात्वाथ विधिपूर्वकम्

サーラスヴァタは言った。「その後、婆羅門ヴァーマナはライヴァタカ山へ赴き、スヴァルナレー カー河の水に沐浴してから、定められた作法に従い、順序正しく諸儀礼を修した。」

Verse 3

सुगंधपुष्पधूपाद्यैर्देवं संपूज्य भक्तितः । तस्थौ तदग्रतो राजन्नेकाकी निर्जने वने

芳香の花と香、その他の供物をもって、彼は信愛（バクティ）により神を礼拝した。そうして王よ、人気なき森の中、ただ独り、御前に立ち尽くしていた。

Verse 4

सर्वसत्त्वसमायुक्ते सरीसृपसमाकुले । अनेकस्वरसंघुष्टे मयूरध्वनिनादिते

その森はあらゆる生きものに満ち、爬虫の群れがうごめき、さまざまな鳴き声がこだまし、孔雀の叫びがあたりを震わせていた。

Verse 5

कोकिलारावरम्ये च वनकुक्कुटघोषिते । खद्योतद्योतिते तस्मिन्वलीमुखविधूनिते

そこは杜鵑の甘き声に麗しく、野の鳥の鳴き交わしがこだまし、蛍の光に照らされ—猿たちが跳ねて枝を揺り動かしていた。

Verse 6

क्वचिद्वंशाग्निना शांते क्वचित्पुष्पितपादपे । गगनासक्तविटपे सूर्यतापविवर्जिते

ある所は竹の火も鎮まり静けさに満ち、ある所は花咲く樹々があり—梢は天に届かんばかりに伸び—日の灼熱を免れていた。

Verse 7

लुब्धकाघात संत्रस्तभ्रांतसूकरशंबरे । संहृष्टक्षत्रियवातस्थानदानविचक्षणे

そこでは狩人の打撃に怯え、猪と鹿が迷いさまよい、また刹帝利の武人たちは歓喜して、風の通う地を陣営にふさわしいかと鋭く見定めていた。

Verse 8

अनेकाश्चर्यसंपन्नं सस्मार मनसा हरिम् । तं भीतमिव विज्ञाय नरसिंहः समाययौ

数多の奇瑞に満ちたその地を見て、彼は心にハリを念じた。彼が恐れを抱くかのようと知り、ナラシンハはそこへ来臨した。

Verse 9

रक्षार्थं तस्य विप्रस्य बभाषे पुरतः स्थितः । न भेतव्यं त्वया विप्र वद ते किं करोम्यहम्

その婆羅門を守るため彼の前に立ち、こう告げた。「恐れるな、婆羅門よ。言え—汝のために我は何をなすべきか。」

Verse 10

विप्र उवाच । यदि तुष्टो वरो देयो नरसिंह त्वया मम । सदात्र रक्षा कर्त्तव्या सर्वेषां तीर्थवासिनाम्

バラモンは言った。「もし御身が満足され、わたしに恩寵を授け給うなら、ああナラシンハよ、この聖なる渡り場（ティールタ）に住まうすべての者を常にお護りください。」

Verse 11

देवस्याग्रे सदा स्थेयं यावदिंद्राश्चतुर्द्दश । एवमस्त्विति तं प्रोच्य तथा चक्रे हरिस्तदा

「十四のインドラが存続するかぎり、常に神の御前に立て。」そう告げて、「そのとおりに」とハリは言い、ただちにそのようにした。

Verse 12

अतो दामोदरस्याग्रे नरसिंहः स पूज्यते । वनं सौम्यं कृतं तेन तीर्थरक्षां करोति सः

それゆえナラシンハはダーモダラの御前で礼拝される。彼の威力により、その森は穏やかで吉祥となり、彼はティールタの守護者として立ち、これを護っている。

Verse 13

भूतप्रेतादिसंवासो वने तस्मिन्न जायते । नरसिंहप्रभावेन नष्टं सिंहादिजं भयम्

その森にはブータやプレータなどの住みつくことはない。ナラシンハの威力によって、獅子などから起こる恐れは滅び去った。

Verse 14

कार्त्तिके वासरे विष्णोर्द्वादश्यां पारणे कृते । दामोदरं नमस्कृत्य भवं द्रष्टुं ततो ययौ

カールッティカ月、ヴィシュヌの日に、ドヴァーダシーで定めのとおり斎戒を結び、ダーモダラに礼拝してから、バヴァ（シヴァ）を拝見しに出立した。

Verse 15

चतुर्दश्यां कृतस्नानो भवं संपूज्य भावतः । भवभावभवं पापं भस्मीभूतं भवार्चनात्

チャトゥルダシーの日、清めの沐浴を終えると、彼は真心の帰依をもってバヴァ（Bhava）を礼拝した。バヴァへの礼拝により、世の生起とその絡みから生じた罪は灰と化した。

Verse 16

स क्षीणपापनिचयो जातो देवस्य दर्शनात् । भवस्याग्रे स्थितं शांतं तथा वस्त्रापथस्य च

神を拝したことにより、彼の積み重ねた罪は尽きた。やがて彼はバヴァの御前に、またヴァストラーパタ（Vastrāpatha）の神の御前にも、静かに立った。

Verse 17

तं कालमेघं समभ्यर्च्य ततो वस्त्रापथं ययौ । देवं संपूज्य मंत्रैः स वेदोक्तैर्विधिपूर्वकम्

そのカーラメーガ（Kālamēgha）をしかるべき作法で礼拝してから、彼はヴァストラーパタへ赴いた。そこで彼は、ヴェーダに説かれた真言をもって、正しい儀軌に従い神を円満に供養した。

Verse 18

धूपदीपादिनैवेद्यैः सर्वं चक्रे स वामनः । प्रदक्षिणाशतं कृत्वा भवस्याग्रे व्यवस्थितः

そのヴァーマナは、香と灯明と供物（ナイヴェーディヤ）によって一切の礼拝を成し遂げた。百度のプラダクシナーを終えると、バヴァの御前に立った。

Verse 19

यावन्निरीक्षते सर्वं तावत्पश्यति पर्वतम् । उज्जयंतं गिरिवरं मैनाकस्य सहोदरम्

あたり一面を見渡していると、彼は一つの山を目にした――ウッジャヤンタ（Ujjayanta）という優れた霊峰で、マイナーカ（Maināka）の同胞と伝えられる。

Verse 20

सुराष्ट्रदेशे विख्यातं युगादौ प्रथमं स्थितम् । भूधरं भूधरैर्युक्तं शिलापादपमंडितम्

スラーシュトラの国に名高く、劫の初めより鎮まるそれは、諸々の山並みに伴われた大いなる山塊であり、岩と樹木により荘厳されている。

Verse 21

तं दृष्ट्वा चिंतयामास सूक्ष्मान्धर्मान्स वामनः । अल्पायासान्सुबहुलान्पुत्रलक्ष्मीप्रदायकान्

それを見て、ヴァーマナは微妙なるダルマのあり方を思惟した。わずかな労で大いなる果を結び、子孫と繁栄の福を授ける行である。

Verse 22

अवश्यं क्रिय माणेषु स्वधर्म उपजायते । दृष्ट्वा नदीं सागरगां स्नात्वा पापैः प्रमुच्यते

聖なる行いが確かに修されるとき、自らのダルマはおのずと生起する。海へと注ぐその河をただ拝し、そこで沐浴すれば、罪より解き放たれる。

Verse 23

गां स्पृष्ट्वा ब्राह्मणं नत्वा संपूज्य गुरुदेवताः । तपस्विनं यतिं शांतं श्रोत्रियं ब्रह्मचारिणम्

牛に触れ、ブラーフマナに礼拝し、師と神々をしかるべく供養する。また、苦行者・遁世のヤティ・寂静なる者・ヴェーダに通じたシュロートリヤ・梵行を守る学生を敬うなら、（大いなる功徳を得る）。

Verse 24

पितरं मातरं भगिनीं तत्पतिं दुहितां पतिम् । भागिनेयमथ दौहित्रं मित्रसंबधिबांधवान् । संभोज्य पातकैः सर्वैर्मुच्यंते गृहमेधिनः

家住の者は、父母、姉妹とその夫、娘と婿、甥と孫、さらに友人・親類・縁者をもてなし食を施すことにより、あらゆる罪より解き放たれる。

Verse 25

राजा गजाश्वनकुलं सतीवृषमहीधराः । आदर्शक्षीरवृक्षाश्च सततान्नप्रदास्तु ते

彼らに王権が授けられ、象・馬に富む高貴なる家系が栄え、貞淑なる妻と優れた牡牛、山のごとき繁栄があるように。さらに、願いを満たす「乳の樹」と、絶えず食を施す者があるように。

Verse 26

दृष्टमात्राः पुनन्त्येते ये नित्यं सत्यवादिनः । वेदधर्मकथां श्रुत्वा भुक्तिमुक्तिप्रदा नरान्

常に真実を語るこれらの人々は、ただ目にするだけで他者を清める。彼らのヴェーダとダルマの説法を聞けば、人はこの世の享楽と彼岸の解脱（モークシャ）とをともに授かる。

Verse 27

स्मृत्वा हरिहरौ गंगां कृत्वा तीरेण मार्जनम् । गत्वा जागरणे विष्णोर्दत्त्वा दानं च शक्तितः

ハリとハラ、そしてガンガーを念じ、河岸で浄めの作法を行い、ヴィシュヌの夜の覚醒供養（ジャーガラナ）に赴き、力に応じて布施をなす—これらは功徳ある行いとして讃えられる。

Verse 28

तांबूलं कुसुमं दीपं नैवेद्यं तुलसीदलम् । गीतं नृत्यं च वाद्यं च विधाय सुरमंदिरे

神殿において、タンブーラ（噛み葉）と花と灯明、ナイヴェーディヤ（食供）とトゥラシーの葉を供え、さらに歌と舞と器楽を整える—これぞ大いなる功徳の礼拝である。

Verse 29

एते सूक्ष्माः स्मृता धर्माः क्रियमाणा महोदयाः । अतो गिरीन्द्रं पश्यामि सर्वदेवालयं शुभम्

これらは微妙なるダルマの姿として記憶され、実践されると大いなる高揚をもたらす。ゆえに私は「山々の主」を拝する—吉祥にして、あらゆる神々の宮処である。

Verse 30

तेषां करतले स्वर्गः शिखरं यांति ये नराः

その聖なる山の頂に至る人々には、天界がまるで掌の上にあるかのようである。

Verse 31

इति ज्ञात्वा समा रूढो वामनो गिरिमूर्द्धनि । ऐरावतपदाक्रांत्या यत्र तोयं विनिःसृतम्

かく悟って、ヴァーマナは山の頂へ登った――アイラーヴァタの足跡の刻まれたところから水が湧き出た場所へ。

Verse 32

ततः शिखरमारूढां भवानीं स्कन्दमातरम् । द्रष्टुं स वामनो याति शिखरे गगनाश्रिते

それからヴァーマナは、天に寄り添うかのような峰の頂に登られたバヴァーニー――スカンダの御母――を拝しに赴いた。

Verse 33

यथायथा गिरिवरे समारोहंति मानवाः । तथातथा विमुच्यंते पातकैः सर्वदेहिनः

人々がその勝れた山に登れば登るほど、すべての有身の者はその分だけ罪より解き放たれる。

Verse 34

इति कृत्वा मतिं विप्रो जगाम गिरिमूर्द्धनि । भवभक्तो भवानीं स ददर्श स्कन्दमातरम्

かく心を定めたブラーフマナは山頂へ赴いた。バヴァ（シヴァ）への信愛に満ち、彼はバヴァーニー――スカンダの御母――を拝した。

Verse 35

अंबेति भाषते स्कंदस्ततोऽन्ये सर्वदेवताः । पृथिव्यां मानवाः सर्वे पाताले सर्वपन्नगाः

スカンダが「アンバー（Ambā）！」と唱えると、他のすべての神々もそれをこだました。地上ではあらゆる人々が称え、パーターラではすべてのナーガ（聖なる蛇）もまた唱えた。

Verse 36

अतो ह्यंबेति विख्याता पूज्यते गिरिमूर्द्धनि । संपूज्य विविधैर्मुख्यैः फलैर्नानाविधैर्द्विजः

それゆえ彼女は「アンバー（Ambā）」として名高く、山頂において礼拝される。バラモンは種々の最上の果実をもって正しく供養し、その儀礼を続けた。

Verse 37

गगनासक्तशिखरे संस्थितः कौतुकान्वितः । एकाकी शिखरे तस्मिन्नूर्द्ध्वबाहुर्व्यवस्थितः

天に触れんばかりの峰に立ち、驚嘆に満たされて、ただ一人その頂にとどまった――両腕を高く掲げ、そこに安住して。

Verse 38

निरीक्ष्य मेदिनीं सर्वां सपर्वतससागराम् । आद्यं सनातनं देवं भास्करं त्रिगुणात्मकम्

山々と大海をも含む全大地を見渡したのち、彼はバー スカラ（Bhāskara）を観想した。原初にして永遠なる神、三グナを本性とする御方を。

Verse 39

सर्वतेजोमयं सर्वदेवं देवैर्नमस्कृतम् । भ्रममाणं निराधारं कालमानप्रयोजकम्

彼は、あらゆる光を具えた御方――ある意味で「すべての神々」である神、諸天に礼拝される御方――が、何ものにも支えられずに進み、時の量りを定め給うのを観じた。

Verse 40

यावत्पश्यति तं विप्रस्तावत्पश्यति शंकरम् । दिगंबरं भवं देवं समंतादश्मगुंठितम्

その婆羅門が彼（バースカラ）を見つめている間じゅう、同じくシャンカラ—バヴァ、方角を衣とするディガンバラの神—が、四方を巨岩の群れに囲まれているのをも見ていた。

Verse 41

बुद्धरूपाकृतिं देवं सर्वज्ञं गुणभूषितम् । कृशांगं जटिलं सौम्यं व्योममार्गे स्वयं स्थितम्

彼は、仏陀のごとき相を具えた神を見た——一切を知る全知者にして徳に飾られ、肢体は細く、ジャターの髪を結い、柔和で、みずから虚空の道に立っていた。

Verse 42

श्रीशिव उवाच । शृणु वामन तुष्टोऽहं दास्ये ते विविधान्वरान् । त्रैलोक्यव्यापिनी वृद्धिर्भविष्यति न संशयः

聖なるシヴァは言われた。「聞け、ヴァーマナよ。われは満足した。汝にさまざまな恩寵を授けよう。汝の繁栄と霊的な増大は三界に遍満する——疑いはない。」

Verse 43

प्रतिभास्यंति ते वेदा गीतनृत्यादिकं च यत् । असाध्यसाधनी शक्ति भविष्यति तव स्थिरा । परं वस्त्रापथे गत्वा कुरु तीर्थावलोकनम्

「ヴェーダは汝に明澄なる理解として輝き、歌と舞いなどの諸芸もまた同様に顕れる。成し難きことさえ成就させる不動の力が汝に生ずるであろう。ゆえにヴァストラーパタへ赴き、聖なるティールタを拝観せよ。」

Verse 44

वामन उवाच । वस्त्रापथे महादेव यानि तीर्थानि तानि मे । वद देव विशेषेण यद्यस्ति करुणा मयि

ヴァーマナは申し上げた。「大自在天よ、ヴァストラーパタにはいかなるティールタがあるのでしょうか。もし私に憐れみを垂れたまうなら、神よ、こと細かにお告げください。」

Verse 45

रुद्र उवाच । वस्त्रापथस्य वायव्ये कोणे दिव्यं सरोवरम् । तस्य पश्चिमदिग्भागे जालिर्गहनपल्लवा

ルドラは言った。「ヴァストラーパタの北西の隅に、神聖なる湖がある。その湖の西側には、ジャーリーと名づけられた茂みがあり、葉は繁り、若芽が密に生い茂っている。」

Verse 46

बिल्ववृक्षमयी मध्ये लिंगं तत्रास्ति मृन्मयम् । यत्रासौ लुब्धकः सिद्धो गतो मम पुरे पुरा

「そのビルヴァ樹の林の中央に、土で作られたリンガがある。まさにその場所で、かつて一人の猟師が成就を得て、久しい昔にわが都（シヴァの住処）へと赴いた。」

Verse 47

तस्य दर्शनमात्रेण ब्रह्महत्या विनश्यति । इंद्रो वै वृत्रहा यस्मिन्विमुक्तो ब्रह्महत्यया

「それ（リンガ）をただ拝するだけで、ブラフマハティヤー（梵殺の罪）は滅する。まさにその地で、ヴリトラを討ったインドラは、ブラフマハティヤーの穢れから解き放たれた。」

Verse 48

तस्माद्रुत्तरदिग्भागे धनदेन प्रतिष्ठितम् । लिंगं त्रैलोक्यविख्यातं तत्र देवी त्रिशूलिनी

「その地の北には、ダナダ（クベーラ）が स्थापितしたリンガがあり、三界に名高い。そこにはまた、女神トリシューリニーもおられる。」

Verse 49

यस्या दर्शनमात्रेण पुत्रोऽस्य नलकूबर । पाशानुषक्तहस्तोऽभूद्देवं चक्रे त्रिशूलिनम्

「彼女（トリシューリニー）をただ拝しただけで、縄の輪に手を縛られていたその子ナラクーバラは元の姿に回復した。そして彼は、三叉戟を持つ神トリシューリン（シヴァ）に奉仕し礼拝した。」

Verse 50

भवस्य नैरृते कोणे गणो हेरंबसंज्ञितः । यमेन कुर्वता लिंगं प्रथमं च प्रतिष्ठितः

バヴァ（シヴァ）の領域の西南の隅には、ヘーランバと名づけられたガナがいる。そこにおいてヤマは、己の務めを果たしつつ、最初にリンガを建立し安置した。

Verse 51

विचित्रं तस्य माहात्म्यं चित्रगुप्तोऽति विस्मितः । दृष्ट्वा समागतो द्रष्टुं देवं तं मृन्मयं पुरा

その（リンガ／聖地）の霊威はまことに奇しきもの。チトラグプタは大いに驚嘆し、かつて土で作られたその神—土製のリンガ—を拝観せんと来訪した。

Verse 52

तेनापि निर्मितं लिंगं तस्मिन्क्षेत्रे द्विजोत्तम । चित्रगुप्तेश्वरंनाम विख्यातं भुवन त्रये

おお、二度生まれの中の最勝者よ、彼もまたその聖なるクシェートラにリンガを建立した。それは「チトラグプテーシュヴァラ」の名をもって三界に名高くなった。

Verse 53

पश्चिमेन चकारोच्चैः प्रजापतिरुदारधीः । केदाराख्यं तदा लिंगं गिरौ रैवतके स्थितम् । प्रजापतिः स्वयं तस्थौ तत्र पर्वतसानुनि

西方において、広大なる慧をもつプラジャーパティは、その時ラ イヴァタカ山に鎮まる「ケーダーラ」と名高いリンガを建立した。プラジャーパティ自身もまた、その山の斜面にとどまった。

Verse 54

रुद्र उवाच । इंद्रेश्वरस्य माहात्म्यं कथयिष्ये शृणुष्व तत् । ईशानकोणे विख्यातं भवस्य विदितं मम

ルドラは言った。「インドレーシュヴァラの霊威を語ろう、よく聞け。それは北東の方位に名高く、我にもバヴァ（シヴァ）にもよく知られている。」

Verse 55

वामन उवाच । कस्मादिंद्रः समायातः कथं चक्रे हरं हरिः । कथां सविस्तरामेतां कथयस्व मम प्रभो

ヴァーマナは言った。「いかなる理由でインドラはここに来たのか。さらに、ハリはどのようにしてハラ（シヴァ）を顕現させたのか。主よ、この物語を詳しく私に語ってください。」

Verse 56

रुद्र उवाच । लुब्धकस्तु पुरा सिद्धः शिवरात्रिप्रजागरात् । शिवलोके तदा प्राप्तं विमानं गणसंयुतम्

ルドラは言った。「昔、ある狩人がシヴァラートリーの夜に徹夜して功徳を積み、成就（シッディ）を得た。そのときシヴァの世界に、ガナたちを伴った天のヴィマーナが到来した。」

Verse 57

सर्वत्रगं सुरुचिरं दिव्यस्त्रीगीतनादितम् तदारुह्य समायातो द्रष्टुं तां नगरीं हरेः

そのヴィマーナは遍く行き渡り、きわめて麗しく、天女たちの歌声が鳴り響いていた。彼はそれに乗り、ハリの都を拝見するためにやって来た。

Verse 58

यस्यां युद्धं समभवद्गणानां यमकिंकरैः । आगच्छमानं तं ज्ञात्वा देवराजेन चिंतितम्

その地では、シヴァのガナたちとヤマの眷属との戦いが起こっていた。彼が近づいて来ると知り、 देव王インドラは不安にかられ、思案した。

Verse 59

पूज्योऽयं हरवत्सर्वैश्चित्रगुप्तयमादिभिः । इंद्रो गजं समारुह्य महिषेण यमो यतः

「この者は、チトラグプタやヤマらをはじめ、すべての者によってハリと同じく礼拝されるべきである。」それゆえインドラは象に乗り、ヤマは水牛に乗って進み出た。

Verse 60

विधाय लेखनीं कर्णे चित्रगुप्तो यमाज्ञया । ततो हूता गणाः सर्वे ये नीता धरणीतलात्

ヤマの命により、チトラグプタは記録のため筆（書記の尖筆）を耳元に当てて備えた。ついで、地上から連れて来られたすべてのガナたちが召集された。

Verse 61

निजापराधसंतप्ता गतास्ते दक्षिणामुखम् आथित्यपू । जा कर्तव्या लुब्धके गृहमागते

自らの罪過を悟って苦しみ、彼らは南へと向かった。狩人が客として家に来たなら、もてなしと敬虔な供養を捧げるべきである。

Verse 62

अपूजिते गते ह्यस्मिन्हरो मां शपयिष्यति । तस्मात्पूजां करिष्यामि यथा तुष्यति शंकरः

「ここを礼拝せずに去れば、ハラは必ず我を呪うであろう。ゆえに、シャンカラが満悦されるように供養（プージャー）を行おう。」

Verse 63

देवं द्रष्टुं समायातं ददर्शादूरतः स्थितम् । विमानस्थं हराकारं सूर्यकोटिसमप्रभम्

彼は、拝見されるために来臨した神を遠くに見た。天のヴィマーナに坐し、ハラの御姿を帯び、千万の太陽にも等しく輝いていた。

Verse 64

संस्तूयमानं चरितैः शिवरात्रेः शिवस्य च । माघे मासे चतुर्द्दश्यां कृष्णायां जागरे कृते

彼は、シヴァラートリーとシヴァそのものの聖なる物語によって讃えられていた。すなわち、マーガ月の黒分（下弦）十四日、夜通しの覚醒の行（ジャーガラ）が修された時である。

Verse 65

तदेवं जायते सर्वं सुरेश्वर धरातले । एवं देवांगना काचिदाचक्षंती पुरंदरम् । निवार्य हस्तमुद्यम्य गजेंद्रं चारुलोचना

かくして、神々の主よ、これら一切は地上において起こる。かくのごとく一人の天女がプランダラ（インドラ）に告げた。美しき眼の彼女は手を挙げ、威厳ある象王に向けて制し止めた。

Verse 66

किं दानैर्बहुभिर्दत्तैर्व्रतैः किं किं सुरार्चनैः । किं योगैः किं तपोभिश्च ब्रह्मचर्य्यैः सुरेश्वर

多くの布施や施しは何の益があろうか。誓戒、神々への礼拝、ヨーガの修行、苦行、そして梵行（ブラフマチャリヤ）によって何が得られるのか――神々の主よ。

Verse 67

गयायां पिंडदानेन प्रयागमरणेन किम् । सोमेश्वरे सरस्वत्यां सोमपर्वणि किं गतैः

ガヤーでピンダ（供物）を捧げることで何が成就するのか。あるいはプラヤーガで死ぬことで何が得られるのか。ソーマ・パルヴァンの聖日にソーメーシュヴァラへ、またはサラスヴァティーへ赴くことで何が得られるのか。

Verse 68

कुरुक्षेत्रगतैः किं स्याद्राहुग्रस्ते दिवाकरे । तुलासुवर्णदानेन वेदपाठेन किं भवेत्

羅睺に太陽が呑まれる日蝕の時にクルクシェートラへ赴いて何が得られるのか。天秤により黄金を施すトゥラー・ダーナ、あるいはヴェーダの誦読によって何がもたらされるのか。

Verse 69

सर्वपापक्षयो येन वृषोत्सर्गेण तेन किम् । गोदानं किं करोत्येवं जलदानं तथैव च

一切の罪を滅すると言われるヴリショートサルガ（牡牛の放逐）でさえ、いったい何のためであろうか。ましてや牛の布施は何を成し、また水の布施も同様に何を成すのか。

Verse 70

अयने विषुवे चैव संक्रांतौ कीदृशं फलम् । माघमासे चतुर्दश्यां यादृशं जागरे कृते

アヤナ（至）とヴィシュヴァ（分点）とサンクラーンティの時には、いかなる功徳の果が得られるのか。さらにマ―ガ月の十四日に、夜通しの覚醒礼拝（ジャーガラ）を行えば、比類なき果報はいかなるものか。

Verse 71

यमः संभाषते वाण्या महिषोपरि संस्थितः । पश्य रुद्रस्य माहात्म्यं चित्रगुप्त विचारय

ヤマは水牛の背に坐し、言葉をもって語った。「ルドラの大いなる威徳を見よ――おおチトラグプタよ、よく考察せよ。」

Verse 72

अयं स लुब्धको येन हरः संपूजितः पुरा । सुराष्ट्रदेशे विख्यातं तीर्थं वस्त्रापथं शृणु

この者こそ、かつてハラ（シヴァ）を正しく供養したあの猟師である。いま、スラーシュトラの地に名高いティールタ、「ヴァストラーパタ」と呼ばれる聖なる渡し場について聞け。

Verse 73

उज्जयंतो गिरिस्तत्र तथा रैवतको गिरिः । महती वर्त्तते जालिस्तयोर्मध्ये मया श्रुतम्

そこにはウッジャヤンタ山があり、またライヴァタカ山もある。その二つの山の間に、大いなるジャーリーが広がると、私は聞いた。

Verse 74

मृन्मयं वर्तते लिगं रात्रौ चानेन पूजितः । रात्रौ जागरणं कर्त्तुं येन कार्येण चागतः

そこには土で作られたリンガがあり、彼は夜にそれを礼拝した。彼は夜通しの覚醒行（ジャーガラ）を行うために来たのである。

Verse 75

तदस्माभिः कथं वाच्यं स्वयं जानंति ते सुराः । वरांगना वरं द्रष्टुं वरयंति परस्परम् । इंद्रावासात्समायाता नंदने वेगवत्तराः

われらがいかに語り得ようか。かの神々は自らそれを知っている。天の乙女たちは最上を拝見せんと互いに選び合い、足早にインドラの住処よりナンダナの園へと来た。

Verse 76

विरंचिना रायणशंकरत्विषा देहेन चागच्छति कोऽपि पूरुषः । पुरीं सुरेशाधिपतेर्निरीक्षितुं भर्त्ता ममायं तव चास्ति किं पतिः

ある पुरुषが来る。その身はヴィラーンチ（梵天）・ナーラーヤナ・シャンカラの光輝に照り映える。彼は神々の主（インドラ）の都を見んとして来た。「この方こそ我が夫！」—だが汝にもまた、彼を名乗る夫があるのか。

Verse 77

मृदंगवीणा पटहस्वरस्तुतैः प्रवोधिताभिः सुरराजमन्दिरे । देवो हरोऽयं न नरो हराकृतिर्दृष्टोंगनाभिस्तव किं किमावयोः

神々の王の宮殿にて、ムリダンガ・ヴィーナー・パタハの音に乗る讃歌により目覚め、彼女らは悟った。「これは神ハラ、ただの人ではない。ハラの姿を帯びていても！」乙女らに見られた今、汝のものは何で、我がものは何であろうか。

Verse 78

गायंति काश्चिद्विहसंति काश्चिन्नृत्यंति काश्चित्प्रपठंति काश्चित् । वदन्ति काश्चिज्जयशब्दसंयुतैर्वाक्यैरनेकैर्गुरुसन्निधाने

ある者は歌い、ある者は笑い、ある者は舞い、ある者は誦した。またある者は「勝利あれ」との声を交え、多くの言葉を尊き師の御前で述べた。

Verse 79

काचिच्छिवं स्तौति शिवां तथान्या पृच्छत्यथान्या किमु बिल्वपत्रात् । किं वोपवासेन फलं तवेदं निद्राक्षयेणाथ फलं तवैतत्

ある者はシヴァを讃え、またある者はシヴァー（女神）を讃える。さらにある者は問うた。「ビルヴァの葉を捧げて、いかなる功徳が得られるのか。断食の果は何か。眠りを捨てて夜を守る、その果は何か。」

Verse 80

तासां नानाविधा वाचः श्रूयन्ते नन्दने वने । ब्रह्मलोकादिका वार्त्ताः कृत्वा च तदनन्तरम्

ナンダナの森にて、彼女らのさまざまな声が聞こえた。ブラフマローカ（梵天界）や諸世界の事を語り終えると、彼らはさらに先へと進んだ。

Verse 81

देवेन्द्रो लुब्धकं भूयो बभाषे कौतुकान्वितः । कस्मिन्देशे गिरौ जालिर्लिंगं यत्रास्ति दर्शय

デーヴェーンドラ（インドラ）は好奇心に満ちて、再び狩人に語った。「いずれの国、いずれの山に、リンガのあるそのジャーリーがあるのか。示して（告げて）くれ。」

Verse 82

लुब्धक उवाच । सुराष्ट्रदेशे विख्यातो यस्मिन्देशे सरस्वती । वाडवं शिरसा धृत्वा प्रविष्टा लवणोदधौ

狩人は言った。「名高きスラーシュトラ（Surāṣṭra）の地に、名聞の地がある。そこではサラスヴァティー河（Sarasvatī）が、ヴァーダヴァ（Vāḍava—地中の火）を頭上に戴き、塩の海へと入ってゆく。」

Verse 83

यत्र सा गोमती याति यत्रास्ते गन्धमादनः । उज्जयंतो गिरिवरो यत्र रैवतको गिरिः

「ゴーマティー河（Gomatī）が流れるところ、ガンダマーダナ（Gandhamādana）がそびえるところ、すぐれたウッジャヤンタ山（Ujjayanta）のあるところ、そしてライヴァタカ山（Raivataka）のあるところ——」

Verse 84

तत्र वस्त्रापथं क्षेत्रं भवस्तत्र व्यवस्थितः । तत्रास्ते मृन्मयं लिंगं जालिमध्ये सुरोत्तम

「そこにヴァストラーパタ（Vastrāpatha）と呼ばれる聖なるクシェートラがある。バヴァ（シヴァ）はそこに鎮まる。さらに、神々の中の最勝者よ、ジャーリーの中には土で作られたリンガがある。」

Verse 85

इन्द्र उवाच । सहितैस्तत्र गंतव्यं पूजयिष्ये भवं स्वयम् । जालिमध्ये तथा लिंगं दर्शयस्व च लुब्धक

インドラは言った。「皆で共にそこへ行こう。わたし自らバヴァ（シヴァ）を礼拝しよう。おお狩人よ、ジャーリーの中にあるリンガも我らに示せ。」

Verse 86

परदारादिकं पापं दैत्यानां तु विकृंतने । वधे वृत्रस्य संजातं तत्सर्वं क्षालयाम्यहम्

「他人の妻を犯すことに始まる罪、ダイティヤ族を斬り伏せたときに負った罪、そしてヴリトラを討ったことから生じた罪――それらすべてを、わたしは洗い清めよう。」

Verse 87

इत्युक्त्वा सहिताः सर्वे संप्राप्ता गिरिमूर्द्धनि । वाहनानि च ते त्यक्त्वा प्रस्थिताः पादचारिणः

そう言い終えると、一行は皆そろって山の頂に到った。乗り物を捨て、徒歩で進み始めた。

Verse 88

उज्जयन्तगिरेर्मूर्ध्नि गजराजः समागतः । तदाग्रचरणं तस्य ददौ मूर्धनि कारणात्

ウッジャヤンタ山の頂に、威厳ある象王が到来した。するとある理由により、その前脚を峰の頂に置いた。

Verse 89

तेनाक्रान्तो गिरिवरस्तोयं सुस्राव निर्मलम् । गजपादोद्भवं वारि भविष्यति सदा स्थिरम्

彼に踏みしめられると、その優れた山から清らかな水が湧き流れ出た。象の足より生じたその水は、常に揺るがず、永遠に存続するであろう。

Verse 90

इति प्रोक्तं सुरेन्द्रेण लोकानां हितकाम्यया । सर्वे समागतास्तत्र यत्र जालिर्व्यवस्थिता

かくして、諸世界の安寧を願う天界の主インドラは語った。すると一同は、ジャーリー（Jāli）の鎮まるその地に集い来た。

Verse 91

संपूज्य विविधैः पुष्पैर्माघमासे चतुर्दशी । तस्यां जागरणं कृत्वा सञ्जातो निर्मलो हरिः

マーガ月の十四日に、さまざまな花で供養し、その夜に覚醒の行（ジャーガラナ）を成したところ、ハリは清浄となり、垢なき御方となった。

Verse 92

वस्त्रापथे भवं पूज्य हरिं रैवतके गिरौ । इन्द्रेश्वरं प्रतिष्ठाप्य संप्राप्तः स्वनिकतनम्

ヴァストラーパタにてバヴァ（シヴァ）を礼拝し、ライヴァタカ山にてハリを礼拝したのち、インドレーシュヴァラと名づくるリンガを安置し、ついに己が住処へ帰還した。

Verse 93

लुब्धकोऽपि विमानेन संप्राप्तो हरिमन्दिरे । इत्युक्त्वा स भवो देवस्तत्रैवांतरधीयत

「狩人でさえ、天のヴィマーナに乗せられてハリの神殿に到った。」そう告げるや、主バヴァ（シヴァ）はその場で忽然と姿を消した。

Verse 94

वामनोपि ततश्चक्रे तत्र तीर्थावगाहनम् । यादृग्रूपः शिवो दृष्टः सूर्यबिंबे दिगंबरः

その後、ヴァーマナもまたそのティールタにて沐浴した。彼はかくのごとき姿のシヴァを拝した—ディガンバラ（方角を衣とする御方）として、太陽の円盤のうちに顕現していた。

Verse 95

पद्मासनस्थितः सौम्यस्तथा तं तत्र संस्मरन् । प्रतिष्ठाप्य महामूर्त्तिं पूजयामास वासरम्

蓮華坐（パドマーサナ）に坐し、柔和なる心でその場にて御神を念じ、大いなる聖像（マハームールティ）を安置して終日礼拝供養した。

Verse 96

मनोऽभीष्टार्थसिद्ध्यर्थं ततः सिद्धिमवाप्तवान् । नेमिनाथशिवेत्येवं नाम चक्रे स वामनः

心に願う目的の成就のため、彼はついに成功を得た。そこでヴァーマナはこれを「ネミナータ・シヴァ」と名づけた。

Verse 97

भवस्य पश्चिमे भागे प्रत्यासन्ने धरातले । वामनो वसतिं चक्रे तीर्थे वस्त्रापथे तदा

その後、バヴァ（シヴァ）の祠の西側に近い地に、ヴァーマナはその時ヴァストラーパタのティールタに住まいを定めた。

Verse 98

अतो यवाधिकं प्रोक्तं तीर्थं देवैः सवासवैः । इंद्रेण कुर्वता देवं समागत्य भवाग्रतः

ゆえに、ヴァーサヴァ（インドラ）を伴う諸天は、このティールタを「ヤヴァーディカ」と称え宣言した。インドラが神像を造り安置していたとき、彼らはバヴァ（シヴァ）の御前に集った。

Verse 99

यवाधिकं प्रभासात्तु तीर्थमेतद्भवाज्ञया । अन्येषां षड्गुणं तीर्थं भविष्यति शिवाज्ञया

このティールタはバヴァの御命により「ヤヴァーディカ」と呼ばれ、プラバーサをも凌ぐ。さらにシヴァの御命により、他のティールタに比して功徳は六倍となるであろう。

Verse 100

इत्येतत्कथितं सर्वं किमन्यत्परिपृच्छसि

かくして、すべては語り終えた。なお何を問いたいのか。

Verse 101

राजोवाच । शिवरात्रिप्रभावोयमतुलः परिकीर्त्तितः । अजानता कृता तेन लुब्धकेन पुरा श्रुतम्

王は言った。「比類なきシヴァラートリー（Śivarātri）の威徳はすでに称えられた。昔、あの狩人がその真意を知らずとも行じたと聞く。」

Verse 102

इदानीं वद कर्त्तव्या कथमन्यैर्जनैर्विभो । किं ग्राह्यं किं नु मोक्तव्यं शिवरात्र्यां वदस्व मे

今こそお告げください、主よ。他の人々はいかにして行ずべきでしょうか。シヴァラートリーにおいて守るべきこと、避けるべきことを、私にお示しください。

Verse 103

सारस्वत उवाच । संप्राप्य मानुषं जन्म ज्ञात्वा देवं महेश्वरम् । शिवरात्रिः सदा कार्या भुक्तिमुक्तिप्रदायिनी

サーラスヴァタは言った。人として生を受け、主マヘーシュヴァラを悟ったなら、常にシヴァラートリーを修すべきである。それは世の享楽と解脱の双方を授ける。

Verse 104

ईदृशं जायते पुण्यमेकया कृतया नृप । ये कुर्वंति सदा मर्त्त्यास्तेषां पुण्यमनंतकम्

王よ、このような功徳は一度行ずるだけでも生じる。まして常にこれを修する者には、その功徳は無量無辺となる。

Verse 105

द्वादशाब्दं व्रतमिदं कर्त्तव्यं प्रतिवत्सरम् । जीवितं चंचलं नृणां यदि कर्तुं न शक्यते

この聖なる誓戒は十二年にわたり、年ごとに守り行うべきである。されど人の命は移ろいやすい。もしそれほど長く行えぬならば…

Verse 106

तदा द्वादशभिर्मासैर्व्रत मेतत्समाप्यते । माघमासे चतुर्दश्यां प्रारम्भः क्रियते नृप

そのとき、この誓戒は十二か月で成就してよい。王よ、開始はマ―ガ月の十四日（チャトゥルダシー）に行われる。

Verse 107

प्रतिमासं ततः कार्यं पौषांते तु समाप्यते । विघ्नश्चेज्जायते मध्ये कथं चिद्दैवयोगतः

その後は毎月これを修し、パウシャ月の末に成就する。もし途中、思いがけぬ宿縁により障りが生じたならば…

Verse 108

न भवेद्व्रतभंगस्तु पुनः कार्यमनन्तरम् । द्वादशैव प्रकर्तव्याः कृत्वा संख्या विशेषतः

それを誓戒の破れと見なしてはならない。直ちに再び行うべきである。まことに十二回の修行を必ず満たし、数を正確に補うのだ。

Verse 109

कृतं न नश्यते लोके शुभं वा यदि वाऽशुभम् । कृष्णायां तु चतुर्दश्यां कृतपूर्वाह्निकक्रियः

この世において、なされた行いは滅びない。善であれ悪であれ同じである。ゆえに、暗半月（クリシュナ・パクシャ）の十四日、午前の作法を終えて…

Verse 110

उपवासनियमो ग्राह्यो नद्यां स्नानं विधीयते । तदभावे तडागादौ कार्यं स्नानं स्वशक्तितः

断食の規律を受け持ち、河にて沐浴することが定められる。もしそれが叶わぬなら、池などにて、自らの力に応じて沐浴すべきである。

Verse 111

तैलाभ्यंगो न कर्त्तव्यो न कार्यं गमनं क्वचित् । तीर्थसेवा प्रकर्त्तव्या तस्मिंश्चागमनं शुभम्

油による按摩はしてはならず、どこへも放浪してはならない。ティールタ（聖なる渡し場）への奉仕をなすべし。そこへ赴くことは吉祥である。

Verse 112

शिवरात्रिः सदा कार्या लिंगे स्वायंभुवे नरैः । तदभावे महापुण्ये लिंगे वर्षशताधिके

人々は常に、自ずから顕れたスヴァヤンブー（svayambhū）のリンガにおいてシヴァラートリを守るべきである。もしそれが無いなら、百年以上建立され大いなる功徳を有するリンガにてその誓戒を行うべし。

Verse 113

गिरौ वने समुद्रांते नद्यां यच्च शिवालये । तद्वै स्वायंभुवं लिंगं स्वयं तत्रैव संस्थितम्

山にあろうと、森にあろうと、海辺にあろうと、川辺にあろうと、あるいはシヴァの寺院にあろうと—見出されるところいずこでも—それは自ずからそこに安住したスヴァヤンブー（svayambhū）のリンガであると知れ。

Verse 114

वालुलिंगादिकं लिंगं पूजितं फलदं स्मृतम् । दिवा संपूज्य यत्नेन पुष्पधूपादिना नरः

砂のリンガ（ヴァールリンガ, vāluliṅga）などのリンガは、礼拝されると果報を授けると伝えられる。昼のうちに、人は花や香（薫香）などをもって、努めて丁寧に供養すべきである。

Verse 115

वर्जयेन्मदिरां द्यूतं नारीं नखनिकृन्तनम् । ब्रह्मचर्यपरैः शांतैः कर्त्तव्यं समुपोषणम्

酒と賭博と淫欲と爪を切ることを避けよ。心を静め、梵行（ブラフマチャリヤ）に堅く立って、正しく斎戒と夜の精進（守夜）を行うべきである。

Verse 116

रात्रौ देवाग्रतो गत्वा कर्त्तव्याः सप्त पर्वताः । पक्वान्नफलतांबूलपुष्पधूपादिचर्चिताः

夜、神前に進み、七つの「パルヴァタ」（供物の山・供堆）を設けるべきである。熟食、果物、檳榔（ベテル）、花、香などの供物で荘厳に飾る。

Verse 117

घृतेन दीपः कर्त्तव्यः पापनाशनहेतवे । यतो दीपस्य माहात्म्यं विज्ञेयं मुक्तिदायकम्

罪を滅するために、ギー（酥油）で灯明をともすべきである。灯明の功徳は、解脱（ムクティ）を授けるものとして知るべきである。

Verse 118

दीपः सदैव कर्त्तव्यो गृहे देवालये नरैः । दिवा निशि च संध्यायां दीपः कार्यः स्वशक्तितः

人々は家でも寺院でも、常に灯明を保つべきである。昼も夜も、そしてサンディヤー（薄明）の時にも、力に応じて灯をともすべきである。

Verse 119

किञ्चिदुद्द्योतमात्रेण देवास्तुष्यंति भूतले । पितॄणां प्रथमं दीपः कर्त्तव्यः श्राद्धकर्मणि

わずかな灯りでさえ、この地上において神々は歓喜する。さらに祖霊ピトリのためには、シュラーダ（śrāddha）の儀礼においてまず灯明を供えるべきである。

Verse 120

रात्रौ जागरणं कार्यं यथा निद्रा न जा यते । शिवरात्रिप्रभावोऽयं श्रोतव्यः शिवसंनिधौ

夜は眠りが起こらぬように覚醒して守夜すべきである。このシヴァラートリの威徳と栄光は、シヴァの御前にて聴聞すべきである。

Verse 121

शिवस्य चरितं रात्रौ श्रोतव्यं बहुविस्तरम् । गीतं नृत्यं तथा वाद्यं कर्तव्यं शिवसंनिधौ

夜には、シヴァの御事績と聖なる物語を、広く詳しく聴聞すべきである。またシヴァの御前にて、歌と舞と器楽の奉奏を行うべきである。

Verse 122

एवं सा नीयते रात्रिर्मुख्यं जागरणं यतः । रात्रौ देयानि दानानि शक्त्या वै तत्र जागरे

かくしてその夜を過ごすべきである。守夜こそが最も肝要な行であるゆえ。夜の覚醒の間、力に応じて布施をなすべきである。

Verse 123

पुनः स्नात्वा प्रभाते तु कर्त्तव्यं शिवपूजनम् । पूजनीयाश्च यतयो भोजनाच्छादनादिभिः

さらに暁に再び沐浴し、シヴァへの礼拝供養を行うべきである。また修行者（ヤティ）にも、食物や衣などの供養をもって敬い奉るべきである。

Verse 124

तपस्विनां प्रदातव्यं भोजनं गृहमेधिभिः । द्वादशाष्टौ च चत्वारो भोक्तव्या एक एव वा

在家者は苦行者に食を施すべきである。十二人、あるいは八人、あるいは四人—またはただ一人であっても供養して食事を捧げよ。

Verse 125

एकोऽपि ब्रह्मचारी यो ब्रह्मविच्छिवपूजकः । सहस्राणां समो भक्त्या गृहे संभोजितो भवेत्

たとえ一人のブラフマチャーリンであっても、ブラフマンを知りシヴァを礼拝する者を、家にて信愛（バクティ）をもって供食すれば、千人に施す功徳に等しい。

Verse 126

अक्षारालवणं पत्रे भोक्तव्यं वाग्यतैः स्वयम् । पुत्रमित्रकलत्राणां दातव्यं भोजनं पुरः

言葉を慎み、自ら葉の上に盛られた無塩の淡き食をいただくべし。食はまず子ら、友、そして妻に先に与えるべきである。

Verse 127

अनेन विधिना कार्या शिवरात्रिः शिवव्रतैः । द्वादशैता यदा पूर्णास्तिलपात्राणि वै तदा

この法により、シヴァの誓戒をもってシヴァラートリを守るべし。これら十二が満ちたなら、そのとき胡麻の器を十二（供物・施与として）整えるべきである。

Verse 128

द्वादशैव प्रदेयानिगुरुब्राह्मणज्ञातिषु । व्रतांते गौः प्रदातव्या कृष्णा वत्सयुता दृढा

その胡麻の器十二は、師（グル）と婆羅門、ならびに親族にまことに施すべし。誓願の終わりには、丈夫な黒牛を子牛とともに布施すべきである。

Verse 129

सवस्त्राभरणा देया घंटाभरणभूषिता । अंगुलीयकवासांसि च्छत्रोपानत्कमण्डलु

それは衣と装身具を添え、鈴の飾りで荘厳して施すべし。さらに指輪、衣服、傘、履物、そしてカマンダル（浄水の壺）も与えるべきである。

Verse 130

गुरवे दक्षिणा देयाब्राह्मणेभ्यः स्वशक्तितः । एवं कृत्वा ततो देयं तपस्विभ्योऽथ भोजनम् । मिष्टान्नं विविधं दत्त्वा क्षमाप्य च विसर्जयेत्

師にダクシナー（dakṣiṇā）を捧げ、また自らの力に応じてバラモンたちに施しをなすべきである。かくして後、苦行者たちに食事を供し、種々の甘美な供物を捧げてから赦しを乞い、恭しくお送りする。

Verse 131

एवं यः कुरुते सत्यं तस्य पापं न विद्यते । संतानमुत्तमं लब्ध्वा भुक्त्वा भोगाननुत्तमान्

まことに、このように行う者には罪が残らない。すぐれた子孫を得て、比類なき福徳と歓喜を享受する。

Verse 132

दिव्यविमानमारूढो दिव्यस्त्रीपरिवेष्टितः । गतिवादित्रनिर्घोषैर्नीयते शिवमन्दिरे

天のヴィマーナに乗り、天女たちに囲まれて、動く神聖な楽器の轟く音楽の中、彼はシヴァの神殿へと運ばれる。

Verse 133

तदेतत्कथितं पुण्यं शिवरात्रिव्रतं मया । कृतेन येन लोकानां सर्वपापक्षयो भवेत्

かくして私は、この功徳あるシヴァラートリ（Śivarātri）の誓戒を説き明かした。これを行ずれば、人々は一切の罪の滅尽を得る。