Adhyaya 1

Verse 1

ईश्वर उवाच । अथ ते संप्रवक्ष्यामि क्षेत्रगर्भं महोदयम् । तद्वस्त्रापथमाहात्म्यं यत्र रैवतको गिरिः

イーシュヴァラは言った。「今、汝に聖域の深奥なる『胎蔵（こころ）』を、まことに大いなる吉祥の主題として余すところなく説こう。すなわち、ライヴァタカ山のそびえるヴァストラーパタの功徳讃である。」

Verse 2

दामोदरं रैवतके भवं वस्त्रापथे तथा । एतद्रैवतकं क्षेत्रं वस्त्रापथमिति स्मृतम्

ダーモーダラはライヴァタカに在し、またバヴァ（シヴァ）もヴァストラーパタに在す。ゆえにこのライヴァタカの聖域は「ヴァストラーパタ」と名づけて記憶される。

Verse 3

सुवर्णरेवा यत्रस्था नदी पातकनाशनी । यत्र साक्षात्स्थितः कृष्णो दामोदर इति स्मृतः

そこには罪を滅する河スヴァルナレーヴァーが流れ、またその地にはクリシュナ御自身が直にまします。人々はその御名を「ダーモーダラ」と憶念する。

Verse 4

यत्र स्थितं मृगीकुण्डं महापातकनाशनम् । सकृच्छ्राद्धे कृते यत्र कल्पकोटिसहस्रकम् । पितॄणां जायते तृप्तिरपुनर्भवकांक्षिणी

そこには、大神罪さえ滅するミリギークンダがある。そこでシュラーダ（祖霊供養）をたとえ一度行えば、祖霊たちは幾千億のカルパに等しい満足を得て、もはや再生を望まなくなる。

Verse 5

देव्युवाच । भगवन्विस्तराद्ब्रूहि दामोदरमहोदयम् । क्षेत्रगर्भस्य माहात्म्यं कर्णिकारूपसंस्थितम्

女神は言った。「主よ、ダーモーダラの大いなる栄光を詳しくお説きください。また、このクシェートラの内なる精髄の偉大さを、蓮華の中心たるカルニカーの姿として安立するものとして語ってください。」

Verse 6

ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि दामोदरहरिं प्रति । इतिहासं पुराख्यातमृषिभिः कल्पवासिभिः

イーシュヴァラは言った。「聞きなさい、女神よ。ダーモーダラ・ハリに関する古の物語を語ろう。それはカルパの時代を生き住んだ聖仙たちによって、昔より宣説されてきたものだ。」

Verse 7

गंगातीरे शुभे रम्ये पुण्ये जनपदाकुले । ऋषिभिः सेविते नित्यं स्वर्गमार्गप्रदे ध्रुवम्

ガンガーの吉祥なる岸辺、麗しく清らかで、人々の住まいが集うその地は、常に聖仙たちにより奉仕され、まことに天界への道を授ける。

Verse 8

तत्र ज्ञानविदो विप्रा यजंति विविधैर्मखैः । ऋषयः सांख्ययोगेन दानेनैवेतरे जनाः

そこでは、聖なる知を究めたバラモンたちが種々の祭祀（ヤジュニャ）によって礼拝を行い、リシたちはサーンキヤとヨーガの道によって修し、他の人々は布施（ダーナ）によって功徳を積む。

Verse 9

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा स्वर्गमभीप्सवः । सेवंते तज्जलं दिव्यं देवानामपि दुर्लभम्

バラモン、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラ――天界を願う者たちは皆、神々でさえ得難いその霊妙なる水にすがり赴く。

Verse 10

तत्र राजा गजोनाम बली सर्वजनाधिपः । गंगाजलाभिषेकार्थं त्यक्वा राज्यं जगाम ह

そこに、ガジャと名づける剛勇の王、万民の主がいた。ガンガーの水による灌頂（アビシェーカ）を求め、王国を捨てて旅立ったのである。

Verse 11

भार्या तस्य सती साध्वी पुत्रिणी रूपसंयुता । साऽप्ययात्सह तेनैव भर्त्रा वै भर्तृवत्सला

その妃は、貞節なるサティであり、徳高く、子に恵まれ、美しさを備えていた。夫を深く慕い、主君に忠実であったゆえ、彼女もまたその夫と共に旅立った。

Verse 12

संगता नाम नाम्ना च दक्षा दाक्षायणी यथा । एवं निवसतोस्तत्र वर्षाणामयुतं गतम्

彼女の名はサンガター。ダクシャの娘ダクシャーヤニーのごとく、才覚にすぐれ、よく務めを果たす者であった。かくして二人がそこに住むうちに、一万年が過ぎ去った。

Verse 13

आजगाम ऋषिस्तत्र भद्रोनाम महायशाः । सहितो बहुभिर्विप्रैर्जपहोमपरायणैः

そのとき、名声高き大聖仙バドラがそこに来臨し、ジャパとホーマに専心する多くのブラーフマナたちを伴っていた。

Verse 14

त्यक्त्वा संसारमार्गं तु स्वर्गमार्गजिगीषवः । गंगानिषेवणं कृत्वा स्फोटयित्वाऽत्मजं मलम्

彼らはサンサーラの道を捨て、天界への道を得んと努め、ガンガーに奉仕して、自我より生じた穢れを振り払った。

Verse 15

जलं दत्त्वा तु भूतेभ्यः पूजयित्वा जनार्द्दनम् । यावद्यांति नदीतीर ऋषयो भद्रकादयः । तावत्पश्यंति राजानं गजं वरगजोपमम्

生きとし生けるものに水を施し、ジャナールダナを礼拝して、バドラを先頭とする聖仙たちが川辺へ向かうとき、彼らは王ガジャを見た――高貴な象のごとく輝いていた。

Verse 16

तेनैव दृष्टा मुनयो राज्ञा निहतकल्मषाः । सप्तर्षयो यथा स्वर्गे सुरराजेन धीमता

その王は罪垢を滅し、かの聖仙たちを見た。天において、賢き神々の王が七仙（サプタリシ）を見るがごとく。

Verse 17

तमृषिं स च संप्रेक्ष्य पदानि दश पंच च । आगच्छन्त्वत्र पूजार्हा भवतो मम मन्दिरम्

その聖仙を見て、彼は十五歩進み、こう告げた。「こちらへお越しください、供養に値する尊き方々よ。どうか我が住まいへお入りください。」

Verse 18

पश्यंतु संगतां सर्वे मम भार्यां यशस्विनीम् । तस्याः पूजां समादाय यो मार्गो मनसि स्थितः

皆は我が名高き妃サンガターを拝し見よ。彼女の供養をしかと受けたのち、汝の心に定まる道を歩め。

Verse 19

तं गच्छध्वं महाभागाः पुण्याः पुण्यमभीप्सवः । एवमुक्तास्तु ते राज्ञा ऋषयः कौतुकान्विताः । आजग्मुर्मंदिरं शुभ्रं पुरंदरपुरोपमम्

大いなる幸いを得た者よ、功徳を願う清らかな者よ、そこへ赴け。王にかく告げられ、好奇に満ちた仙賢らは、プランダラ（インドラ）の都に似た、白く輝く宮殿へと来た。

Verse 20

आसनानि विचित्राणि दत्त्वा तेषां मनस्विनी । संगता राजराजेन सार्द्धमग्रे व्यवस्थिता

賢明にして不動のサンガターは、彼らに種々の麗しき座を施し、のちに万王の王とともに前方に位置して座した。

Verse 21

कृत्वा करपुटं राजा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम् । बभाषे वचनं राजा भद्रो भद्रं सुसंगतम्

王は聖なる行いをなす仙人たちの前で合掌し、しかるべき吉祥の言葉を、場にかなって時宜を得て語った。

Verse 22

वसुधा वसुसंपूर्णा मंडिता नगरी पुरी । पर्वतैश्च समुद्रैश्च सरिद्भिश्च सरोवरैः

宝蔵に満ちた大地はその都を荘厳し、山々と海、川々と湖沼とによって美しく飾られていた。

Verse 23

ग्रामैश्चतुष्पथैर्घोरैर्गोकुलैराकुलीकृता । नररत्नैरश्वरत्नैर्गजरत्नैस्तु संकुला

そこは村々と賑わう四つ辻に満ち、牛飼いの集落で活気づき、さらに「人の宝珠」と称される人々、名馬、そして壮麗な象でひしめいていた。

Verse 24

दुस्त्यजा भोगभोक्तृणां परं ज्ञानमजानताम् । संसारेऽत्र महाघोरे पुनरावृत्तिकारिणि

享楽を貪り、最高の智慧を知らぬ者にとって、この恐るべきサンサーラ（輪廻）は捨て難い。絶えず再来—再生を引き起こすからである。

Verse 25

पतंति पुरुषा भद्र पत्राणीव पुनःपुनः । कृतेन येन विप्रेंद्र स्वर्गं प्राप्नोति निर्मलम् । दानेन तपसा चैव तत्त्वमा चक्ष्व सुव्रत

人は幾度も幾度も堕ちる、ああバドラよ、木の葉のように。ああ婆羅門の最勝よ、いかなる行いによって無垢なる天界に至るのか。真実を告げよ—布施と苦行によってか、ああ優れた誓いを保つ者よ。

Verse 26

भद्र उवाच । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवाः पाषाणमृन्मयाः । आत्मस्थं ये न पश्यंति ते न पश्यंति तत्परम्

バドラは言った。「ティールタとは水に満ちた水にすぎず、神々とは石や土で作られた像にすぎない。自己のうちに住まう至上者を見ぬ者は、真に最高を見てはいない。」

Verse 27

संति तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । पुण्यतोया पवित्रश्च सरितः सागरास्तथा । बहुपुण्यप्रदा पृथ्वी स्थानेस्थाने पदेपदे

ティールタは数多く、聖なる霊場もまた多い。河川と大海も浄めをもたらし、その水は功徳に満ちる。大地は豊かな功徳を授ける—所々に、歩みごとに。

Verse 28

यद्यस्ति तव राजेंद्र ज्ञानं ज्ञानवतां वर । विष्णुं जिष्णुं हृषीकेशं शंखिनं गदिनं तथा

もし汝に真の智慧があるならば、王の中の王よ、智者の最勝者よ――ヴィシュヌを知れ。勝利者ジシュヌ、フリシーケーシャ、法螺貝を携え、また棍棒（ガダー）を執る御方である。

Verse 29

चतुर्भुजं महाबाहुं प्रभासे दैत्यसूदनम् । वाराहं वामनं चैव नारसिंहं बलार्जुनम्

四臂にして大いなる腕を備え、プラバーサにてダイティヤを討つ御方――ヴァラーハ、ヴァーマナ、さらにナラシンハ、力強き英雄（アルジュナのごとき勇）として知れ。

Verse 30

रामं रामं च रामं च पुरुषोत्तममेव च । पुंडरीकेक्षणं चैव गदापाणिं तथैव च

「ラーマ—ラーマ—ラーマを念じて讃えよ。さらに至上の御人格プルショーッタマ、蓮華の眼をもつ主、そして手に棍棒（ガダー）を執る御方をも。」

Verse 31

राघवं शक्रदमनं गोविंदं बहुपुण्यदम् । जयं च भूधरं चैव देवदेवं जनार्द्दनम्

「ラグハヴァを念ぜよ、インドラを屈せしめる御方。功徳を多く授けるゴーヴィンダ、勝利者ジャヤ、大地を支える御方、 देवदेव（神々の神）、そしてジャナールダナを。」

Verse 32

सुरोत्तमं श्रीधरं च हरिं योगीश्वरं तथा । कपिलेशं भूतनाथं श्वेतद्वीपपतिं हरिम्

「神々の中の最勝者、シュリーダラ、ハリ、ヨーギーたちの主、カピレーシャ、衆生の主、そして白洲シュヴェータドヴィーパの主宰たるハリを念ぜよ。」

Verse 33

बदर्याश्रमवासौ च नरनारायणौ तथा । पद्मनाभं सुनाभं च हयग्रीवं विशां पते

（念ずべし）バダリー・アーシュラマに住まうナラとナーラーヤナ、またパドマナーバ、スナーバ、そしてハヤグリーヴァ——おお、民の主よ。

Verse 34

द्विजनाथं धरानाथं खड्गपाणिं तथैव च । दामोदरं जलावासं सर्वपापहरं हरिम्

（念ずべし）二度生まれの者らの主、地の主、剣を執る御方、ダーモダラ、水に住まう御方、そして一切の罪を除くハリ。

Verse 35

एतान्येव हि स्थानानि देवदेवस्य चक्रिणः । गच्छते यत्र तत्रैव मुच्यते सर्वपातकैः

まことに、これらこそ神々の神、円盤（チャクラ）を執る御方の聖なる住処である。いずこへ赴こうとも（かかる霊地に至れば）、その場で一切の重罪より解き放たれる。

Verse 36

गंगा च यमुना चैव तथा देवी सरस्वती । दृषद्वती गोमती च तापी कावेरिणी तथा

ガンガーとヤムナー、また女神サラスヴァティー。さらにドリシャドヴァティーとゴーマティー、ターピー、そして同じくカーヴェリー。

Verse 37

नर्मदा शर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा । शतद्रुश्च तथा विंध्या पयोष्णी वरदा तथा

ナルマダーとシャルマダー、またゴーダーヴァリーの河。さらにシャタドゥル、同じく（河なる）ヴィンディヤー、パヨーシュニー、そしてヴァラダーも。

Verse 38

चर्मण्वती च सरयूर्गंडकी चंडपापहा । चंद्रभागा विपाशा च शोणश्चैव पुनःपुनः

カルマṇヴァティーとサラユー、ガンダキー—猛々しく罪を滅する者、さらにチャンドラバーガー、ヴィパーシャー、そしてショーナ—幾度も幾度も讃えられる。

Verse 39

एताश्चान्याश्च बहवो हिमवत्प्रभवाः शुभाः । तासु स्नातो नरः स्वर्गं याति पातकवर्जितः

これら、またヒマヴァットより生まれた数多の吉祥なる河にて沐浴すれば、人は罪を離れて天界へと至る。

Verse 40

वनानि नंदनादीनि पर्वता मंदरादयः । नामोच्चारेण येषां हि पापं याति रसातले

ナンダナのごとき森、マンダラのごとき山々—その名を唱えるだけで、罪は地下の深淵へと堕ちてゆく。

Verse 41

गज उवाच । भद्रं हि भाषितं भद्र आख्यानममृतोपमम् । पृच्छामि सर्वधर्मज्ञ त्वामहं किंचिदेव हि

ガジャは言った。「おおバドラよ、あなたの語りは吉祥である。この物語は甘露のごとし。あらゆるダルマを知る者よ、さらに少しお尋ねしたい。」

Verse 42

यस्मिन्मासे दिने यस्मिंस्तीर्थे यस्मिन्क्रमान्नरैः । अक्षयं सेव्यते स्वर्गस्तन्ममाचक्ष्व सुव्रत

いかなる月の、いかなる日の、いかなるティールタにおいて、また人々はいかなる行（おこない）をもって、天界の果報を「尽きぬもの」（アクシャヤ）となすのか。教えてください、優れた誓いを保つ方よ。

Verse 43

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । अक्षयो येन वै स्वर्गस्तन्मे गदितुमर्हसि

沐浴の浄め、布施、真言の誦持、火供（ホーマ）、ヴェーダの自習と読誦、そして神への礼拝——これらのうち、いずれによって天界の果報は尽きることなくなるのか。どうか私に説き示したまえ。

Verse 44

भद्र उवाच । श्रूयतां राजशार्दूल कथां कथयतो मम । यां श्रुत्वा मुच्यते पापान्नरो नरवरोत्तम

バドラは言った。「王たちの中の虎よ、わたしが語るこの物語を聞きなさい。これを聞く者は罪より解き放たれる、人の中の最勝者よ。」

Verse 45

ऋषीणां कथितं पूर्वं नारदेन महात्मना

かつて、このことは大いなる魂をもつナーラダによって、聖仙たち（リシ）に語られた。

Verse 46

एवं पृष्टश्च तैः सर्वैर्नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास संहृष्टो मेघदुदुभिनिस्वनैः

かくして皆に問われると、牟尼の中の最勝者ナーラダは歓喜して語り始めた。その声は雲の太鼓の雷鳴のように響き渡った。

Verse 47

रम्ये हिमवतः पृष्ठे समवाये मया श्रुतम् । तदहं तव वक्ष्यामि श्रोतुकामं नरर्षभ

ヒマーラヤの山腹に開かれた麗しき集会で、わたしはこれを聞いた。いま汝に語ろう、人の中の雄牛よ、汝が聞くことを望むゆえに。

Verse 48

तीर्थान्येव हि सर्वाणि पुनरावर्त्तकानि तु । अक्षयांल्लभते लोकांस्तत्तीर्थं कथयामि ते

まことに、他のすべてのティールタは、果報を得ても再び帰還を伴う。だがそのティールタによって、不滅の世界を得る。われはそのティールタを汝に語ろう。

Verse 49

मार्गशीर्षे कान्यकुब्ज उषित्वा राजसत्तम । न शोचति नरो नारी स्वर्गं याति परावरम्

マーガシールシャ月にカーニャクブジャに逗留すれば、ああ王の中の最勝者よ、男も女も嘆かず、至上の境地たる天界へと赴く。

Verse 50

पौषस्य पौर्णमासी या यदि सा क्रियतेऽर्बुदे । वर्षाणामर्बुदं स्वर्गे मोदते पितृभिः सह

アルブダにおいてパウシャ月の満月儀礼（プールナマーシー）を正しく修すなら、天界にて一クロール年のあいだ、ピトリ（祖霊）と共に歓喜する。

Verse 51

माघ्यां यदि गयाश्राद्धं पितॄणां यच्छते नरः । त्रयाणामपि देवानां चतुर्थः स प्रजायते

マーガ月に祖霊（ピトリ）のためギャー・シュラーダを捧げる者は、三種の神々の中にあってあたかも「第四」となり、神格の位に生まれる。

Verse 52

फाल्गुन्यां हिमवत्पृष्ठे वसन्नेकां निशां नरः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो जनार्द्दनः

パールグナ月に、ヒマヴァットの山腹でただ一夜を過ごすなら、その者は主ジャナールダナの住まわれる無上の住処へ到達する。

Verse 53

चैत्र्यां श्राद्धं प्रभासे तु ये कुर्वंति मनीषिणः । न ते मर्त्त्या भवन्तीह कुलजैः सह सत्तमाः

チャイトラ月（Caitra）にプラバーサ（Prabhāsa）でシュラーダ（śrāddha）を修する賢者たちは、この世においてただの凡夫として留まらず、その一族とともに尊貴なる境地へと高められる。

Verse 54

चतुर्भुजे तु वैशाख्यां ये कुर्वंति जलप्रिये । तथावंत्यां नरः कश्चित्स याति परमां गतिम्

ヴァイシャーカ月（Vaiśākha）に、チャトゥルブジャ（Caturbhuja）にて定めの儀礼を修する者は——水を愛する者よ——また同様にアヴァンティー（Avantī）でそれを行ういかなる人も、最高の到達処に至る。

Verse 55

ज्यैष्ठ्यां ज्येष्ठर्क्षयुक्तायां श्राद्धं च त्रितकूपके । कुर्युर्युगानि ते त्रीणि वसंति नाकसद्मनि

ジャイシュタ月（Jyaiṣṭha）に、宿（ナクシャトラ）ジェーシュター（Jyeṣṭhā）が合する時、トリタクーパカ（Tritakūpaka）でシュラーダ（śrāddha）を行う者は、三つのユガ（yuga）のあいだ天上の宮殿に住する。

Verse 56

यो व्रजेशवने नद्यां दिनानि नव पंच च । तिष्ठते च नरः स्वर्गं वैकुण्ठमभिगच्छति

ヴラジェーシャヴァナ（Vrajeśavana）の川辺に十四日とどまる者は天界を得、まことにヴァイクンタ（Vaikuṇṭha）へと到る。

Verse 57

श्रावणस्य तु मासस्य पूर्णायां पूर्वसागरे । स्नानं दानं जपं श्राद्धं नरः कुर्वन्न शोचति

シュラーヴァナ月（Śrāvaṇa）の満月に、東の大海にて沐浴・布施・ジャパ（japa）・シュラーダ（śrāddha）を行う者は、後に憂いを抱かない。

Verse 58

तथा भाद्रपदे क्षेत्रे प्रभासे शशिभूषणम् । पूजयित्वा नरो लिंगं देवलिंगी भवेत्ततः

同じくバードラパダ月、聖地プラバーサにおいて「シャシブーシャナ」と名づくリンガを礼拝する者は、その後「デーヴァ・リンギー」—神聖なるリンガの境地を具える者—となる。

Verse 59

आश्विने चंद्रभागायां श्राद्धं स्नानं करोति यः । स्थानं युगसहस्राणां कृतं तेन त्रिविष्टपे

アーシュヴィナ月にチャンドラバーガーにて沐浴し、シュラーダ（祖霊供養）を修する者は、トリヴィシュタパ（天界）に千ユガのあいだ住処を授かる。

Verse 60

अष्टाक्षरैश्चतुर्बाहुं ध्यायंति मुनिसत्तमाः । बहुनाऽत्र किमुक्तेन गजाहं प्रवदामि ते

八音節の真言によって、最勝の牟尼たちは四臂の主を観想する。ここで多くを語る必要があろうか。おお象よ、私は汝に明らかに告げよう。

Verse 61

दामोदरसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति । मासानां कार्त्तिकः श्रेष्ठः कार्त्तिके भीष्मपंचकम्

過去にも未来にも、ダーモダラに等しいティールタは存在せず、また現れない。諸月のうちカルッティカ月が最勝であり、カルッティカにおいてはビ―シュマ・パンチャカがとりわけ神聖である。

Verse 62

तत्रापि द्वादशी श्रेष्ठा राजन्दामोदरे जले । किमन्यैर्बहुभिस्तीर्थेः कि क्षेत्रैः कि महावनैः । दामोदरे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

その地においても、王よ、ダーモダラの水にはドヴァーダシーの日が最勝である。多くの他のティールタが何のために要ろう、他の聖域が何のために要ろう、広大な森が何のために要ろう。ダーモダラで沐浴する者は一切の罪より解き放たれる。

Verse 63

गज उवाच । भद्र भद्रं त्वया प्रोक्तं रसायनमिवापरम् । भूयोऽहं श्रोतुमिच्छामि तीर्थस्यास्य महाफलम्

象は言った。「おおバドラよ、汝の語ったことは吉祥にして、まるで別の命を与える霊薬のごとし。われはこのティールタの大いなる果報をさらに聞きたい。」

Verse 64

के देशाः किं प्रमाणं तु का नदी केः च पर्वताः । जना वसंति के तत्र ऋषयः के तपस्विनः

そこにはいかなる国土があり、その広さはいかほどか。いかなる河があり、いかなる山々があるのか。そこに住む人々は誰で、いかなるリシたちと苦行者がその地に住まうのか。

Verse 65

भद्र उवाच । पृथिवी वसुसंपूर्णा सागरेण तु वेष्टिता । मंडिता नगरैर्ग्रामैः सुरैः परपुरंजय

バドラは言った。「大地は財宝に満ち、まことに大海に囲まれている。都と村々によって飾られ、さらに神々によっても荘厳されている、敵の城砦を征する者よ。」

Verse 66

वाराणसी प्रभासं च संगमं सितकृष्णयोः । एवं साराणि तीर्थानि यस्मान्मृत्युहराणि च

ヴァーラーナシー、プラバーサ、そして白き河と黒き河の合流—これらこそ要なるティールタである。なぜならそれらは死を取り除き（無常への恐れと束縛を超えさせ）るからである。

Verse 67

दामोदरेति ये नूनं स्मरंतो यत्र तत्र हि । ते वसंति हरेर्गेहं न सरंति कदाचन

まことに、「ダーモーダラ」の御名を—いずこにあっても—憶念する者は、ハリの御住まいに住し、その境地よりいついかなる時も退くことがない。

Verse 68

सोमनाथस्य सान्निध्य उदयन्तो गिरिर्महान् । तस्य पश्चिमभागे तु रैवतक इति स्मृतः

ソーマナータの御前近くに、ウダヤンタと名づけられた大いなる山がそびえる。その西の側には、ライヴァタカと伝えられる山がある。

Verse 69

वाहिनी वहते तत्र नदी कांचनशेखरात् । धातवस्तत्र ते रक्ताः श्वेता नीलास्तथाऽसिताः

そこでは、カーンチャナシェーカラより湧き出でて、ヴァーヒニーの川が流れる。そこにある鉱物は赤・白・青、そして黒でもある。

Verse 70

पाषाणाः कुञ्जराकाराश्चान्ये सैरिभसन्निभाः । चणकाकृतयश्चान्ये अन्ये गोक्षुरकप्रभाः

そこには象の形をなす石があり、また猛き水牛に似たものもある。あるものはチャナカ豆の粒のようで、またあるものはゴークシュラの棘ある果実のごとく輝く—かくのごとき霊妙な徴が、その聖なる地に見られる。

Verse 71

वृक्षा वल्ल्यश्च गुल्माश्च संतानाः संत्यनेकशः । सर्वं तत्कांचनमयं मूलं पुष्पं फलं दलम्

そこには樹木・蔓草・灌木が数知れず繁り、すべてが黄金の性を帯びる—根も花も実も葉も、ことごとく同じである。

Verse 72

न हि पश्यति पापात्मा मुक्तः पापेन पश्यति । सेव्यते स गिरिर्नित्यं धातुवादपरैर्नरैः

罪に縛られた者は、これを真に見ることができない。罪より解き放たれた者のみが見ることができる。ゆえにその山は、ダートゥヴァーダ（鉱金の学）に専心する人々によって、常に参詣される。

Verse 73

ब्राह्मणैः क्षत्रियैर्वैश्यैः शूद्रैः शूद्रानुगैर्बहिः । पक्षिणस्तत्र बहवः शिवाशिवगिरस्तदा

外にはブラーフマナ、クシャトリヤ、ヴァイシャ、シュードラ、そしてシュードラに従う者たちが居り、また多くの鳥がいて、吉兆と凶兆の声をともに発していた。

Verse 74

हंससारसचक्राह्वाः शुककोकिलबर्हिणः । मृगाश्च वानरेन्द्राश्च हंसा व्याघ्रास्तथैव च

そこには白鳥、サーラサ鶴、チャクラヴァーカ鳥、鸚鵡、コーキラ（郭公）、孔雀があり、さらに鹿や威厳ある猿たちもいた――白鳥、そして虎までも。

Verse 76

सर्वे विमानमारूढा गच्छन्ति हरिमन्दिरम् । वायुना पातितं यत्र पत्रपुष्पफलादिकम्

皆は天のヴィマーナに乗り、ハリの神殿の住処へと赴く。そこでは、風により落とされる葉・花・果実など一切が——

Verse 77

तस्या नद्या जलं स्पृष्ट्वा सर्वं वै मुक्तिमाप्नुते । सा नदी पृथिवीं भित्त्वा पातालादागता नृप

その川の水に触れるだけで、すべての者はまことに解脱（モークシャ）を得る。その川は、王よ、パーターラより地を裂いて湧き上がって来たのだ。

Verse 78

पूर्वं पन्नगराजस्तु तेन मार्गेण चागतः । स्नातुं दामोदरे तीर्थे यममृत्युप्रघातिनि

かつて蛇の王は、まさにその道を通って来て、ダーモーダラのティールタにて沐浴した――それはヤマと死を打ち砕く聖地である。

Verse 79

स्वर्गादागत्य चन्द्रोऽपि यष्टुं यज्ञं सुपुष्कलम् । यक्ष्मरोगाद्विनिर्मुक्तो गतः स्वर्गं निरामयः

月神チャンドラ（Candra）でさえ天より降り、きわめて豊饒なるヤジュニャ（祭祀）を修した。消耗の病ヤクシュマー（yakṣmā）より解き放たれ、無病安穏に天界へ帰還した。

Verse 80

बलिना चैव दानानि दत्तान्यागत्य कार्तिके । हरिश्चन्द्रेण विधिना नलेन नहुषेण च

またバリもカルティカ月にここへ来て、布施の供養を捧げた。同様にハリシュチャンドラは正しい作法により、さらにナラとナフシャもまた施した。

Verse 81

नाभागेनांबरीषाद्यैः कृतं कर्म सुदुष्करम् । दत्त्वा दानान्यनेकानि गजा गावो हया रथाः

ナバーガ、アンバーリーシャらは、成し難き行いを成就した。すなわち多くの布施—象、牛、馬、そして戦車—を施したのである。

Verse 82

अनडुत्कांचना भूमिं रत्नानि विविधानि च । छत्राणि विप्रमुख्येभ्यो यानानि चैव वाससी

また彼らは牡牛、黄金、土地、さまざまな宝玉を施し、さらに最勝のバラモンたちには、天蓋の傘、乗り物、衣服をも与えた。

Verse 83

अन्नानि रसमिश्राणि दत्त्वा दामोदराग्रतः । गतास्ते विष्णु भुवनं नागच्छंति महीतले

ダーモーダラの御前に、妙味を調えた食を供え奉り、彼らはヴィシュヌの住処へと赴いた。もはや地上へは再び来ない。

Verse 84

पत्रं पुष्पं फलं तोयं तस्मिंस्तीर्थे ददाति यः । द्विजानां भक्तिसंयुक्तः स याति जलशायिनम्

そのティールタにおいて、葉・花・果実・水を、二度生まれ（ドヴィジャ）への信愛をもって供える者は、水の上に横たわる主に到達する。

Verse 85

प्रकृतिं चापि यो दद्यान्मुष्टिं वाथ क्षुधार्थिने । विमानवरमारूढः स सोमं प्रति गच्छति

飢えた者に、わずかな食—たとえ一握りであっても—施す者は、勝れたヴィマーナに乗り、ソーマの界へ赴く。

Verse 86

दामोदराग्रतः कृत्वा पर्वतानन्नसंभवान् । पूजितान्फलपुष्पैश्च दीपं दद्यात्सवर्त्तिकम्

ダーモダラの御前にて、食物で「山々」を作り、果実と花で供養したのち、芯を備えた灯明を捧げるべきである。

Verse 87

अवाप्य दुष्करं स्थानं कुलानां तारयेच्छतम् । चतुरंगुलमात्रेपि दत्ते दामोदराग्रतः

到達し難い境地を得て、ダーモダラの御前で四指ほどの量を施すだけでも、百の家系を救済する。

Verse 88

दाने युगसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते । मा गच्छ हिमवत्पृष्ठं मलयं मा च मन्दरम्

かくのごとき布施により、天界において幾千のユガにわたり尊ばれる。ヒマヴァットの高嶺へ行くな、マラヤへも、マンダラへも行くな。

Verse 89

गच्छ रैवतकं शैलं यत्र दामोदरः स्थितः । कृत्वा मासोपवासं तु द्विजो दामोदराग्रतः

ライヴァタカ山へ赴け、そこに主ダーモダラはまします。ブラーフマナが一か月の斎戒を修し、ダーモダラの御前に立って礼拝すれば、約束された功徳の果を得る。

Verse 90

न निवर्तति कालेन दामोदरपुरं व्रजेत् । करोत्यनशनं यश्च नरो नार्यथवा पुनः । सर्व लोकानतिक्रम्य स हरेर्गेहमाप्नुयात्

彼は時の巡りに従って戻ることなく、ダーモダラの都へ赴く。男であれ女であれ、完全な断食（アナーシャナ）を修して諸世界を超えれば、ハリの御住まいそのものに至る。

Verse 91

विघ्नानि तत्र तिष्ठन्ति नित्यं पञ्चशतानि च । धर्मविध्वंसकर्तॄणि नरस्तत्र न गच्छति

そこには常に五百の障碍がとどまり、ダルマを滅する者となる。ゆえに人はその地へ赴かない。

Verse 92

प्रद्युम्नबलशैनेयगदाचक्रादिभिः सदा । शतलक्षप्रमाणैस्तु सेव्यते स गिरिर्महान्

その大いなる山は、プラデュムナ、バラ、シャイネーヤ、ガダー、チャクラらによって常に奉仕され、さらに他の者も加わり、その数は幾百ラクシャにも及ぶ。

Verse 93

क्रीडंति नार्यस्तेषां हि नित्यं दामोदराग्रतः । सुचन्द्रवदना गौर्यः श्यामाश्चैव सुमध्यमाः

彼らの女人たちは常にダーモダラの御前で戯れる。ある者は月のように麗しい面貌をもち、ある者は白く、ある者は黒みを帯びるが、皆ことごとく細き腰を備えている。

Verse 94

नितंबिन्यः सुकेशाश्च शुभ्राः स्वायतलोचनाः । सुगंडा ललिताश्चैव सुकक्षाः सुपयोधराः

優美な腰つきに麗しき髪、輝きて大きく澄んだ眼。頬は愛らしく艶やかで、くびれ整い、胸は豊かである。

Verse 95

शोभमानाः सुजंघाश्च सुपादाः सुन्दरांगुलीः । राजपुत्र्यो गिरौ तस्मिन्हसंति च रमंति च

輝きわたり、ふくらはぎは美しく、足は麗しく、指先も妙なるもの。あの山の王女たちは笑い、戯れて歓びに浸る。

Verse 96

कौसुंभं पादयुगले कुंकुमं पीतकंचुकम् । ब्राह्मणीभ्यो ददन्तीह स्पर्द्धमानाः पृथक्पृथक्

ここにて彼女らは互いに競い合い、婆羅門の女たちに施す。両足のための紅花の染め、クンクマ、そして黄色の胸衣を—それぞれ別々に。

Verse 97

भक्ष्यं भोज्यं च पेयं च लेह्यं चोष्यं च पिच्छिलम् । तांबूलं पुष्पसंयुक्तं कार्तिके हरिवासरे

噛む食と食事、飲み物、舐める甘味、噛みしめる菓子、柔らかな珍味。さらに花を添えたタンブーラを—カールティカ月、ハリの聖日に供える。

Verse 98

दृष्ट्वा तु रेवतीकुंडं प्रदद्यात्फलमुत्तमम् । पुत्रिणी ऋद्धिसंपन्ना सुभगा जायते सती

されどレーヴァティー・クンダを拝すれば、最上の果報を得る。貞き女は子に恵まれ、繁栄に満ち、幸運を具える。

Verse 99

एवं कृत्वा तु सा रात्रि नीयते निद्रया विना । वेदघोषैः सुपुण्यैस्तु भारताख्यानवाचनैः

かくして行い終えると、その夜は眠りなく過ぎ、最も功徳あるヴェーダの誦唱と『バーラタ』の物語の読誦に満ちる。

Verse 100

हुंकृतैस्तलशब्दैश्च तालशब्दैः पुनःपुनः । देशभाषाविभाषिण्यो रामामण्डलमध्यतः । हास्यनृत्यसमायुक्ता राजन्दामोदराग्रतः

掛け声と手拍子と拍の音を幾度も重ね、土地の言葉で語りつつ、女たちの輪の中で笑い舞う。王よ、ダーモダラの御前にて。

Verse 101

पञ्चपाषाणकं हर्म्यं यः करोति शिवालयम् । पंचवर्षसहस्राणि स्वर्ग लोके महीयते

五つの石をもってシヴァの聖殿（シヴァーラヤ）を建立する者は、天界において五千年のあいだ尊ばれる。

Verse 102

दशपाषाणसंयुक्तं कृत्वा दामोदराग्रतः । दशवर्षसहस्राणि स्वर्गे हल्लति मल्लति

ダーモダラの御前にて十の石を結び合わせた堂宇を造る者は、天界において一万年のあいだ遊楽し歓喜する。

Verse 103

शतपाषाणकं हर्म्यं यः करोति महन्नृप । मन्दिरं सुन्दरं शुभ्रं स याति हरिमन्दिरम्

大王よ、百の石より成る美しく清らかな堂宇の寺院を建立する者は、ハリの御殿に至る。

Verse 104

कृत्वा साहस्रिकं चैत्यं बहुरूपसमन्वितम् । सर्वांल्लोकानतिक्रम्य परं ब्रह्माधिगच्छति

多様な姿を具えた千重の霊廟（チャイティヤ）を建立すれば、あらゆる世界を超えて、至上のブラフマンに到達する。

Verse 105

पंचवर्णध्वजं दद्याद्दामोदरगृहोपरि । तं तु प्रमाणवर्षाणि दिव्यानि स दिवं व्रजेत्

ダーモダラの御殿（寺院）の上に五色の旗を掲げるべきである。定められた天上の年のあいだ、その者は天界へ赴く。

Verse 106

तस्य गव्यूतिमात्रेण क्षेत्रं वस्त्रापथं शुभम् । यद्दृष्ट्वा सर्वपापानि विलीयन्ते बहूनि च

この吉祥なるヴァストラーパタの聖域は、ただ一ガヴユーティほどに過ぎない。だが一目見るだけで、多くの罪—まさに一切の罪—が溶け去る。

Verse 107

राजंस्तत्पदमायाति यद्गत्वा न निवर्त्तते । पूजयित्वा भवं देवं भवसंभवनाशनम्

王よ、世の生成における再生を滅する主バヴァ（シヴァ）を礼拝し奉れば、ひとたび至れば還らぬその境地に到達する。

Verse 108

नरो नारी नृपश्रेष्ठ शिवलोके महीयते । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य भद्रस्य च सुभाषितम्

王の中の最勝者よ、男であれ女であれ、シヴァの世界において尊ばれる。バドラの善き言葉—その語り—を聞いて（物語は続く）。

Verse 109

आगतः कार्तिकीं कर्त्तुं देवे दामोदरे ततः । ऋग्यजुःसामसंयुक्तैर्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवित्तमैः

その後、彼は神ダーモダラの御前でカールティキーの儀礼を修しようと来たり、ブラフマンに通暁し、リグ・ヤジュル・サーマの三ヴェーダに精通したバラモンたちを伴っていた。

Verse 110

क्षत्रियैः क्षत्रधर्मज्ञैर्वैश्यैर्दानपरायणैः । सह शूद्रैः समायातस्तस्मिंस्तीर्थे गजो नृपः

統治の法（クシャトリヤのダルマ）を知るクシャトリヤ、布施に励むヴァイシャ、さらにシュードラらと共に、ガジャ王はそのティールタへ一同そろって到着した。

Verse 111

दत्त्वा दानान्यनेकानि हुत्वा हविर्हुताशने । अग्निष्टोमादिकान्यज्ञान्हयमेधादिकान्बहून् । चकार विधिवद्राजा गजस्तत्र समाहितः

さまざまな布施を施し、供物（ハヴィス）を祭火に投じたのち、ガジャ王はその聖地において心を統一し、規定に従ってアグニシュトーマをはじめ、さらにアシュヴァメーダを含む多くの祭祀を執り行った。

Verse 112

ततश्च न्यवसत्तत्र तपः कर्तुं सहर्षिभिः । ऊर्द्ध्वपादाः स्थिता विप्राः पीत्वा धूममधोमुखाः । शुष्कपत्राशनाश्चान्ये अन्ये वै फलभोजनाः

それから彼は、苦行を修するためにリシたちと共にそこに逗留した。あるバラモンは足を上げて立ち、ある者は逆さにして煙を吸い、ある者は乾いた葉を食とし、またある者は果実のみで命をつないだ。

Verse 113

मूलानि चान्ये भक्षंति अन्ये वार्यंशना द्विजाः । आलोकंति स्वमन्ये च तथान्ये जलशायिनः

ある者は根を食し、またある二度生まれ（ドヴィジャ）は水のみで生きた。ある者は内なるアートマンに眼差しを定め、またある者は水中に横たわる誓戒を修した。

Verse 114

पञ्चाग्निसाधकाश्चान्ये शिलाचूर्णस्य भक्षकाः । जपंति चान्ये संशुद्धा गायत्रीं वेदमातरम् । सावित्रीं मनसा चान्ये देवीमन्ये सरस्वतीम्

ある者は五火の苦行を修し、またある者は石を粉にしてさえ食した。ほかの清浄なる者は、ヴェーダの母たるガーヤトリーを誦し、ある者は心中にサーヴィトリーを観じ、またある者は女神サラスヴァティーを礼拝した。

Verse 115

सूक्तानि हि पवित्राणि ब्रह्मणा निर्मितानि च । अन्येऽवसंस्तदा तत्र द्वादशाक्षरचिन्तकाः

まことにスークタ（聖なる讃歌）は清めをもたらし、ブラフマーによって形づくられた。時に、ほかの者たちはそこに住し、十二音節の真言を観想する者となっていた。

Verse 116

आलोक्य सर्वशास्त्राणि विचार्य च पुनःपुनः । इदमेव सुनिष्पन्नं ध्येयो नारायणः सदा

あらゆるシャーストラを閲し、幾度も熟考した末に、ただ一つの確定が得られた――常に観想すべきはナーラーヤナである。

Verse 117

आराधितः सुदुष्पारे भवे भगवतो विना । तथा नान्यो महादेवात्पतन्तं योऽभिरक्षति

渡り難き世の生成（バヴァ）の大海において、礼拝される主を離れては他に拠り所はない。同じく、落ちゆく者を守護するのはマハーデーヴァのほかにいない。

Verse 118

गतागतानि वर्तंते चंद्रसूर्यादयो ग्रहाः । अद्यापि न निवर्तंते द्वादशाक्षरचिंतकाः

月や太陽などの光輝ある天体は来たり去ったりと巡行する。されど今日に至るまで、十二音節の真言を観想する者たちは、その堅固な修行から退かない。

Verse 119

येऽक्षरा ऋषयश्चान्ये देवलोकजिगीषवः । प्राप्नुवंति ततः स्थानं दग्धबीजं च तत्तथा

不滅の聖仙たち、また天界を勝ち得んと願う他の者たちは、その境地に到達する。そこでは輪廻の種子は焼き尽くされたかのように—再生の因はまことに滅せられる。

Verse 120

सकृदुच्चरितं येन हरिरित्यक्षरद्वयम् । बद्धः परिकरस्तेन मोक्षाय गमनं प्रति

二音節の御名「ハリ」をただ一度でも唱える者は、その者に解脱の資糧が確かに備わり、モークシャへ向かう旅路が動き出す。

Verse 121

एकभक्तं तथा नक्तमयाच्यमुषितं तथा । एवमादीनि चान्यानि कृत्वा दामोदराग्रतः । कृतकृत्या भवंतीह यावदाभूतसंप्लवम्

一日一食、夜のみの食、乞わずに住まうこと等の行、またそれに類する諸誓戒を、ダーモダラの御前で修するなら、この身のままに成就し、宇宙の大壊に至るまでその功徳は保たれる。

Verse 122

स राजा ऋषिभिः सार्द्धं यावत्तिष्ठति तत्र वै । विमानानि सहस्राणि तावत्तत्रागतानि च

その王が聖仙たちと共にそこに留まる間、同じほどの時、幾千ものヴィマーナ（天の車）もまたそこへと到来する。

Verse 123

गंधर्वाप्सरस्तत्र सिद्धचारणकिन्नराः । सर्वे विमानमारूढाः शतशोऽथ सहस्रशः

そこにはガンダルヴァとアプサラス、またシッダ、チャーラナ、キンナラらが—皆ヴィマーナに乗り—百々、さらには千々と群集する。

Verse 124

सर्वैर्जनपदैः सार्द्ध स राजा भार्यया सह । गतो विमानमारूढो यत्तत्पदमनामयम्

その王は王妃とともに、すべての民に伴われて天の御車（ヴィマーナ）に乗り、病なく憂いなき無垢の至上の境地（最高の住処）へと旅立った。

Verse 125

य इदं पठते नित्यं शृणुयाद्वाऽपि मानवः । सर्वपापविनिर्मुक्तः परं ब्रह्माधिगच्छति

これを日々誦する者、あるいはただ聴聞する者でさえ、あらゆる罪より解き放たれ、至上のブラフマン（パラマ・ブラフマン）に到達する。

Verse 785

तत्तीर्थस्य प्रभावेन न दुष्टान्याचरंति ते । कालेन मृत्युमायांति पशुपक्षिसरीसृपाः

その聖なるティールタの威力により、彼らは悪しき行いをなさず、時が満ちれば獣・鳥・爬虫までもが自然の理に従って整然と死を迎える。