Adhyaya 97

Verse 1

। सूत उवाच । ततः प्रभृति नो मन्दो रोहिणीशकटं द्विजाः । भिनत्ति वचनात्तस्य राज्ञो दशरथस्य च

スータは言った。「それ以来、婆羅門たちよ、マンダ（シャナイシュチャラ）は『ローヒニーの車』をもはや壊さない。ダシャラタ王の言葉ゆえである。」

Verse 2

तद्वृत्तांतं समाकर्ण्य तस्य शक्रः प्रहर्षितः । भूपालं तं समभ्येत्य ततश्चोवाच सादरम्

事の次第をすべて聞くや、シャクラ（インドラ）は大いに歓喜した。彼はその王に近づき、敬意をこめて温かく語りかけた。

Verse 3

अत्यद्भुततरं कर्म त्वयैतत्पृथिवीपते । संसाधितं यदन्येन मनसापि न चिन्त्यते

大地の主よ、あなたが成し遂げたこの業は、まことに驚異そのもの。ほかの者には心に思い描くことすらできぬほどである。

Verse 4

अत एव हि संतुष्टिः सञ्जाताद्य तवोपरि । वरं मत्तो गृहाणाद्य तदभीष्टं हृदि स्थितम्

それゆえ今日、私は汝に深く満足した。今ここに、我より恩寵の願い（ヴァラ）を受けよ――汝の胸に宿る望みのままに。

Verse 5

राजोवाच । त्वया सह सुरश्रेष्ठ मैत्री संप्रार्थयाम्यहम् । शाश्वती सर्वकृत्येषु परमां लोकसंस्थिताम्

王は言った。「おお神々の中の最勝者よ、私は汝との友誼を願い奉る—永遠にして至高、あらゆる務めと諸世界に堅く安立するものを。」

Verse 6

इन्द्र उवाच । एवं भवतु राजेंद्र त्वया सह सदा मम । संपत्स्यते सदा मैत्री वसोरिव च शाश्वती

インドラは言った。「そのようになろう、王の中の王よ。汝と共に、我が友誼は常に成就し続ける—ヴァスの友誼のごとく、堅固にして永遠である。」

Verse 7

त्वया सदैव मे पार्श्वे सभायां देवसंनिधौ । आगन्तव्यं विशेषेण येन मैत्री प्रवर्धते

汝は常に我が傍らへ来るべし—神々の臨在する सभा（集会）において—それにより我らの友誼はいよいよ増大する。

Verse 8

एवमुक्त्वा सहस्राक्षो जगाम त्रिदिवालयम् । राजापि चागतो हर्म्ये स्वकीये हर्षसंयुतः

かく語りて、千眼の御方（インドラ）は三界の天宮へと去った。王もまた歓喜に満ちて、自らの宮殿へ帰り着いた。

Verse 9

रक्षयित्वा जगत्सर्वं शनैश्चर कृताद्भयात् । अप्राप्यां प्राप्य संकीर्तिं स्तूयमानस्तु बन्दिभिः

シャナイシュチャラ（サトゥルヌス）による恐怖から全世界を守護し、彼はかつて得難き名声を得た。吟誦の詩人と告知の使者らにより讃えられたのである。

Verse 10

ततः प्रभृति नित्यं स सन्ध्याकाल उपस्थिते । सायाह्नं संविधायाथ याति शक्रस्य मंदिरे

それ以来、黄昏の刻が訪れるたびに、彼は日々夕べのサンディヤーの作法を修し、そののちシャクラ（インドラ）の宮殿へ赴いた。

Verse 11

तत्र स्थित्वा चिरं श्रुत्वा गंधर्वाणां मनोहरम् । गीतं दृष्ट्वा च नृत्यं च तानादिविहितं शुभम्

そこで久しく留まり、ガンダルヴァたちの心を奪う歌を聴き、またその舞も見た――旋律と拍子に則って営まれる、吉祥なる演目であった。

Verse 12

विचित्रार्थाः कथाः श्रुत्वा देवर्षीणां मुखाच्च्युताः । स्वयं च कीर्तयित्वाथ प्रयाति निजमंदिरम्

天の聖仙たちの口よりこぼれ出た、奇瑞にして深義ある物語を聴き、さらに自らそれを語り称えてのち、彼は己が天宮へと立ち去った。

Verse 13

विमानवरमारुह्य हंसबर्हिणनादितम् । मनोहरपताकाभिः समंताच्च विभूषितम्

彼は優れたヴィマーナに乗り、白鳥と孔雀の声がこだまするその車は、四方を愛らしい旗幡で飾られていた。かくして彼は輝かしく進んだ。

Verse 14

यदायदा स निर्याति शक्रस्थानान्निजालयम् । तदातदाऽसने तस्य क्रियतेऽभ्युक्षणं सदा

彼がシャクラの界より己が住まいへと出立するたび、その時まさに、彼の座は常に聖水によって儀礼的に灑ぎ清められた。

Verse 15

शक्रादेशात्तदा वेत्ति न स भूपः कथंचन । अन्यस्मिन्दिवसे तस्य नारदो मुनिसत्तमः । कथयामास तत्सर्वमभ्युक्षणसमुद्भवम्

インドラの命により、その王はそれについてはまったく知ることがなかった。だが別の日、賢者中の最勝なるナーラダが、その聖なる灌水の儀がいかに起こったかを余すところなく語り聞かせた。

Verse 16

वृत्तांतं तस्य राजर्षेस्तस्यैव गृहमागतः । तीर्थयात्रा प्रसंगेन विद्वेषपरिवृद्धये

その王仙の邸にみずから赴いたナーラダは、ティールタへの巡礼の話の折にその一件を持ち出し、憎しみをいよいよ増し加えた。

Verse 17

तच्छ्रुत्वा नारदेनोक्तं श्रद्धेयमपि भूपतिः । न चक्रे हृदयेऽधर्ममात्मानं परिचिंतयन्

ナーラダの語ることは確かに信ずべきものであったが、王は自らを慎み深く省みて、心にアダルマを受け入れなかった。

Verse 18

तथापि कौतुकाविष्टो गत्वा शक्रनिवेशनम् । अन्यस्मिन्दिवसे स्थित्वा चिरं तत्र समुत्थितः

それでも好奇心にとらわれ、彼はインドラの御殿へ赴いた。さらに別の日、そこに久しく留まったのち、彼は立ち上がり（歩み動いた）。

Verse 19

अलक्ष्यं वीक्षयामास स्वासनं दूरमास्थितः । किंचित्सद्मांतरं प्राप्य कौतूहलसमन्वितः

彼は姿を隠して遠くより自らの座を見定め、好奇心に満ちて宮殿の内なる別の間へと至った。

Verse 20

ततः शक्रसमादेशादुत्थाय सुरकिंकरः । प्रोक्षयामास तोयेन पार्थिवस्य तदासनम्

そのとき、インドラの命により、天界の従者が立ち上がり、清らかな水をもってその王の御座を灑ぎ清めた。

Verse 21

तद्दृष्ट्वा कोपसंपन्नः स राजाऽभ्येत्य वासवम् । प्रोवाच किमिदं शक्र प्रोक्ष्यते यन्ममासनम्

それを見た王は怒りに満ち、ヴァーサヴァ（インドラ）に近づいて言った。「おおシャクラよ、なぜ我が御座が水で灑がれているのか。」

Verse 22

किं मया निहता विप्राः किं वा विप्रसमुद्भवम् । शासनं लोपितं किंचित्किं वा विप्रा विनिंदिताः

「我はブラーフマナを殺したのか。あるいはブラーフマナより生じた何ものかを損ねたのか。正法にかなう統治の規範を、わずかでも退けたのか。あるいはブラーフマナを辱めたのか。」

Verse 23

किं वा नष्टोऽस्मि संग्रामे दृष्ट्वा शत्रून्समागतान् । दैन्यं वा जल्पितं तेषां भयत्रस्तेन चेतसा

「あるいは、敵が集まるのを見て戦に敗れたのか。あるいは恐れに心が揺らぎ、彼らの前で嘆きの言葉を口にしたのか。」

Verse 24

मम राज्येऽथवा शक्र दुर्बलो बलवत्तरैः । पीड़्यते वाथ चौराद्यैर्मुष्यते वंचकैस्तथा

「あるいは我が国にて、シャクラよ、弱き者が強き者に虐げられているのか。あるいは民が盗賊に奪われ、また欺く者に騙されているのか。」

Verse 25

किं वा राज्ये मदीये च जायते योनिविप्लवः । संकरो वाथ वर्णानां परित्यक्तविधिक्रमः

それとも我が国において、血統と出生に乱れが生じたのか。あるいはヴァルナが混淆し、正しい戒律と儀礼の次第が捨てられたのか。

Verse 26

किं वा दुर्जनवाक्येन दूषितो दोषवर्जितः । दंड्यते मम राज्ये च केनचित्त्रिदशेश्वर

あるいは、三十神の主よ、咎なき者が悪人の言葉により汚され、我が国で誰かに罰せられているのか。

Verse 27

किं वा चौरोऽथ पापो वा गृहीतो दोषवान्स्वयम् । मुच्यते द्रव्यलोभेन तथान्यो वा जुगुप्सितः

あるいは盗人、または他の罪人が、真に罪あり捕らえられながら、財への貪りによって釈放されたのか。あるいは別の卑しむべき者が放免されたのか。

Verse 28

किंस्विन्मया परित्यक्तः कोऽप्यत्र शरणागतः । भयत्रस्तः सुभीतेन प्राणानां त्रिदशाधिप

三十神の主よ、ここで庇護を求めて来た者を、恐怖に追われ命にすがる者を、我が捨てたことがあろうか。

Verse 29

कस्य वा पृष्ठमांसानि भक्षितानि मया क्वचित् । कच्चिच्च त्रिदशाधीष ब्राह्मणस्य विशेषतः

我はいつ誰の背の肉を食らったというのか。決してない——三十神の主よ——ましてやバラモンの肉など、なおさらない。

Verse 30

किं वा दानं मया दत्त्वा ब्राह्मणाय महात्मने पश्चात्तापः । कृतः पश्चाद्दत्तं चोपेक्षितं च वा

あるいは、偉大なる心をもつブラーフマナに布施を捧げたのち、後になって悔いを起こしたのであろうか。あるいは、施した後、その施物とそれにふさわしい敬意とを、のちに疎かにしたのであろうか。

Verse 31

किं वा राज्ये मदीये च दीनानां प्रपतंति च । अश्रुपाता दिवारात्रं दुःखितानां समंततः

あるいは、わが国において貧しき者が滅びへと落ち、苦しむ者たちの涙が昼夜たえず、四方から流れ落ちているのであろうか。

Verse 32

दैवं वा पैतृकं वापि किं वा कर्म गृहे मम । लोपं गच्छति देवेन्द्र क्रियते वा विधिच्युतम्

おおデーヴェーンドラよ、わが家において、神々への祭儀であれ祖霊への祭儀であれ、あるいは何らかの務めであれ、失われつつあるのか。あるいは正しい作法に背いて行われているのか。

Verse 33

यत्त्वया क्रियते नित्यं तोयैरभ्युक्षणं मम । आसनस्य द्रुतं ब्रूया यत्पापं विहितं मया

あなたが常に水をもって我が座を灑ぎ清めるゆえ、私が犯した罪とは何か、速やかに告げてください。

Verse 34

इन्द्र उवाच । न विद्यते महाराज शरीरे तव पातकम् । न राष्ट्रे च कुले गेहे भृत्यवर्गे विशेषतः

インドラは言った。「大王よ、あなたの身に罪はない。国にも、家系にも、家にも、そしてとりわけ従者たちの中にも、何らの罪過はない。」

Verse 35

परं शृणु प्रवक्ष्यामि यत्ते पापं भविष्यति । तेन संप्रोक्ष्यते चैव आसनं सर्वदैव तु

よく聞け。汝に生じる過失を我は説こう。その因縁ゆえに、汝の座は常に浄めの水を灑がれている。

Verse 36

अपुत्रस्य गतिर्नास्ति न च स्वर्गं प्रपद्यते । पैतृकेण नरो ग्रस्तो य ऋणेन सदा नृप

王よ、子なき者には後の道はなく、天界にも至らぬ。人は常に祖霊への負債（pitṛ-ṛṇa）に捉えられる。

Verse 37

द्वेष्यतां याति देवानां पितॄणां च विशेषतः । यदा पश्यति पुत्रस्य वदनं पुरुषो नृप

王よ、人がわが子の顔を見れば、諸天に愛され—とりわけ祖霊に深く愛される。

Verse 38

आनृण्यं समवाप्नोति पितॄणां स तदा ध्रुवम् । स त्वं नैव गतो राजन्नानृण्यं यन्मयोदितम्

そのとき彼は必ず祖霊への負債を離れる。だが王よ、汝は我が説くその無債の境地にまだ至っていない。

Verse 39

पितॄणां तेन ते नित्यमासनेऽभ्युक्षणं कृतम् । तस्माद्यतस्व पुत्रार्थं यदीच्छसि परां गतिम्

ゆえに祖霊のため、汝の座には日々浄水が灑がれる。されば、最高の帰趣を望むなら、子を得るために励め。

Verse 40

आत्मानं नरकात्त्रातुं पुंसंज्ञाच्च तथा नृप । एवमुक्तः स शक्रेण राजा दशरथस्तदा

王よ、みずからを地獄より救い、さらに男子としての位をも得るために——このように釈迦羅（インドラ）に告げられ、その時ダシャラタ王はその言葉を受けとめた。

Verse 41

दुःखेन महता युक्तो लज्जयाऽधोमुखः स्थितः । आमंत्र्याथ सहस्राक्षं गत्वाऽयोध्यां निजां पुरीम् । अमात्यानां निजं राज्यमर्पयामास सत्वरः

大いなる苦しみに沈み、恥じて顔を伏せたまま立ち、千眼の御方（インドラ）に別れを告げた。自らの都アヨーディヤーへ帰り、急ぎ家臣たちに国政を託した。

Verse 42

ततः प्रोवाच तान्सर्वांस्तपः कार्यं मयाऽधुना । यावत्पुत्रस्य संप्राप्तिस्तावदेव न संशयः

それから彼は皆に告げた。「今より我はタパス（苦行）を修めねばならぬ。子を得るまで続ける、疑いはない。」

Verse 43

एतद्राज्यं प्रयत्नेन रक्षणीयं यथाविधि । युष्माभिर्मम वाक्येन यावदागमनं मम

「この国は、我が言葉に従い、正しい法度のままに、汝らが力を尽くして守護せよ——我が帰還まで。」

Verse 44

मंत्रिण ऊचुः । युक्तमेतन्महाराज पुत्रार्थं यत्समुद्यमः । क्रियते पुत्रहीनस्य किं राज्येन धनेन वा

大臣たちは言った。「まことにもっともでございます、大王。御子を求めて励まれるのは相応しいこと。子なき者に、国や財宝が何の益となりましょうか。」

Verse 45

वयं रक्षां करिष्यामस्तव राज्ये समंततः । निर्वृतिं त्वं समास्थाय कुरु पुत्रकृते तपः

「われらは四方より汝の国を守護しよう。汝は心の安らぎに住し、子を得るために苦行（タパス）を修めよ。」

Verse 46

कार्तिकेयपुरं गत्वा यत्र पित्रा पुरा तव । तपस्तप्तं यथा लब्धा सिद्धिश्च मनसेप्सिता

「カールティケーヤプラへ赴け。そこは昔、汝の父が苦行を修し、その苦行によって心に願う成就（シッディ）を得た所である。」

Verse 97

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे श्रीहाटकेश्वरक्षेत्र माहात्म्ये दशरथकृततपःसमुद्योगवर्णनंनाम सप्तनवतितमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』、エーカーシーティサーハスリー・サンヒター所収、第六部ナ―ガラ・カーンダ、聖地シュリー・ハータケーシュヴァラ・クシェートラのマーハートミャにおける「ダシャラタ王の苦行着手の叙述」と題する第九十七章はここに終わる。