Adhyaya 50
本章は、牧場村ゴークラに隣接する森で起こる倫理的・神学的な逸話を語る。吉祥の相を備えた牝牛ナンディニーは林の奥へ迷い入り、十二の太陽のごとく輝くシヴァ・リンガを目にする。彼女は揺るぎないバクティをもってその傍らに立ち、豊かな乳を注いでスナーパナ（リンガの沐浴供養）を、深い森の静寂の中でひそやかに行う。 やがて恐ろしい虎が現れ、ナンディニーはその視界に入る。彼女は自らの命を嘆かず、ゴークラで繋がれている子牛のことを案じる。子牛の糧は自分の帰還にかかっているからである。彼女は虎に、子牛に乳を与え託してから必ず戻るので許してほしいと願うが、虎は「死の口」から戻る意志を疑う。 ナンディニーはサティヤ（真実）に基づく厳粛な誓いを重ね、もし戻らねば重罪の穢れを引き受けると宣言する—ブラフマハティヤ、親を欺くこと、不浄な淫行、信義の裏切り、恩知らず、牛・乙女・ブラーフマナを害すること、浪費の料理と不義の肉食、ヴラタ破り、虚言、悪口や暴虐などである。章の核心は、シヴァへの奉仕は道徳的誠実さと不可分であり、極限の圧力下での真実が儀礼を証しし、誓願は聖地における拘束力ある倫理の器となる、という教えである。
Shlokas
Verse 1
। एवं तस्य नरेन्द्रस्य व्याघ्ररूपस्य कानने । जगाम सुमहान्कालो निघ्नतो विविधान्द्विज
このようにして、その王は虎の姿となって森に住み、さまざまな生きものを殺し続けるうちに、ああブラーフマナよ、きわめて長い時が過ぎ去った。
Verse 2
कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्देशे द्विजोत्तमाः । आ यातं गोकुलं रम्यं गोपगोपीसमाकुलम्
やがてしばらくして、ああ最勝のブラーフマナたちよ、その地に、牧人と牧女で満ちた麗しき牛飼いの里—ゴークラ—がやって来た。
Verse 3
तत्रास्ति नन्दिनीनाम धेनुः पीनपयोधरा । विस्तीर्णजघनाभोगा हंसवर्णा घटस्रवा
そこにはナンディニーという牝牛がいた。乳房は満ち、後躯は広くたくましく、白鳥のごとく白く、壺から注ぐように乳をほとばしらせていた。
Verse 4
अथ सा निजयूथस्य सदाग्रे तृणवांछया । भ्रममाणा निकुञ्जांते लिंगं देवस्य शूलिनः
やがて彼女は草を求めて自らの群れの先頭を進み、さまよって林の端に至り、三叉戟を持つ主（シヴァ）のリンガに出会った。
Verse 5
अपश्यत्तेजसा युक्तं स्वयमेव व्यवस्थितम् । द्वादशार्कप्रतीकाशं चित्ताह्लादकरं परम्
彼女はそれが光輝を具え、自ずから確立して立つのを見た。十二の太陽のように輝き、至上にして心を歓喜させるものだった。
Verse 6
ततस्तस्योपरि स्थित्वा सुस्राव सुमहत्पयः । श्रद्धया परया युक्ता तस्य स्नानकृते द्विजाः
そこで彼女はその上に立ち、甚だ多くの乳を流し注いだ。最高の信（シュラッダー）に満ち、これを沐浴させるためである、ああ婆羅門たちよ。
Verse 7
एवं तां स्नपनं तस्य सदा लिंगस्य कुर्वतीम् । न जानाति जनः कश्चिद्वने वृक्षसमाकुले
このように彼女が常にそのリンガの沐浴を行っていたが、木々の茂る森の中では、誰一人としてそれを知る者はいなかった。
Verse 8
अन्यस्मिन्दिवसे तत्र स्थाने व्याघ्रः समागतः । तीक्ष्णदंष्ट्रो महाकायः सर्वजन्तुभयावहः
別の日、その同じ場所に虎が現れた——牙は鋭く、身は巨大で、あらゆる生きものを恐れさせるものだった。
Verse 9
अथ सा तत्र आयाता पतिता दृष्टिगोचरे । नन्दिनी द्वीपिनस्तस्य दैवयोगाद्द्विजोत्तमाः
そのときナンディニーがそこへ来て、宿縁のめぐり合わせにより虎の視界に入ってしまった、ああ、婆羅門の中の最勝者よ。
Verse 10
ततः सा गोकुले बद्धं स्मृत्वा स्वं लघुवत्सकम् । अतृणादं पयोवृत्तिं करुणं पर्यदेवयत्
それから彼女は、牛舎に繋がれた自分の小さな子牛を思い出し、哀れみ深く嘆き悲しんだ。草も食めず乳だけで生きるその子は、母を失えば苦しむであろうと。
Verse 11
अद्यैकाहं च संप्राप्ता कानने जनवर्जिते । पुत्रं बालं परित्यज्य गोपैर्गोष्ठे नियंत्रितम्
「今日、私は人影なきこの森へ独り来てしまった。牛飼いたちに牛舎で閉じ置かれた、幼い我が子を残して。」
Verse 12
येन सत्येन भक्त्याद्य स्नपनायाहमागता । शिवस्य तेन सत्येन भूयान्मे सुतसंगमः
「その真実によって——信愛（バクティ）ゆえに今日、シヴァのためにこの聖地で沐浴しに来たというその真実によって——どうか同じ真実の力により、我が子との再会が授けられますように。」
Verse 13
एवं सा करुणं यावन्नन्दिनी विलपत्यलम् । तावद्व्याघ्रः स्मितं कृत्वा प्रोवाच परुषाक्षरम्
ナンディニーが深い憐れみのうちに嘆き続けていると、虎は微笑み、彼女に荒々しい言葉を投げかけた。
Verse 14
व्याघ्र उवाच । प्रलापान्किं मुधा धेनो करोषि वशगा मम । तस्मादिष्टतमं देवं स्मर स्वर्गकृते शुभे
虎は言った。「なぜむなしく取り乱して喋るのだ、雌牛よ。おまえはすでに我が支配の下にある。ゆえに、吉祥なる者よ、天界のために、最も愛する神を念じよ。」
Verse 15
धेनुरुवाच । नाहमात्मकृते व्याघ्र विलपामि सुदुः खिता । शिवार्चनकृते मृत्युर्मम जातः शुभावहः
雌牛は言った。「虎よ、私は自分のために嘆いているのではない。深く苦しんではいるが。もしシヴァへの礼拝に関わって死が私に訪れたのなら、それはまことに吉祥である。」
Verse 16
वत्सो मे गोकुले बद्धः स्मरमाणो ममागमम् । सन्तिष्ठते पयोवृत्तिः कथं स्यात्स मया विना
「私の子牛は牛舎につながれ、私の帰りを思って待っている。乳だけを頼りに生きているのに――私なしでどうして生きられようか。」
Verse 17
एतस्मात्कारणाद्व्याघ्र विलपामि सुदुःखिता । न चात्मजीवनार्थाय सत्येनात्मानमालभे
「このゆえに、虎よ、私は大いなる悲しみの中で嘆くのだ。だが自らの命のために真実を破り、欺きの取引で己を救おうとはしない。」
Verse 18
तस्मान्मुंच महाव्याघ्र मां सद्यः सुतवत्सलाम् । सखीजनस्य तं दत्त्वा समागच्छामि तेंतिकम्
それゆえ、偉大なる虎よ、ただちに私を放してください――私は我が子を深く慈しむ者です。女の友らにその子を託してから、必ず戻り、あなたのもとへ参ります。
Verse 19
व्याघ्र उवाच । कथं मृत्युमुखं प्राप्य निष्क्रम्य च कथञ्चन । भूयस्तत्रैव निर्यासि तस्मात्त्वां भक्षयाम्यहम्
虎は言った。「死の口に至った者が、どうして何とかして逃れ、しかも再びそこへ戻れるというのか。ゆえに、私はお前を食らう。」
Verse 20
नन्दिन्युवाच । शपथैरागमिष्यामि यैः पुनर्व्याघ्र तेंऽतिकम् । तानाकर्णय मे वक्त्रात्ततो युक्तं समाचर
ナンディニーは言った。「虎よ、私は厳粛な誓いによって自らを縛り、再びあなたのもとへ戻ります。まずその誓願をこの口から聞いてください。その後、正しく相応しいように行ってください。」
Verse 21
यत्पापं ब्रह्महत्यायां मातापित्रोश्च वंचने । तेन पापेन लिप्येहं नागच्छामि पुनर्यदि
「婆羅門を殺す罪、また父母を欺く罪――もし私が再び戻らぬなら、その罪によってここで私が汚されますように。」
Verse 22
विवस्त्रं स्नानसक्तानां दिवामैथुनगामिनाम् । यत्पापं तेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
「裸で沐浴することに執着する者の罪、また昼に交わりに耽る者の罪――もし私が再び戻らぬなら、その罪によって私が汚されますように。」
Verse 23
रजस्वलानुसक्तानां यत्पापं नग्नशायिनाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
月経中の女と交わる者の罪、また裸で横たわる者の罪——もし我が再び帰らぬなら、その罪に我が身が染まりますように。
Verse 24
विश्वासघातकानां च कृतघ्नानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
信を裏切る者の罪、また恩知らずの罪——もし我が再び帰らぬなら、その罪に我が身が染まりますように。
Verse 25
गोकन्याब्राह्मणानां च दूषकानां च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
牛と乙女とブラーフマナを汚し、犯す者の罪——もし我が再び帰らぬなら、その罪に我が身が染まりますように。
Verse 26
वृथापाकप्रकर्तृणां वृथामांसाशिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
法（ダルマ）の目的なく徒らに食を煮炊きする者の罪、また徒らに肉を食らう者の罪——もし我が再び帰らぬなら、その罪に我が身が染まりますように。
Verse 27
व्रतभंगप्रकर्तृणामनृतौ गामिनां च यत् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
誓戒（ヴラタ）を破る者の罪、また虚言に走る者の罪——もし我が再び帰らぬなら、その罪に我が身が染まりますように。
Verse 28
पैशुन्यसूचकानां च यत्पापं शस्त्रकर्मणाम् । तेन पापेन लिप्येऽहं नागच्छामि पुनर्यदि
中傷する者や密告する者の罪、また暴力の武器によって生きる者の罪――もし我が再び戻らぬなら、その罪によって我は汚されよ。