Adhyaya 221

Verse 1

भर्तृयज्ञ उवाच । एतस्मात्कारणात्कश्चित्तस्मिन्नहनि पार्थिव । ददाति नैव च श्राद्धं पितॄनुद्दिश्य कर्हिचित् । वंशच्छेदभयाद्राजन्सत्यमेतन्मयोदितम्

バルトリヤジュニャは言った。「このゆえに、王よ、その日には誰ひとり、ピトリ（Pitṛs）を念じて布施を行わず、またシュラーダ（Śrāddha）も修しない。家系が断たれることを恐れるからである。王よ、私の述べたことは真実である。」

Verse 2

श्राद्धं विनापि दातव्यं तद्दिने मधुना सह । पायसं ब्राह्मणाग्र्येभ्यः सघृतं तृप्तिकारणात्

正式なシュラーダ（śrāddha）を行わずとも、その日にはなお、蜂蜜を添えて供施すべきである。ピトリ（Pitṛs）の満足のため、酥油（ghee）を加えたパーヤサ（pāyasa：乳粥）を、すぐれたブラーフマナたちに施せ。

Verse 3

खड्गमांसं कालशाकं मांसं वाध्रीणसोद्भवम् । प्रदेयं ब्राह्मणेभ्यश्च तत्समंतादुदाहृतम्

犀の肉、カーラシャーカ（kālaśāka）と呼ばれる菜、そしてヴァードゥリーナサ（vādhrīṇasa）という獣から得た肉—これらもまたブラーフマナたちに施すべきである、とここに余すところなく宣言されている。

Verse 4

त्रिःपिबश्चेंद्रियक्षीणः सर्वयूथानुगस्तथा । एष वाध्रीणसः प्रोक्तः पितॄणां तृप्तिदः सदा

「トリフピバ（Triḥpiba）」「感官の衰えた者」「あらゆる群れに従う者」—このようにヴァードゥリーナサ（vādhrīṇasa）は説かれる。これは常にピトリ（Pitṛs）に満足を与えるものだと言われる。

Verse 5

तस्याभावेऽपि दातव्यं क्षीरौदनमनुत्तमम् । तस्मिन्नहनि विप्रेभ्यः पितॄणां तुष्टये नृप

たとえそれが得られなくとも、最上の乳粥（kṣīraudana）を施すべきである。その日に、王よ、祖霊ピトリたちを満足させるため、婆羅門に与えよ。

Verse 6

तस्याभावेऽपि दातव्यं जलं तिलविमिश्रितम् । सदर्भं सहिरण्यं च हिरण्यशकलान्वितम्

それすら得られぬなら、胡麻を混ぜた水を施すべきである。さらにダルバ草（darbha）と黄金を添え、小さな金片を備えて供えよ。

Verse 7

यच्छ्रेयो जायते पुंसः पक्षश्राद्धेन पार्थिव । कृतेन तत्फलं कृत्स्नं तस्मिन्नहनि पार्थिव

半月ごとのシュラーダ（pākṣa-śrāddha）を行って人に生ずるいかなる福徳も、王よ――その日にこの行を修すれば、その果報を余すところなく得る、王よ。

Verse 8

पितॄनुद्दिश्य चाऽज्येन मधुना पायसेन च । कालशाकेन मधुना खड्गमांसेन वा नृप

祖霊ピトリに向けて、王よ、ギー（精製バター）、蜂蜜、パーヤサ（乳甘粥）によって供養してよい。あるいはカーラシャーカの菜と蜂蜜、または犀の肉によってもよい。

Verse 9

श्राद्धं विनापि दत्तेन श्रुतिरेषा पुरातनी । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पित्र्यर्क्ष्ये समुपस्थिते । त्रयोदश्यां नभस्यस्य हस्तगे दिननायके

これは古来のシュルティの伝承である。たとえ正式なシュラーダがなくとも、施された布施はなお宗教的効力をもつ。ゆえに、ピトリの宿（Pitṛ-asterism）が到来したとき――ナバスヤ月の十三日、太陽がハスタ（Hasta）にある日に――あらゆる努力を尽くして、定められた施与を行うべきである。

Verse 10

दरिद्रेणापि दातव्यं हिरण्यशकलान्वितम् । तोयं तिलैर्युतं राजन्पितॄणां तुष्टिमिच्छता

たとえ貧しい者であっても、胡麻を混ぜた水に小さな金片を添えて施すべきである。祖霊ピトリたちの満足を願うならば、王よ。

Verse 11

आनर्त उवाच । मांसं विगर्हितं विप्र यतः शास्त्रे निगद्यते । तस्मात्तत्क्रियते केन श्राद्धं कीर्तय मेऽखिलम्

アーナルタは言った。「婆羅門よ、経典（シャーストラ）において肉は非難されるという。では、その肉の供えは誰が、いかにして行うのか。シュラーダ（Śrāddha）の儀礼を余すところなく説いてくれ。」

Verse 12

स्वमांसं परमांसेन यो वर्धयति निर्दयः । स नूनं नरकं याति प्रोक्तमेतन्महर्षिभिः

無慈悲にも他者の肉によって己の肉を肥やす者は、必ず地獄に堕ちる——これは大聖仙たちの宣言である。

Verse 13

त्वं च तस्य प्रभावं मे प्रजल्पसि द्विजो त्तम । विशेषाच्छ्राद्धकृत्ये च तदेवं मम संशयः

そして汝、最勝の再生者よ、それの力を私に語ってくれ。とりわけシュラーダの作法においてである。ゆえに、これが私の疑いなのだ。

Verse 14

भर्तृयज्ञ उवाच । सत्यमेतन्महाभाग मांसं सद्भिर्विगर्हितम् । श्राद्धे प्रयुज्यते यस्मात्तत्तेऽहं वच्मि कारणम्

バルトリヤジュニャは言った。「そのとおりだ、気高き者よ。肉は正しき人々により非難される。だがシュラーダに用いられるゆえ、私はその理由を汝に語ろう。」

Verse 15

यदा चारंभिता सृष्टिर्ब्रह्मणा लोककारिणा । संपूज्य च पितॄन्देवान्नांदीमुखपुरःसरान् । तदा खड्गः समुत्पन्नः पूर्वं वाध्रीणसश्च यः

世界を造る梵天ブラフマーが創造を初めて起こし、ナーन्दীমुख（Nāndīmukha）を先導として、祖霊ピトリたちと諸天を正しく供養したその時、まずカḍガ（khaḍga、犀）と、またヴァードリーナサ（vādhrīṇasa）が現れ出た。

Verse 16

ततो ये पितरो दिव्या ये च मानुषसम्भवाः । जगृहुस्ते ततः सर्वे बलिभूतमिवात्मनः

その後、天なるピトリたちも人間界に生じたピトリたちも、皆こぞってそれらを、あたかも自らのための供物（バリ）であるかのように受け取った。

Verse 17

तानुवाच ततो ब्रह्मा एतौ तु पितरो मया । युष्मभ्यं कल्पितौ सम्यग्बलिभूतौ प्रगृह्यताम्

そこでブラフマーは彼らに告げた。「おおピトリよ、この二つは汝らのために我が正しく定めたもの。供物（バリ）となったゆえ、受け納めよ。」

Verse 18

एताभ्यां परमा प्रीतिर्युष्मभ्यं संभविष्यति । मम वाक्यादसंदिग्धं परमेतौ नरो भुवि

「この二つによって、汝らには至上の歓喜が生じよう。我が言葉により—疑いなく—この二つは地上の生きものの中で最も卓越したものとなる。」

Verse 19

नैव संप्राप्स्यते पापं युष्मदर्थंहनन्नपि । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन दातव्यं भूतिमिच्छता

「汝らのために殺すことがあっても、罪は生じない。ゆえに繁栄を願う者は、あらゆる努力をもって、それをダーナ（聖なる施し）として捧げるべきである。」

Verse 20

खड्गवाध्रीणसोद्भूतं मांसं श्राद्धे सुतृप्तिदम् । तौ चापि परमौ दिव्यौ स्वर्गं लोकं गमिष्यतः

カḍガ（犀）およびヴァードゥリーナサより生じた肉は、シュラーダ（Śrāddha）に用いられるとき、最上の満足をもたらす。しかもその二者は至上に神聖なるゆえ、天界の世界へ赴くであろう。

Verse 21

श्राद्धदस्य परं श्रेयो भविष्यति सुदुर्लभम् । पितॄणां चाक्षया तृप्तिर्भवेद्द्वादशवार्षिकी

シュラーダ（Śrāddha）において施与する者には、得難き最上の福徳が生じる。またピトリ（Pitṛ、祖霊）は、十二年にわたり尽きることなき満足を得る。

Verse 22

एतस्मात्कारणाच्छस्तं मांसमाभ्यां नराधिप । तस्मिन्नहनि नान्यत्र विनियोगोऽस्य कीर्तितः

このゆえにこそ、王よ、その二者の肉の用い方が定められたのである。しかもその当日には他の用途は説かれず—その用法はただその儀礼のためのみと宣言されている。

Verse 23

रोहिताश्व उवाच । अप्राप्तखड्गमांसस्य तथा वाध्रीणसस्य च । कथं श्राद्धं भवेद्विप्र पितॄणां तृप्तिका रकम्

ローヒターシュヴァは言った。「カḍガ（犀）の肉、またヴァードゥリーナサの肉が得られぬなら、婆羅門よ、いかにして祖霊を満たすシュラーダ（Śrāddha）を行うべきか。」

Verse 24

मार्कण्डेय उवाच । मधुना सह दातव्यं पायसं पितृतुष्टये । तेन वै वार्षिकी तृप्तिः पितॄणां चोपजायते

マールカṇḍेयは言った。「祖霊を喜ばせるため、蜂蜜とともにパーヤサ（乳粥）を供えるべきである。その供養によって、祖霊はまさに一年のあいだ満足を得る。」

Verse 25

आजं च पिशितं राजञ्छिशुमारसमुद्भवम् । मांसं प्रतुष्टये प्रोक्तं वत्सरं मासवर्जितम्

王よ、山羊の肉、また śiśumāra に由来する肉も、（一か月を除いて）一年のあいだ特別の満足を与えると説かれている。

Verse 26

तदभावे वराहस्य दशमासप्रतुष्टिदम् । मांसं प्रोक्तं महाराज पितॄणां नात्र संशयः

それが得られぬときは、大王よ、猪の肉がピトリ（祖霊）に十か月の満足を与えると説かれる。ここに疑いはない。

Verse 27

आरण्यमहिषोत्थेन तृप्तिः स्यान्नवमासिकी । रुरोश्चैवाष्टमासोत्था एणस्य सप्तमासिका

野生の水牛の肉からは九か月の満足が生じ、ruru 鹿の肉からは八か月、eṇa 鹿の肉からは七か月である。

Verse 28

शम्बरोर्मासषट्कं च शशकस्य तु पञ्चकम् । चत्वारः शल्लकस्योक्तास्त्रयो वा तैत्तिरस्य च

śambara の肉は六か月の満足、兎の肉は五か月である。śallaka は四か月と説かれ、taittira もまた三か月である。

Verse 29

मासद्वयं च मत्स्यस्य मासमेकं कपिञ्जले । नान्येषां योजयेन्मांसं पितृकार्ये कथंचन

魚の肉は二か月の満足を与え、kapiñjala の肉は一か月である。祖霊（ピトリ）のための儀礼に、他の生きものの肉を決して用いてはならない。

Verse 30

एतेषामेव मांसानि पावनानि नृपोत्तम

王の中の最勝者よ、今挙げたこれらの肉のみが、清めをもたらすとされる。

Verse 31

आनर्त उवाच । कस्मादेते पवित्राः स्युर्येषां मांसं प्रचोदितम् । श्राद्धे च तन्ममाचक्ष्व यथावद्द्विजसत्तम

アーナルタは言った。「なぜ、肉を勧められるこれらが清浄と見なされるのですか。シュラーダ（śrāddha）の作法に照らして、正しく私に説き明かしてください、二度生まれの中の最勝者よ。」

Verse 32

भर्तृयज्ञ उवाच । सृष्टिं प्रकुर्वता तेन पशवो लोककारिणा । खड्गवाध्रीणसादीनां पश्चात्सृष्टाः स्वयंभुवा

バルトリヤジュニャは言った。「世界を益する自生の主が創造を始められたとき、犀や虎などの生きものを造った後に、ヤジュニャ（祭祀）のための供犠の獣が生み出された。」

Verse 33

एकादशप्रमाणेन ततश्चान्ये नृपोत्तम । अजश्च प्रथमं सृष्टः स तथा मेध्यतां गतः

それから、王の中の最勝者よ、他のものも「十一の規定」に従って造られた。山羊が最初に造られ、同様にメーディヤ（medhya）—祭祀の清浄に適うもの—と認められた。

Verse 34

तथैते प्रथमं सृष्टाः पशवोऽत्र नराधिप । सस्यानि सृजता तेन तिलाः पूर्वं च निर्मिताः

同じく、王よ、これらの獣はここにおいて初めに造られた。また穀物を創られるとき、胡麻（ティラ）がまず先に形づくられた。

Verse 35

श्राद्धार्थं व्रीहयः सृष्टा वन्येषु च प्रियंगवः । गोधूमाश्च यवाश्चैव माषा मुद्राश्च वै नृप

シュラーダ（Śrāddha）のために米は創られ、また森の穀の中にはプリヤングもある。さらに小麦、大麦、マーシャ（黒豆）とムドガ（緑豆）もまた、王よ。

Verse 36

नीवाराश्चापि श्यामाकाः प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम् । तृप्तिं मांसेन वाञ्छंति मांसं मांसेन वर्जितम्

ニーヴァーラとシャーマーカの穀もまた—順を追って説こう。人は「マーンサ」によって満足を求めるが、その「マーンサ」とは「マーンサ」（害・殺生）を離れたものをいう。

Verse 37

पुष्पजात्यो यदा सृष्टास्तदा प्राक्छतपत्रिका । सृष्टा तेन च मुख्या सा श्राद्धकर्मणि सर्वदा

さまざまな花の種が創られたとき、まずシャタパトリカー（śatapatrikā）が生まれた。彼によってそれは常にシュラーダの儀礼における第一の花と定められた。

Verse 38

धातूनि सृजता तेन रूप्यं सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तद्विहितं श्राद्धे दक्षिणायां प्रतृप्तये

彼が金属を創造したとき、自生者（Svayambhū）によって銀が生じた。ゆえにシュラーダにおいて、完全な満足のためのダクシナー（dakṣiṇā）として定められた。

Verse 39

राजतेषु च पात्रेषु यद्द्विजेभ्यः प्रदीयते । पितृभ्यस्तस्य नैवाऽन्तो युगान्तेऽपि प्रजायते

銀の器にて二度生まれ（dvija）に施されるものは何であれ—その供養は祖霊（pitṛ）に対して尽きることなく、劫の終わりに至ってもなお尽きない。

Verse 40

अभावे रूप्यपात्राणां नामापि परिकीर्तयेत् । तुष्यंति पितरो राजन्कीर्तनादपि वै यतः

銀の器が得られぬなら、せめてその名を唱えるがよい。王よ、祖霊ピトリたちは、その想起と誦唱によってさえ歓喜する。

Verse 41

रसांश्च सृजता तेन मधु सृष्टं स्वयंभुवा । तेन तच्छस्यते श्राद्धे पितॄणां तुष्टिदायकम्

自生者（スヴァヤンブー）が諸々の味精（ラサ）を創造したとき、蜜もまた生じた。ゆえに蜜はシュラーダッダにおいて讃えられ、祖霊ピトリに満足を与える。

Verse 42

यच्छ्राद्धं मधुना हीनं तद्रसैः सकलैरपि । मिष्टान्नैरपि संयुक्तं तत्पितॄणां न तृप्तये

蜜を欠いたシュラーダッダは、たとえあらゆる味と甘味の供物を備えていても、祖霊ピトリの満足とはならない。

Verse 43

अणुमात्रमपि श्राद्धे यदि न स्याद्धि माक्षिकम् । नामापि कीर्तयेत्तस्य पितॄणां तुष्टये यतः

シュラーダッダに蜂蜜が微塵ほども無いなら、せめてその名を唱えるべきである。なぜなら、それが祖霊ピトリの満足の因とされるからだ。

Verse 44

शाकानि सृजता तेन ब्रह्मणा परमेष्ठिनौ । कालशाकं पुरः सृष्टं तेन तत्तृप्तिदायकम्

至上主ブラフマー（パラメーシュティン）が野菜を創造したとき、まずkālaśākaを先に生じさせた。ゆえにそれは（シュラーダッダにおいて）満足を与えるものと見なされる。

Verse 45

कालं हि सृजता तेन कुतपः प्राग्विनिर्मितः । तस्मात्कुतप काले च श्राद्धं कार्यं विजानता । य इच्छेच्छाश्वतीं तृप्तिं पितॄणामात्मनः सुखम्

まことに、彼が時（カーラ）を創造したとき、吉祥なる「クタパ」（kutapa の時刻）は先に定められた。ゆえに、道理を知る者はクタパの時にシュラーダ（śrāddha）を修し、祖霊（ピトリ）に永き満足を与え、己にも安楽を得んと願うべきである。

Verse 46

वीरुधः सृजता तेन विधिना नृपसत्तम । दर्भास्तु प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

王の中の最勝よ、かの摂理者が法に従って草木を創造したとき、まずダルバ草（darbha）が生じた。ゆえにそれはシュラーダに最もふさわしいものとして記憶される。

Verse 47

श्राद्धार्हान्ब्राह्मणांस्तेन सृजता पद्मयोनिना । दौहित्राः प्रथमं सृष्टाः श्राद्धार्हास्तेन ते स्मृताः

蓮華より生まれし者（梵天）がシュラーダにふさわしいバラモンを創造したとき、まずダウヒトラ（娘の子）を創った。ゆえに彼らはシュラーダにおいて殊に適格と記憶される。

Verse 48

अपि शौचपरित्यक्तं हीनांगाधिकमेव वा । दौहित्रं योजयेच्छ्राद्धे पितॄणां परितुष्टये

たとえダウヒトラが斎戒の清浄を欠き、あるいは肢体に不足や過多があろうとも、祖霊（ピトリ）を完全に満足させるため、シュラーダには娘の子を加えるべきである。

Verse 49

पशून्विसृजता तेन पूर्वं गावो विनिर्मिताः । तेन तासां पयः शस्तं श्राद्धे सर्पिर्विशेषतः

彼が獣類を創造したとき、まず牛が造られた。ゆえにその乳はシュラーダに用いるものとして讃えられ、とりわけギー（精製バター）は殊勝である。

Verse 50

तस्माच्छ्राद्धे घृतं शस्तं प्रदत्तं पितृतुष्टये

ゆえに、シュラーダ（Śrāddha）の儀においては、ギー（ghṛta）を供えることがとりわけ称賛される。これによりピトリ（Pitṛs）—祖霊—が満足する。

Verse 51

प्रजाश्च सृजता तेन पूर्वं दृष्टा द्विजोत्तमाः । तस्मात्प्रशस्तास्ते श्राद्धे पितृतृप्तिकराः सदा

彼が衆生を創り出したとき、まず見出されたのは、二度生まれし者の中の最勝者、ドヴィジョッタマ（dvijottama）であった。ゆえにシュラーダにおいて彼らは讃えられ、常にピトリ（Pitṛs）を満足させる。

Verse 52

देवांश्च सृजता तेन विश्वेदेवाः कृताः पुरः । तेन ते प्रथमं पूज्याः प्रवृत्ते श्राद्धकर्मणि

彼が神々を創造し始めたとき、まずヴィシュヴェデーヴァ（Viśvedevāḥ）が先に造られた。ゆえにシュラーダの作法を起こすとき、彼らを最初に礼拝すべきである。

Verse 53

ते रक्षंति ततः श्राद्धं यथावत्परितर्पिताः । छिद्राणि नाशयंति स्म श्राद्धे पूर्वं प्रपूजिताः

供物によって正しく満たされると、彼らはシュラーダを守護する。シュラーダにおいて先に礼拝されるゆえ、儀礼に生じ得る欠落や過誤を滅するのである。

Verse 54

एतैर्मुख्यतमैः सृप्तैः फूरा श्राद्धं विनिर्मितम् । स्वयं पितामहेनैव ततो देवा विनिर्मिताः

これら最も主要なる者たちが正しく満たされると、シュラーダの完全なる形が定められた。ついでピターマハ（Pitāmaha）すなわち梵天ブラフマー（Brahmā）自らによって、他の神々が生み出された。

Verse 55

तेन ते सर्वलोकेषु गताः ख्यातिं पुरा नृप

それゆえ、王よ、彼らは古よりあらゆる世界に名声を得たのである。

Verse 56

एतच्छ्राद्स्य सत्रत्वं मया ते परिकीर्तितम् । पितॄणां परमं गुह्यं दत्तस्याक्षयकारकम्

かくして我は、このシュラーダが「サトラのごとき」性質をもつことを汝に説き明かした。これはピトリ（祖霊）のための最上の秘奥であり、そこで施された供物の功徳を不滅とする。

Verse 57

यश्चैतत्कीर्तयेच्छ्राद्धे क्रियमाणे नृपोत्तम । विप्राणां भोक्त्तुकामानां तच्छ्राद्धं त्वक्षयं भवेत्

王の中の最勝者よ、シュラーダが行われ、ブラーフマナたちが食を受けようとするその時に、これを誦する者は、そのシュラーダの報いを不滅とする。

Verse 58

यश्चैतच्कृणुयाद्राजन्सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । विहितस्य भवेत्पुण्यं यच्छ्राद्धस्य तदाप्नुयात्

王よ、正しい信心を具えてこれを行う者は、正しく規定されたシュラーダの功徳を得る。まさしく、そのシュラーダが授けるべき完全な果を得るのである。

Verse 221

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां षष्ठे नागरखण्डे हाटकेरक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे सृष्ट्युत्पत्तिकालिकब्रह्मोत्सृष्टश्राद्धार्हवस्तुपरिगणनवर्णनं नामैकविंशत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

かくして『シュリー・スカンダ・マハープラーナ』—八万一千頌の集成—第六ナーガラ・カーンダ、ハータケーシュヴァラ聖域のマーハートミャ、シュラーダ・カルパ部における、第221章「創世の時にブラフマーが説いた、シュラーダに相応しい供物の列挙の叙述」はここに終わる。