Adhyaya 142

Verse 1

सूत उवाच । तथान्यदपि तत्रास्ति पुण्यं गणपतित्रयम् । स्वर्गदं मर्त्यदं पुण्यं तथान्यन्नरकापहम्

スータは言った。「さらにその地には、功徳に満ちた聖なるガナパティの三つの霊廟がある。天界を授け、人としての繁栄を授け、また地獄への堕落をも滅するのである。」

Verse 2

हंतृ वै सर्वविघ्नानां पूजितं सुरदानवैः । सर्वकामप्रदं चैव विद्याकीर्तिविवर्धनम्

彼はまことに一切の障碍を滅する者であり、神々にもダーナヴァにも礼拝される。あらゆる願いを成就させ、学知と名声とを増し広げる。

Verse 3

ऋषय ऊचुः । त्रिविधाः पुरुषाः सूत जायंतेत्र महीतले । उत्तमा मध्यमाश्चान्ये तथा चान्येऽधमाः स्थिताः

仙賢たちは言った。「スータよ、この地上に生まれる人は三種である。最上の者、中ほどの者、そして卑下にとどまる者がいる。」

Verse 4

उत्तमाः प्रार्थयंति स्म मोक्षमेव हि केवलम् । गता यत्र निवर्तंते न कथंचिद्धरातले

最上の者はただ解脱（モークシャ）だけを祈り求める。その境地に至れば、いかなる仕方によっても地上の界へは再び戻らない。

Verse 5

मध्यमाः स्वर्गमार्गं च दिव्यान्भोगान्मनोरमान् । अप्सरोभिः समं क्रीडां यज्ञाद्यैः कर्मभिः कृताम्

中ほどの者は天界への道と、心を喜ばす神妙なる享楽を求め、アプサラーたちと共に戯れ遊ぶ—それは祭祀（ヤジュニャ）などの儀礼行によって得られる。

Verse 6

अधमा मर्त्यलोकेत्र रमंते विषयात्मकाः । विषकीटकवत्तत्र रतिं कृत्वा गरीयसीम्

下劣の者は感官の対象に沈み、この死すべき世にて楽しむ。毒に引き寄せられる虫のごとく、そこに甚だ強い執着を結ぶ。

Verse 7

स्वर्गमोक्षौ परित्यज्य तत्कस्मान्मर्त्य इष्यते । येनासौ प्रार्थ्यते मर्त्यैर्मर्त्यदो गणनायकः

天界と解脱とを退けて、なぜ死すべき人の境涯が望まれるのか。まさにその人の身によって、凡夫はガナナーヤカ—ガナの主、世間の願いを授ける御方—に祈り願うからである。

Verse 8

केन संस्थापितास्ते च तस्मिन्क्षेत्रे गजाननाः । कस्मिन्काले च द्रष्टव्याः सर्वं विस्तरतो वद

その聖なるクシェートラに、象の面をもつ神々は誰によって安置されたのか。さらに、いつ拝観してダルシャナを得るべきか。すべてを詳しく語り給え。

Verse 9

सूत उवाच । पूर्वं तप्त्वा तपस्तीव्रं मर्त्यलोके द्विजोत्तमाः । ततो गच्छंति संहृष्टाः स्वेच्छया त्रिदिवं प्रति । मोक्षमार्गं तथैवान्ये ध्यानाविष्कृतमानसाः

スータは語った。「まずこの人界において激しい苦行（タパス）を修めると、二度生まれの最勝者たちは歓喜して—自らの望みのままに—トリディヴァ（天界）へと赴く。ほかの者たちもまた同様に、禅定（ディヤーナ）によって心が澄み顕れ、解脱（モークシャ）の道を進むのである。」

Verse 10

ततः स्वर्गे समाकीर्णे कदाचिन्मनुजोत्तमैः । देवेषु क्षिप्यमाणेषु समंतात्तत्प्रभावतः

そののち、ある時、天界は人間の最上の者たちで満ちあふれ、彼らの来臨の威力によって、神々は四方から押し退けられた。

Verse 11

गत्वा स्वयं सहस्राक्षः सर्वैर्देवगणैः सह । प्रोवाच शंकरं गौर्या सार्धमेकासनस्थितम्

そのとき千眼者（インドラ）自らが、あらゆる神々の群れを伴って赴き、ガウリーと共に一つの座に坐すシャンカラに語りかけた。

Verse 12

इन्द्र उवाच । तपःप्रभावसंसिद्धैर्मानवैः परमेश्वर । अस्माकं व्याप्यते सर्वं महिमानं गृहादिकम्

インドラは言った。「至上の主よ、苦行の力によって成就した人々により、我らの栄光—住処や宮殿など—のすべてが遍く覆われ、奪われつつあります。」

Verse 13

तस्मात्कृत्वा प्रसादं नः कंचिच्चिंतय सांप्रतम् । उपायं येन तिष्ठामः सौख्येनात्र शिवालये

それゆえ、我らにご慈悲を垂れ、ただちに一策をお考えください。ここ、このシヴァの聖殿にて、我らが安らかに留まれるように。」

Verse 14

अथ श्रुत्वा विरूपाक्षस्तेषां तद्वचनं द्विजाः । पार्वत्याः पार्श्वसंस्थाया मुखचन्द्रं समैक्षयत्

彼らの言葉を聞き終えると、ああバラモンたちよ、ヴィルーパークシャ（シヴァ）は、傍らに坐すパールヴァティーの月のごとき御顔をじっと見つめた。

Verse 15

निजगात्रं ततो देवी सुसंमर्द्य मुहुर्मुहुः । मलमाहृत्य तं कृत्स्नं चक्रे नागमुखं ततः

そのとき女神は、みずからの身を幾度もこすり、すべての垢（こそげ落ちたもの）を集め、それより蛇の顔をもつ存在を形づくった。

Verse 16

चतुर्हस्तं महाकायं लंबोदरसमन्वितम् । सुकौतुककरं तेषां सर्वेषां च दिवौकसाम्

それは四臂にして巨躯、腹は垂れ下がり、天界の住人たる彼らすべてに大いなる驚嘆を起こさせた。

Verse 17

ततः स विनयादाह देवीं शिखरवासिनीम् । यदर्थमंब सृष्टोऽहं तत्कार्यं वद मा चिरम्

その後、彼は恭しく峰に住まう女神に申し上げた。「母よ、われは何のために造られたのですか。なすべき務めを、遅れなくお告げください。」

Verse 18

त्रैलोक्ये त्वत्प्रसादेन नासाध्यं विद्यते मम

三界において、あなたのご加護により、我に不可能はありません。

Verse 19

श्रीदेव्युवाच । मर्त्यलोके नरा ये च स्वर्गमोक्षपराः सदा । तेषां विघ्नं त्वया कार्यं शुभकृत्येषु चैव हि

吉祥なる女神は告げられた。「人間界において、常に天界と解脱（モークシャ）を志す者たちがいる。その者らの吉祥なる行いに、汝はまことに障碍を起こすべし。」

Verse 20

सरितां पतयस्त्रिंशच्छंकवः सप्तसप्ततिः । महासरोजषष्टिश्च निखर्वाणां च विंशतिः

河々の主は三十、Śaṅkavaは七十七、Mahāsarojaは六十、Nikharvaは二十であった。

Verse 21

अर्बुदायुतसंयुक्ताः कोट्यो नवतिपञ्च च । लक्षाश्च पंचपंचाशत्सहस्राः पंचविंशतिः । शतानि नवषष्टिश्च गणाश्चान्येऽत्र संस्थिताः

arbudaとayutaを伴うkoṭiが九十五、lakṣaが五十五、二万五千、さらに六十九の「百」—ほかのgaṇaたちもここに住していた。

Verse 22

येषां नदी स्मृतः पूर्वो महाकालस्तथा परः । ते सर्वे वशगास्तुभ्यं प्रभवंतु गणोत्तमाः

聖なる河を第一の帰依処と憶え、Mahākālaを至上の終極とする最勝のgaṇaたちよ、皆ことごとく現れ出でて、汝の命のもとに従い住せよ、gaṇaの中の最上者よ。

Verse 23

आधिपत्यं मया दत्तं तव वत्स कुरुष्व तत् । सर्वेषां गणवृंदानामाधिपत्ये व्यवस्थितः

「我は汝に主権を授けた、愛し子よ—それを担え。すべてのgaṇaの群れの上に、統べる者として堅く定まれ。」

Verse 24

एवमुक्त्वाथ सा देवी समानीयौषधीभृतान् । हेमकुंभान्सुतीर्थांभः परिपूर्णान्महोदयान्

かく語り終えると女神は、霊薬となる薬草を携える者たちを召し寄せ、最上の聖なる渡し（tīrtha）の水で縁まで満たされた、きわめて吉祥にして輝かしい黄金の壺を運ばせた。

Verse 25

तस्याभिषेचनं चक्रे स्वयमेव सुरेश्वरी । गीतवाद्यविनोदेन नृत्यमंगलजैः स्वनैः

スレーシュヴァリー女神みずから彼の灌頂（アビシェーカ）を執り行い、歌と楽器の歓びのただ中で、祝祭の舞より生じた吉祥の響きが鳴り渡った。

Verse 26

त्रयस्त्रिंशत्स्मृताः कोटयो देवानां याः स्थिता दिवि । ताः सर्वास्तत्र चागत्य तस्य चक्रुश्च मंगलम्

天界に住まうと説かれる三十三倶胝の神々は、ことごとくそこに来集し、彼のために吉祥の儀礼と祝福を行った。

Verse 27

अथ तस्य ददौ तुष्टो भगवान्वृषभध्वजः । कुठारं निशितं हस्ते सदा वै श्रेष्ठमायुधम्

ついで、歓喜された福徳の主・牛旗のヴリシャバドヴァジャ（シヴァ）は、彼の手に握らせるため、鋭利な斧を授けた――常に最上の武器として。

Verse 28

पात्रं मोदकसंपूर्णमक्षयं चैव पार्वती । भोजनार्थे महाभागा मातृस्नेहपरायणा

パールヴァティーは、大いなる幸運を具え母の慈愛に尽くす御方として、彼の養いのため、モーダカで満ちた尽きることなき器を授けた。

Verse 29

मूषकं कार्तिकेयस्तु वाहनार्थं प्रहर्षितः । भ्रातरं मन्यमानस्तु बन्धुस्नेहेन संयुतः

カールティケーヤは歓喜し、親族の情に結ばれて彼を兄弟と思い、乗り物（ヴァーハナ）として一匹の鼠を授けた。

Verse 30

ज्ञानं दिव्यं ददौ ब्रह्मा तस्मै हृष्टेन चेतसा । अतीतानागतं चैव वर्तमानं च यद्भवेत्

梵天は歓喜の心をもって彼に神聖なる智を授けた――過ぎ去りしこと、来たるべきこと、そして現在に起こる一切を。

Verse 31

प्रज्ञां विष्णुः सहस्राक्षः सौभाग्यं चोत्तमं महत् । सौभाग्यं कामदेवस्तु कुबेरो विभवादिकम्

ヴィシュヌは分別の智慧を授け、千眼者サハスラークシャ（インドラ）は大いなる最上の福運を授けた。カーマデーヴァは魅力と吉祥なる艶を与え、クベーラは繁栄と財宝などを授けた。

Verse 32

प्रतापं भगवान्सूर्यः कांतिमग्र्यां निशाकरः

福徳ある太陽神は威光と威厳を授け、月（ニシャーカラ）は最上の光輝を授けた。

Verse 33

तथान्ये विबुधाः सर्वे ददुरिष्टानि भूरिशः । आत्मीयानि प्रतुष्ट्यर्थं देव्या देवस्य च प्रभोः

かくして他のすべての神々もまた、自らの愛しき贈り物を数多く授け、女神と主宰なる主君を喜ばせんとした。

Verse 34

एवं लब्धवरः सोऽथ गणनाथो द्विजोत्तमाः । देवकृत्यपरो नित्यं चक्रे विघ्नानि भूतले

かくして恩寵を得たガナの主ガナナータは――おお、二度生まれの中の最勝者よ――常に神々の務めに専心し、ついに地上に障碍を生じさせた。

Verse 35

धर्मार्थं यतमानानां मोक्षाय सुकृताय च । ततो भूमितलेऽभ्येत्य गणेशस्तत्र यः स्मृतः

ダルマのため、解脱（モークシャ）のため、そして功徳のために励む者たちのために、ガネーシャは地上へと降臨した。そこにおいて彼は想起され、恭しく礼拝される。

Verse 36

वैमानिकैः समभ्येत्य स्थापितस्तत्र स द्विजाः । येन स्वर्गार्थिनो लोकाः पूजां तस्य प्रचक्रिरे । प्रथमं सर्वकृत्येषु विघ्ननाशाय तत्पराः

天上の者たちに伴われて彼はそこに安置された、ああブラーフマナたちよ。ゆえに天界を願う人々は彼を礼拝し、あらゆる営みの最初に彼を置き、障碍の滅尽を念じた。

Verse 37

एतस्मिन्नेव काले च चमत्कारपुरोद्भवैः । ब्राह्मणैर्ब्रह्मविज्ञानतत्परैर्मोक्षहेतुभिः । ईशानः स्थापितस्तत्र मोक्षदो य उदाहृतः

まさにその時、チャマトカーラプラに生まれ、ブラフマンの智に専心し解脱の因を志すブラーフマナたちは、解脱を授けると称えられるイーシャーナをそこに安置した。

Verse 38

स्वर्गं वाञ्छद्भिरेवान्यैः स्वर्गद्वारप्रदस्तथा । हेरंबः स्थापितस्तत्र सत्यनामा यथोदितः

同じく、天界を願う別の人々によって、天の門を授けるヘーランバがそこに安置された。その名は宣言のとおり真実である。

Verse 39

तथान्यैर्मर्त्यदो नाम गणैशस्तत्र यः स्थितः । येन स्वर्गाच्च्युता यांति न कदा नरकादिकम् । तिर्यक्त्वं वा कृमित्वं वा स्थावरत्वमथापि वा

同じく、別の人々によってガネーシャは「マルティヤダ（Martyada）」の名でそこに स्थापितされた。彼によって、天界から落ちた者は決して地獄などへ赴かず、獣の生にも、虫の身にも、さらには不動の存在（草木・石など）にも至らない。

Verse 40

एतस्मात्कारणात्तत्र क्षेत्रे पुण्ये द्विजोत्तमाः । हेरम्बो मर्त्यदो जातः स्वर्गिणां मर्त्यदः सदा

このゆえに、最勝のバラモンたちよ、その聖なるクシェートラにおいてヘーランバは「マルティヤダ」として顕現し、天界に至った者たちにとって常に「マルティヤダ」である。

Verse 41

एतद्वः सर्वमाख्यातं पुण्यं हेरंबसंभवम् । आख्यानं सर्वविघ्नानि यन्निहन्ति श्रुतं नृणाम्

これらすべてを汝らに語り明かした――ヘーランバの顕現に関する聖なる物語である。この कथाを人々が聴聞すれば、あらゆる障碍は滅せられる。

Verse 42

एतन्माघचतुर्थां यः शुक्लायां पूजयेन्नरः । न तस्य वत्सरं यावद्विघ्नं सञ्जायते क्वचित्

マーガ月の白分（明半）のチャトゥルティーに礼拝する者は、満一年のあいだ、いかなる障碍も決して生じない。