Adhyaya 104

Verse 1

ऋषय ऊचुः । राक्षसैस्तत्र लिंगानि यानि भक्त्या समन्वितैः । स्थापितानि च माहात्म्यं तेषां सूत प्रकीर्तय

聖仙たちは言った。「スータよ、かの地において、信愛（バクティ）を具えたラाक्षサたちが स्थापितしたそれらのリンガの大いなる功徳を語り示せ。」

Verse 2

सूत उवाच । तेषां पूजाकृते रौद्रा राक्षसा बलवत्तराः । लंकापुर्याः समायांति सदैव शतशः पुरा

スータは語った。「それらのリンガを供養するため、古の時代、ランカーの都より、猛々しく並外れて強大なラークシャサたちが、常に百々と群れて来たのである。」

Verse 3

आगच्छन्तो व्रजन्तस्ते मार्गे क्षेत्रे च तत्र च । भक्षयन्ति जनौघांश्च बालवृद्धाञ्जनानपि

彼らは来ては去り、道の上でも、またその聖域の内においてさえ、人々の群れを喰らい、幼子も老いた者も容赦しなかった。

Verse 4

ततस्ते मानवाः सर्वे प्रद्रवंतः समंततः । इतश्चेतश्च धावन्ति प्राणरक्षणतत्पराः

そのとき人々は皆、四方へと逃げ散り、ここかしこへ走り回って、ただ命を守ることのみに心を向けた。

Verse 5

तथान्ये बहवो गत्वा ह्ययोध्याख्यां महापुरीम् । रामपुत्रं नृपश्रेष्ठं कुशं प्रोचुः सुदुःखिताः

同じく多くの者が、アヨーディヤーと呼ばれる大都へ赴き、深い悲嘆のうちに、ラーマの御子にして王の中の最勝なるクシャに事の次第を告げた。

Verse 6

तव पित्रा समं प्राप्ताः पूर्वं ये राक्षसा नृप । हाटकेश्वरजे क्षेत्रे विभीषणपुरःसराः

王よ、かつて御父君とともに来たラークシャサたちが、ヴィビーシャナを先頭として、ハータケーシュヴァラの聖なる地に到着した。

Verse 7

संस्थापितानि लिंगानि चतुर्वक्त्राणि तत्र वै । राक्षसेंद्रैः स्वमन्त्रैस्तैस्तस्य क्षेत्रस्य पश्चिमे

その聖域の西方にて、羅刹の王たちは自らの真言をもって、四面のリンガを安置した。

Verse 8

तेनैव चानुषंगेण समागच्छंति नित्यशः । तस्मिन्क्षेत्रे प्रकुर्वंति तथा लोकस्य भक्षणम्

そしてその因縁ゆえに、彼らは日ごと絶えず集い来たり、その聖域において人々を喰らう業をなす。

Verse 9

यदि वा तानि लिंगानि कश्चित्संपूजयेन्नरः । सद्यो विनाशमायाति सोऽप्यनर्थो महानभूत्

もし誰かがそれらのリンガを供養し礼拝するなら、その者はただちに滅びに至る。かくしてそれもまた大いなる災厄となった。

Verse 10

तस्माद्यदि न रक्षा नः करिष्यसि महीपते । तच्छनैर्यास्यते लोकः सर्वोऽयं संक्षयं ध्रुवम्

ゆえに、大地の主よ、もし我らを守護してくださらねば、この民は少しずつ、必ずや滅亡へと赴くであろう。

Verse 11

तच्च क्षेत्रं विशेषेण यत्रागच्छंति ते सदा । राक्षसाः क्रूरकर्माणो महामांसस्य लोलुपाः

そしてその聖域のうち、とりわけ彼らが常に来集する一帯は、残虐な業をなす羅刹ども、夥しい肉を貪る者たちに悩まされている。

Verse 12

तच्छ्रुत्वा स नृपस्तूर्णं स्वामात्यानां न्यवेदयत् । राज्यभारं ततस्तत्र बलेन सहितो ययौ

それを聞くや、王はただちに大臣たちに告げ、国政の重荷を託し、軍勢を伴ってその地へと出立した。

Verse 13

अथ प्राप्तं कुशं दृष्ट्वा हतशेषा द्विजोत्तमाः । प्रोचुस्तं भर्त्सयित्वा तु वचनैः परुषाक्षरैः

やがてクシャが到着するのを見ると、虐殺ののちわずかに残った最上のバラモンたちは、荒々しい言葉で彼を叱責して語りかけた。

Verse 14

किमेवं क्रियते राज्यं यथा त्वं क्षत्रियाधमः । करोषि यत्र विध्वंसं राक्षसै र्नीयते जनः

これはいかなる王権か。おまえは刹帝利のうち最も卑しき者として、かくも滅びを許し、人々が羅刹に連れ去られるのを見過ごすのか。

Verse 15

नूनं जातो न रामेण भवान्रावणसंभवः । येनोपेक्षसि सर्वान्नो राक्षसैः परिपीडितान्

まことに、おまえはラーマの裔ではなく、ラーヴァナの末であろう。羅刹に苦しめられる我らすべてを、おまえが顧みぬゆえに。

Verse 16

सत्यमेतत्पुरा प्रोक्तं नीतिशास्त्रविचक्षणैः । यस्य वर्णस्य यो राजा स वर्णः सुखमेधते

これはまことに真実である。古より政道の学に通じた賢者が説いたとおり、いずれのヴァルナであれ、それに心を尽くす王を得れば、そのヴァルナは安楽のうちに栄える。

Verse 17

तस्मात्त्वं राक्षसोद्भूतो राक्षसैर्द्विजसत्तमान् । उपेक्षसे ततः सर्वान्भक्ष्यमाणांस्तथापरान्

それゆえ汝は羅刹の裔に違いない。羅刹どもが最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）たちを餌食として貪るのに、汝はそれを顧みず、また他の者たちが喰らわれるのも同様に見捨てているからだ。

Verse 18

आर्तानां यत्र लोकानां दोषैः पार्थिवसंभवैः । पतंत्यश्रूणि भूपृष्ठे तत्र राजा स दोषभाक्

王に由来する過失のゆえに苦しむ民の涙が大地に落ちるところ、まさにその場で、その王はその罪を負う者となる。

Verse 19

कुश उवाच । प्रसादः क्रियतां विप्रा न मया ज्ञातमीदृशम् । राक्षसेभ्यः समुत्पन्नो ब्राह्मणानां पराभवः

クシャは言った。「どうかご慈悲を、ヴィプラの方々よ。かかることがあるとは知らなかった――羅刹どもから、ブラーフマナたちへの辱めが生じたとは。」

Verse 20

अद्यप्रभृति यः कश्चिद्विनाशं नीयते क्वचित् । ब्राह्मणो वाऽथवाऽन्योऽपि तद्भवेन्मम पातकम्

今日より後、いかなる場所であれ、誰であれ滅びへと追いやられるなら――ブラーフマナであろうと他の者であろうと――それを我が罪とならしめよ。

Verse 21

एवमुक्त्वा ततस्तूर्णं प्रेषयामास राघवः । विभीषणाय संक्रुद्धो दूतं भयविवर्जितम्

そう言い終えるや、ラाघヴァは憤りつつ、恐れなく揺るがぬ使者をただちにヴィビーシャナのもとへ遣わした。

Verse 22

गच्छ दूत द्रुतं गत्वा त्वया वाच्यो विभीषणः । रामोचितस्त्वया स्नेहो मया सह कृतो महान्

行け、使者よ、速やかに行け。ヴィビーシャナにこう告げるのだ。『ラーマにふさわしい大いなる友情が、其の方と我との間で結ばれた』と。

Verse 23

यद्राक्षसगणैः सार्धं मम भूमिं समंततः । त्वं क्लेशयसि दुर्बुद्धे मां विश्वास्य सुभाषितैः

だが、羅刹の群れと共に、其の方は我が国土を至る所で苦しめている。ああ、悪しき心を持つ者よ。甘言を用いて我が信頼を得ておきながら。

Verse 24

मम पित्रा कृतेयं ते प्रतिष्ठा राक्षसाधम । तेन नो हन्मि ते भ्राता यथा तातेन शातितः

おお、最も卑しき羅刹よ！其の方のその地位は、我が父によって確立されたものだ。それゆえ、我が父がかつて其の方の父を服従させたように、今、我は其の方の兄弟を討つであろう。

Verse 25

विषवृक्षोऽपि यो वृद्धिं स्वयमेव प्रणीयते । कथं संछिद्यते सोऽत्र स्वयमेव मनीषिभिः

自らの勢いで成長する毒樹であっても、それが自ら伸び続けるならば、賢者といえども、どうしてここでそれを切り倒すことができようか。

Verse 26

तस्मादद्य दिनादूर्ध्वं यदि कश्चिन्निशाचरः । समुद्रस्योत्तरं पारं कथंचिदागमिष्यति

それゆえ、今日この日より、もし夜歩く者（羅刹）がいかにしてか海を越え、北の岸にたどり着くようなことがあれば……

Verse 27

तदहं सत्वरं प्राप्य लंकां तव पुरीमिमाम् । ससैन्यो ध्वंसयिष्यामि तथा सर्वान्निशाचरान्

その時、私は速やかに汝の都ランカに到達し、我が軍勢をもってそれを破壊し、夜に彷徨う者たちも皆滅ぼすであろう。

Verse 28

त्वां च बद्ध्वा दृढैः पाशैर्निगडैश्च सुसंयतम् । कारासंस्थं करिष्यामि सद्य एव न संशयः

そして汝をも、強き縄と足枷で堅く縛り上げ、今日まさに牢獄に投ずるであろう。これに疑いの余地はない。

Verse 29

एवमुक्तस्ततो दूतो गत्वा सेतुं द्रुतं ततः । दृष्ट्वा रामेश्वरं देवं यावदग्रे व्यव स्थितः

このように告げられ、使者はセツへと急いだ。そして神聖なるラーメーシュヴァラを拝し、その御前にしばし佇んだ。

Verse 30

तावत्पृष्टो जनैः कैश्चित्कस्त्वं वत्स इहागतः । केन कार्येण नो ब्रूहि नात्र गच्छंति मानवाः

その時、ある人々が彼に尋ねた。「ここに来た汝は何者か、愛しき子よ。何の用向きか話してくれぬか。人はここより先へは行かぬゆえ。」

Verse 31

दूत उवाच । अहं कुशेन भूपेन विभीषणगृहं प्रति । प्रेषितः कार्यमुद्दिश्य तत्र यास्याम्यहं कथम्

使者は言った。「私はクシャ王によって、ある任務を帯びてヴィビーシャナの館へと遣わされた者です。して、そこへは如何にして行けばよいのでしょうか。」

Verse 32

जना ऊचुः । नातः परं नरः कश्चिद्गन्तुं शक्तः कथंचन । भग्नः सेतुर्यतो मध्ये रामेणाक्लिष्टकर्मणा

人々は言った。「いかなる手段をもってしても、これより先へ進める者は誰もいない。疲れを知らぬ御業のラーマによって、セートゥ（橋）が中央で断たれたからである。」

Verse 33

तस्मादत्रैव ते कार्यं सिद्धिं दूत प्रयास्यति । विभीषणकृतं सर्वं दर्शनात्तस्य रक्षसः

「ゆえに、ここにおいてこそ汝の使命は成就する、使者よ。ヴィビーシャナが整えた一切は、その羅刹（ヴィビーシャナ）を拝見するだけで果たされる。」

Verse 34

सर्वदा राक्षसेन्द्रोऽसौ शुभं रामेश्वरत्रयम् । त्रिकालं पूजयत्येव नियमं समुपाश्रितः

その羅刹の王は、吉祥なるラーメーシュヴァラの三つのリンガを常に敬い、聖なる戒律に依りて、日に三度の時に欠かさず供養礼拝する。

Verse 35

लंकाद्वारे स्थितो यो वै सेतुखण्डे महेश्वरः । प्रभाते कुरुते तस्य स्वयं पूजां विभीषणः

セートゥの地、ランカーの門口に立つマヘーシュヴァラに対し、ヴィビーシャナ自らが暁に供養を捧げる。

Verse 36

जलमध्यगतं यच्च सेतुखंडं द्वितीयकम् । तत्र रामेश्वरो यश्च मध्याह्ने तं प्रपूजयेत्

また、水のただ中にある第二のセートゥの聖所にはラーメーシュヴァラが鎮まる。正午には、殊に深い恭敬をもってその御前に礼拝すべきである。

Verse 37

एनं देव निशीथे च सर्वदागत्य भक्तितः । संपूजयेन्न सन्देहः सत्यमेतत्प्रकीर्तितम्

この御主には、真夜中の時であっても常に信愛をもって近づき、完全に供養し礼拝すべきである—疑いはない。これは真実として宣言されている。

Verse 38

तस्मात्तिष्ठ त्वमव्यग्रः स्थानेऽत्रैव समाहितः । यावदागमनं तस्य राक्षसस्य महात्मनः

ゆえに、汝は心を乱さず、この場所にて静かに専心して留まり、あの大いなる心の羅刹が来るのを待て。

Verse 39

तेनैव सहितः पश्चात्स्वेच्छया तस्य मन्दिरम् । प्रयास्यसि गृहं वापि स्वकीयं तद्विसर्जितः

その後、彼と共にいて、汝は望むままに行くがよい—彼の寺院へ、あるいは彼に暇を賜れば自らの家へ。

Verse 40

अथ तेषां तदाकर्ण्य स दूतो हर्षसंयुतः । बाढमित्येव चोक्त्वाथ तत्र चैव व्यवस्थितः

彼らの言葉を聞くと、使者は歓喜に満ちて「然り、よかろう」と答え、そしてその場に留まって待った。

Verse 41

अथ प्राप्ते निशार्धे स राक्षसैः परिवारितः । विभीषणः समायातस्तस्मिन्नायतने शुभे

やがて夜半となると、羅刹たちに囲まれたヴィビーシャナが、その吉祥なる聖所へと到来した。

Verse 42

विमानवरमारूढः स्तूयमानः समन्ततः । राक्षसैर्बंदिरूपैस्तैर्गीयमानस्तथा परैः

最上のヴィマーナに乗り、彼は四方より讃えられた—吟誦の役を務めるラाक्षサたち、そして他の者たちによっても歌い讃えられた。

Verse 43

उत्तीर्य च विमानाग्र्यात्कृत्वाऽथ त्रिः प्रदक्षिणाम् । रामेश्वरं प्रणम्योच्चैः स्तोत्रमेतच्चकार सः

最勝のヴィマーナから降り、彼は三度プラダクシナー（右繞）を行った。ついでラーメーシュヴァラに礼拝し、この讃歌を高らかに唱えた。

Verse 44

नमस्ते देवदेवेश भक्तानामभयप्रद । सर्वतः पाणिपादं ते सर्वतोक्षिशिरोमुखम्

देवदेवेशよ、信愛の者に無畏を授ける御方よ、あなたに礼拝いたします。あなたの手と足は遍く在り、あなたの眼・頭・御顔もまた遍く在ります。

Verse 45

त्वं यज्ञस्त्वं वषट्कारस्त्वं चंद्रस्त्वं प्रभाकरः । त्वं विष्णुस्त्वं चतुर्वक्त्रः शक्रस्त्वं परमेश्वरः

あなたは祭祀（ヤジュニャ）であり、あなたは「ヴァシャット」の献供の叫び。あなたは月であり、あなたは太陽。あなたはヴィシュヌであり、四面のブラフマーであり、シャクラ（インドラ）であり、至上の主パラメーシュヴァラである。

Verse 47

यथा काष्ठगतो वह्निः संस्थितोऽपि न लक्ष्यते । मूढैः सर्वत्रसंस्थोपि तथा त्वं नैव लक्ष्यसे

木の中に潜む火は、そこに在っても見分けられない。まさにそのように、あなたは遍く住しておられるのに、迷妄の者には決して知られない。

Verse 48

यथा दधिगतं सर्पिर्निगूढत्वेन संस्थितम् । चराचरेषु भूतेषु तथा त्वं देव संस्थितः

凝乳の中にギーが密かに宿るように、神よ、あなたもまた、動くもの・動かぬものを含む一切の存在の内に、隠れて住まわれる。

Verse 49

यथा जलं धरापृष्ठात्खनन्नाप्नोति मानवः । तथा त्वां पूजयन्नित्यं मोक्षमाप्नोत्यसंशयम्

人が地を掘って水を得るように、あなたを日々礼拝する者は、疑いなくモークシャ（解脱）に到る。

Verse 50

तावच्च दुर्लभः स्वर्गस्तावच्छूराश्च शत्रवः । यावदेव न सन्तोषं त्वं करोषि शरीरिणाम्

身を持つ者たちにあなたが満足（サントーシャ）を授けぬかぎり、天界は得難く、猛き敵もまた絶えない。

Verse 51

तावल्लक्ष्मीश्चला नॄणां तावद्रोगाः पृथग्विधाः । न यावद्देवदेव त्वं सन्तोषं संप्रयास्यसि

人のラクシュミー（福徳）は移ろいやすく、さまざまな病も絶えない――神々の神よ、あなたが満足を授けるその時まで。

Verse 52

तावत्पुत्रोद्भवं दुःखं तथा प्रियसमु द्भवम् । यावत्त्वं देव नायासि सन्तोषं देहिनामिह

子より起こる苦しみも、愛しきものより起こる苦しみも、神よ、あなたがこの世の身ある者に満足をもたらすまでは続く。

Verse 53

एवं स्तुत्वा ततो लिंगं स्नापयित्वा यथाविधि । गन्धानुलेपनैदिव्यैर्मर्दयामास वै ततः

かく讃嘆し終えると、彼は作法のままにリンガを沐浴させ、ついで天なる香と聖なる塗香をもって丁寧に塗り清めた。

Verse 54

पारिजातकपुष्पैश्च तथा सन्तानसम्भवैः । कल्पपादपसंभूतैस्तथा मन्दारजैरपि

パーリジャータの花々、またサンターナ樹に生まれる花々、願いを成就する樹より出づる花々、さらにマンダーラの花をもって、彼は供養した。

Verse 55

पूजां चक्रे सुविस्तीर्णा श्रद्धया परया युतः । दिव्यैराभरणैर्भूष्य दिव्यवस्त्रैस्ततः परम्

至上の信を具えて、彼は広大にして周到なる供養を修し、（神を）天上の宝飾で荘厳し、さらに妙なる神衣をも奉った。

Verse 56

स च गीतं स्वयं चक्रे तालमादाय पाणिना । मूर्छातालकृतं रम्यं सप्तस्वरविराजितम्

ついで彼は自ら歌を作り、手で拍子を取りつつ歌い上げた。旋法（ムールッチャー）とターラにより美しく整えられ、七つの音の輝きに満ちていた。

Verse 57

तानयुक्त्या समोपेतं ग्रामै रागैः स्वलंकृतम् । एवं कृत्वा स शुश्रूषा तस्य देवस्य भक्तितः

それは適切な音の妙味を備え、グラーマとラ―ガによって荘厳されていた。かくして彼は信愛（バクティ）ゆえに、その神に奉仕した。

Verse 58

यावत्संप्रस्थितो भूयो लंकां प्रति विभीषणः । तावद्दूतोऽग्रतः स्थित्वा कुशवाक्यमुवाच ह

ヴィビーシャナが再びランカーへ向けて出立すると、使者がその前に立ち、クシャの言葉を伝えた。

Verse 59

विशेषतस्तु तेनोक्तं यत्तस्य पुरतः पुरा । अतिकोपाभिभूतेन प्ररक्तनयनेन च

とりわけ使者は、かつて彼の面前で語られたこと—激しい憤怒に呑まれ、怒りで眼を赤くした者の言葉—を詳しく伝えた。

Verse 60

तच्छ्रुत्वाथ प्रणम्योच्चैर्दूतं प्राह विभीषणः । कृतांजलिपुटो भूत्वा विनयावनतः स्थितः

それを聞くとヴィビーシャナは礼拝してから、使者に恭しく語った。両手を合掌（アンジャリ）し、へりくだって立っていた。

Verse 61

यद्येवं विहितं राज्ये रामपुत्रस्य राक्षसैः । तन्नूनं तन्मया सर्वं विहितं दूतसत्तम

「もしラーマの御子の国において、羅刹たちがそのような行いをなしたのなら、まことにそれらすべては我がなしたことに違いない。おお、使者の中の最勝よ。」とヴィビーシャナは言った。

Verse 62

तस्मान्महाप्रसादो मे कृतस्तेन महात्मना । कुशेन प्रेषितो यस्त्वं मम मूर्खस्य संनिधौ

「ゆえに大いなる魂をもつクシャは、我が身に大いなる恩寵を示された。クシャが、愚かなこの私のもとへ汝を遣わされたのだから。」

Verse 63

एवमुक्त्वा स तान्सर्वाञ्छोधयामास राक्षसान् । ये गत्वा भूतले मर्त्यान्ध्वंसयंति सदैव हि

かく語り終えると、彼は地上へ赴いて常に人間を虐げ滅ぼす羅刹たちすべてを、正し戒めて懲らしめた。

Verse 64

ततस्तत्रैव चानीय तस्य दूतस्य संनिधौ । प्रत्येकं तानुवाचेदं कोपादश्रूणि चोत्सृजन्

ついで彼は、その使者の御前へ彼らをその場で連れて来させ、ひとりひとりに向かって語った――怒りに燃え、しかも涙をこぼしつつ。

Verse 65

यैः कृतो जनविध्वंसो राक्षसैः सुदुरात्मभिः । राज्ये कुशस्य संप्राप्तैः प्रभोर्मम महात्मनः

「この上なく邪悪な羅刹どもが、クシャの国――わが高貴なる大君の国土へ入り込み、民を滅ぼしたのだ……」

Verse 66

ते सर्वे व्यंतरा रौद्राः प्रभवंतु सुदुःखिताः । लंकाद्वारगता नित्यं क्षुत्पिपासानिपीडिताः

「彼らすべてが、猛き不安の精霊ヴャンタラ（vyaṃtara）となり、まことに苦しめ――常にランカーの門に立たされ、飢えと渇きに絶えず責められよ。」

Verse 67

सर्वभोगपरित्यक्ताः शीतातपसहि ष्णवः । श्लेष्ममूत्रकृताहारा निन्द्याः सर्वजनस्य च

「あらゆる享楽を断たれ、寒暑に耐え、痰と尿を食として――万人に卑しめられ、蔑まれよ。」

Verse 68

एवं दत्त्वाथ तेषां स शापं राक्षससत्तमः । ततः प्राह च तं दूतं पुनरेव कृतां जलिः

かくして彼らに呪詛を与え終えると、羅刹の中の最勝者は合掌して恭しく、その使者に再び語りかけた。

Verse 69

अद्यप्रभृति नो कश्चिद्राक्षसः संप्रयास्यति । तस्माद्वाच्यो रघुश्रेष्ठो मद्वाक्यात्स कुशस्त्वया । क्षम्यतामपराधो मे यदज्ञाना दयंकृतः

今日より後、いかなる羅刹も再び襲うことはない。ゆえに我が言葉として、ラグ族の最勝者クシャに伝えよ――「無知ゆえに害をなした我が罪を、どうかお赦しください」と。

Verse 70

राक्षसैर्दुष्टजातीयैर्महामांसस्यलोलुपैः । कृतश्च निग्रहस्तेषां प्रत्यक्षं तव दूत यः

あの羅刹ども――卑劣な性をもち、大いなる肉を貪る者たち――は抑え込まれた。使者よ、その制圧は汝が直に目撃したとおりである。

Verse 71

यदन्यदपि कृत्यं स्याद्दैवं वा मानुषं च वा । मम भृत्यस्य तत्सर्वं कथनीयमशंकितम्

また、他に為すべき務めがあるなら――それが神々の事であれ人の事であれ――ためらうことなく、すべて我が従者に告げよ。

Verse 72

दूत उवाच । यानि तत्र च लिंगानि राक्षसैर्निर्मितानि च । तानि गत्वा स्वयं शीघ्रं त्वमुत्पाटय राक्षस

使者は言った。「かの地で羅刹らが造ったリンガについては、汝みずから速やかに赴き、引き抜いて取り除け、羅刹よ。」

Verse 73

एतदेव परं कृत्यं सर्वलोकसुखावहम् । स्थापितानि च यान्येव मंत्रै राक्षससंभवैः

これこそが至上の務めであり、あらゆる世界に安寧をもたらす。すなわち、羅刹の由来より生じた真言によって安置されたリンガを処することである。

Verse 74

संपूजितानि रक्षोभिश्चतुर्वक्त्राणि राक्षस । अजानन्मानवः कश्चिद्यदि पूजां समाचरेत्

おお羅刹よ、その四面の相（リンガ）はすでに魔の群れによって十分に供養されている。もし人がその本性を知らずに礼拝を行うならば……

Verse 75

तत्क्षणान्नाशमायाति एतद्दृष्टं मया स्वयम् । एतस्मात्कारणाद्वच्मि त्वामहं राक्षसाधिप । तैः स्थितैर्भूतले लिंगैः स्थिताः सर्वे निशाचराः

その瞬間に滅びが訪れる――これは我が身で見届けた。ゆえに告げる、羅刹の主よ。大地に安置されたそれらのリンガによって、夜にさまよう者どもは皆ここに縛り留められている。

Verse 76

विभीषण उवाच । मया पूर्वं प्रतिज्ञातं रामस्य पुरतः किल । रामेश्वरमतिक्रम्य न गतव्यं धरातले

ヴィビーシャナは言った。かつて私はラーマの御前で確かに誓願した。「ラーメーシュヴァラに至ったなら、この地上でそれを越えて進んではならぬ」と。

Verse 77

अन्यच्च कारणं दूत प्रोक्तमत्र मनीषिभिः । दुःस्थितं सुस्थितं वापि शिवलिंगं न चालयेत्

さらにもう一つの理由がある、使者よ。ここで賢者たちが説いたとおり、シヴァ・リンガは不適切に置かれていようと正しく置かれていようと、決して動かしてはならない。

Verse 78

तत्कथं तत्र गत्वाऽथ लिंगभेदं करोम्यहम् । स्वयं माहेश्वरो भूत्वा प्रतिज्ञाय च वै स्वयम्

それなのに、そこへ赴いた後、どうして私がリンガを破壊する罪を犯せようか。私は自らマヘーシュヴァラの帰依者となり、自ら誓願を立てたのだから。

Verse 79

तस्मात्प्रसादनीयस्ते मद्वाक्यात्स नराधिपः । यद्युक्तं मया प्रोक्तं तत्त्वं कुरु विनिग्रहम्

ゆえに、私の言葉に従って、その王をなだめ、和らげよ。もし私の述べたことが正しいなら、その真実に則って行え—自らを抑え、慎みを保て。

Verse 80

एवमुक्त्वाथ तं दूतं रत्नैः सागरसंभवैः । प्रभूतैर्भूषयित्वाऽथ विससर्ज नृपं प्रति

そう言い終えると、彼は海より生じた豊かな宝玉でその使者を飾り、王のもとへと送り出した。

Verse 81

अथ ते राक्षसास्तेन शप्ताः प्रोचुः सुदुःखिताः । कुरु शापस्य मोक्षं नः सर्वेषां राक्षसेश्वर

そのとき、彼に呪われて深く苦しむ羅刹たちは言った。「羅刹の主よ、我らすべてにこの呪いからの解放をお授けください。」

Verse 82

विभीषण उवाच । नाहं करोमि भूयोऽपि युष्माकं राक्षसाधमाः अनुग्रहं प्रशप्तानां वंचकानां विशेषतः

ヴィビーシャナは言った。「もはや汝らに再び恩寵を与えることはない、卑劣なる羅刹どもよ。とりわけ呪われし者には、ましてや欺く者にはなおさらだ。」

Verse 83

तस्मात्सोऽपि रघुश्रेष्ठः प्रसादं वः करिष्यति । मम वाक्याद संदिग्धं कालः कश्चित्प्रतीक्ष्यताम्

ゆえに、ラグ族の最勝者もまた汝らに恩寵を授けよう。わが言葉により疑いなし—しばし時を待て。

Verse 84

एवमुक्त्वाऽथ रक्षेन्द्रः प्रेषयामास सत्वरम् । दूतं कुशमहीपस्य मानुषं देवपूजकम्

かく語りて、羅刹の主は急ぎ使者をクシャ王のもとへ遣わした。彼は人にして、神々を敬い礼拝する信者であった。

Verse 85

गत्वा ब्रूहि कुशं भूपं सत्वरं वचनान्मम । एतेषां मत्प्रशप्तानां राक्षसानां दुरात्मनाम् । अनुग्रहं कुरु विभो दीनानां भोजनाय वै

「急ぎ行き、わが言葉をクシャ王に告げよ。わが呪詛を受けたこの邪悪なる羅刹どもは、救いを乞うている。おお大力の主よ、彼らは憐れで食を求むるゆえ、慈悲を垂れたまえ。」

Verse 86

एवमुक्तस्ततस्तेन इतो दूतेन संयुतः । कुशस्तेन विनिर्यातः सत्वरं द्विजसत्तमाः

その使者にかく告げられるや、クシャ王はその使者を伴い、ただちに出立した—おお、婆羅門の最勝者たちよ。

Verse 87

ततो गत्वा द्रुतं दूतः कुशं प्रोवाच सादरम् । प्रणिपत्य यथा न्यायं विनयावनतः स्थितः

ついで使者は急ぎ近づき、クシャに恭しく申し述べた。礼にかなって伏して拝し、へりくだり敬意をもって立った。

Verse 88

विभीषणो मया दृष्टो देवे रामेश्वरे विभो । पूजार्थं तत्र चायातो राक्षसैर्बहुभिर्वृतः

ああ大いなる御方よ、私は神聖なるラーメーシュヴァラにてヴィビーシャナを拝見しました。彼は礼拝のために来臨し、多くのラークシャサに囲まれておりました。

Verse 89

प्रोक्तो मया भवद्वाक्यमशेषं रघुनन्दन । श्रुतं तेनापि तत्सर्वं विनयावनतेन च

おおラグ族の歓びラグナンダナよ、私はあなたの御言葉を余すところなく伝えました。彼もまたすべてを聞き、謙虚に頭を垂れておりました。

Verse 90

अजानतः प्रभो तस्य राक्षसैः सुदुरात्मभिः । प्रजैवं पीडिता भूमौ महामांसस्य लोलुपैः

おお主よ、彼の知らぬ間に、地上の民はあの極悪のラークシャサどもに苦しめられておりました。彼らは大量の肉に貪欲だったのです。

Verse 91

तच्छ्रुत्वा मन्मुखात्तेन सर्वेषां निग्रहः कृतः । यैः कृतं कदनं भूमौ तव पार्थिव सत्तम । कृतास्ते व्यन्तरा सर्वे पापाहारविहारिणः

私の口からそれを聞くや、彼は彼らすべてを抑えました。地上で殺戮をなした者どもは――おお王の中の最勝者よ――皆「ヴィヤンタラ」へと変ぜられ、罪の食により生きつつ彷徨う存在となりました。

Verse 92

भविष्यथ तथा यूयं क्षुत्पिपासानिपीडिताः । तैः सर्वैः प्रार्थितः सोऽपि भूयोभूयः प्रणम्य तम्

「汝らはかくなるであろう――飢えと渇きに責められて。」そうして彼らは皆、彼に嘆願しました。彼もまた、その御方に幾度も頂礼し、重ねて願いを申し述べました。

Verse 93

शप्ताः सर्वे वयं तावत्प्रसादं कुरु तद्विभो । ते तेनाथ ततः प्रोक्ता नाहं वो राक्षसाधमाः

「我らは皆、呪いを受けております。ゆえに、力ある御方よ、どうか御慈悲をお授けください。」すると彼は言った。「卑しき羅刹どもよ、汝らにそれを与えるのは我ではない。」

Verse 94

अनुग्रहं करिष्यामि न दास्यामि च भोजनम् । कुशादेशान्मया सर्वे यूयं पापसमन्विताः

「わずかな恩寵は施そう。だが食は与えぬ。俱娑王の命により、罪を帯びた汝らすべては、そのままに置かれるのだ。」

Verse 95

निगृहीताः स युष्माकं प्रसादं प्रकरिष्यति । तदर्थं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशं महीपते

「抑え込まれたのち、彼は汝の御慈悲を求めよう。そのためにこそ、王よ、使者が汝のもとへ遣わされたのだ。」

Verse 96

रक्षसा तेन यद्युक्तमखिलं तत्त्वमाचर । किं वा ते बहुनोक्तेन नास्ति भक्तस्तथा विधः । भक्तिशक्तिसमोपेतो यथा ते स विभीषणः

「もしその羅刹の命じることが相応しいなら、その真実を余すところなく行え。多くを語って何になろう。汝のヴィビーシャナのごとく、バクティの力を具えたそのような帰依者は他にいない。」

Verse 97

अद्यप्रभृति नो भूमौ विचरिष्यंति राक्षसाः । तस्य वाक्यादसंदेहं त्वं राजन्सुख भाग्भव

「今日より後、羅刹は我らの地をさまようことはない。彼の言葉により、疑いなく、王よ、安楽を分かち受けよ（平安に住まえ）。」

Verse 98

लिंगानां च कृते राजन्विज्ञप्तं तेन रक्षसा । न मया चात्र राजेंद्र आगन्तव्यं कथंचन । रामदेवस्य वाक्येन जंबुद्वीपे न मे गतिः

「リンガに関しては、王よ、かの羅刹が願い出た。だが王の中の王よ、わたしは如何なる仕方でもここへ来てはならぬ。主ラーマの御命により、ジャンブードヴィーパにおいて我には行路も移動もない。」

Verse 99

अत्र स्थितस्य यत्कृत्यं दैवं वा मानुषं च वा । तवादेशं करिष्यामि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम्

「ここに留まってなすべき務めが何であれ—天の事であれ人の事であれ—たとえ至難であっても、あなたの御命令を成し遂げよう。」

Verse 100

तस्मात्तेन महाराज रामेश्वरप्रपूजकः । मनुष्यः प्रेषितो दूतो यस्तं पश्य महीपते

「それゆえ大王よ、ラーメーシュヴァラを礼拝する信徒なる人間の使者が、彼によって遣わされた。地の主よ、その者を見よ。」

Verse 101

अथ तस्य समादेशाड्ढौकनीयैः पृथग्विधैः । सहितः स समायातो दूतो रक्षेंद्रनोदितः

「ついで彼の命により、献上にふさわしい種々の贈り物を伴って、その使者が到来した。羅刹の王により遣わされたのである。」

Verse 102

धात्रीफलप्रमाणानां तेन प्रस्थास्त्रयोदश । मौक्तिकानां समानीताः कृते तस्य महीपतेः

「その王のために、ダートリー果（アーマラカ）ほどの大きさの真珠を、十三プラスタ分携えて来た。」

Verse 103

वैडूर्याणां मरकतानां मणीनां च द्विजोत्तमाः । जात्यानां षोडश द्रोणाः समानीताः सुनिर्मलाः

おお、最勝のバラモンたちよ。瑕なく真実なる宝石が十六ドローナ運び来られた――ヴァイドゥーリヤ（猫眼石）、マラカタ（エメラルド）ほか諸宝、ことごとく清浄であった。

Verse 104

अग्निशौचानि वस्त्राणि तथा देवमयानि च । असंख्यातानि वै हेम जात्यं संख्याविवर्जितम्

火によって清められた衣、また神妙なる作りの衣もまた、数え尽くせぬほど備えられた。さらに純金も、まことに量り知れず、数を離れて満ちていた。

Verse 105

तत्सर्वं दर्शयित्वाथ कुशाय सुमहात्मने । कृत्वा प्रदक्षिणं पश्चात्प्रणाममकरोद्द्विजाः

それら一切を大心のクシャに示し終えると、二度生まれの者（バラモン）は彼の周りを右繞（プラダクシナー）し、その後、敬虔に礼拝して頭を垂れた。

Verse 106

एष पार्थिवशार्दूल राक्षसेन्द्रो विभीषणः । प्रणामं कुरुते भक्त्या मन्मुखेनेदमब्रवीत्

「おお、王たちの中の虎よ。これは羅刹の主ヴィビーシャナである。彼は信愛をもってプラナーマ（敬礼）を捧げる。」わたしの口を通してこのように告げ、さらに次の言葉を述べた。

Verse 107

प्रसादात्ते पितुः क्षेमं मम राज्ये मही पते । एष तिष्ठाम्यहं नित्यं पूजयंस्ते पितुर्हरम्

「おお、大地の主よ。汝の父の恩寵により、わが国には安寧がある。われはここに常住し、汝の父なるハラ（シヴァ）を絶えず礼拝し奉る。」

Verse 108

मम राजन्नविज्ञातैर्यदि तैः सुदुरात्मभिः । महीतले कृतं किंचिद्विरुद्धं क्षम्यतां मम

王よ、もしあの邪悪なる者どもが、わたしの知らぬ間に地上で何か不相応のことを為したなら、どうか我がゆえにお赦しください。

Verse 109

एते ये राक्षसाः शप्तास्तवार्थाय मया प्रभो । एतेषां प्रेतरूपाणां त्वमाहारं प्रकीर्तय

主よ、これらの羅刹は、あなたのためにわたしが呪詛した者どもです。いまプレータ（餓鬼）のごとき姿となった彼らに、いかなる食供（供物の食）を糧とすべきか、宣言してください。

Verse 110

कुश उवाच । ममादेशात्समागत्य तेऽत्र लिंगानि कृत्स्नशः । पूरयंतु प्रयत्नेन पांसुभिः सर्वतोदिशम्

クシャは言った。「我が命によりここへ来て、あらゆる方角から砂を運び、この地のリンガをことごとく努力して満たせ。」

Verse 111

ततस्तु भोजनं तेषां यद्भविष्यति भूतले । तद्वक्ष्यामि स्थिरो भूत्वा शृणु देवप्रपूजक

それから、彼らが地上で得る食物について、我は定まりて説き明かそう。心を堅くして聴け、神々を敬い礼拝する者よ。

Verse 112

तुलागते सदादित्ये तैरागत्य धरातले । विहर्तव्यं प्रयत्नेन यावद्वृश्चिकदर्शनम्

太陽がトゥラー（天秤宮）に入るとき、彼らは地上へ降り、ヴリシュチカ（天蝎宮）が現れるまで努めて遍歴すべきである。

Verse 113

तत्र यैर्न कृतं श्राद्धं प्रेतपक्षे नराधमैः । कन्यास्थे वा रवौ यावन्न तुलांतगतिर्भवेत्

その時期に、プレータパクシャ（亡者の半月）のあいだにシュラーダ（śrāddha）を修せず、また太陽がカニヤー（乙女宮）に在る間にも行わぬ最下の人々は、太陽がトゥラー（天秤宮）の終わりに至るまで、そのまま留まる。

Verse 114

ज्वररूपैस्तदंगस्थैर्भक्ष्यमन्नं पृथग्विधम् । ममादेशादसंदिग्धं मासमेकं निशाचरैः

彼らは熱病の姿となってその四肢に宿り、夜にさまよう者どもは、わが命により疑いなく、一か月のあいだ種々の食を貪り食うであろう。

Verse 115

विधिहीनं च यैर्दत्तं भुक्तं च विधिवर्जितम् । श्राद्धं वा मानुषैः सेव्या ज्वररूपैश्च ते सदा

法に欠けて施し、規矩を離れて食し、あるいはシュラーダ（śrāddha）を不如法に受用する者—そのような人々には、熱病の姿をとる苦患が常に付き従う。

Verse 116

एवं वाच्यास्त्वया सर्वे प्रेतास्ते मद्वचोऽखिलम् । तस्मादागत्य कुर्वंतु कार्तिके मासि मद्वचः

かくして汝は、彼らすべてのプレータに、わが言葉のすべてを伝えて告げよ。ゆえに彼らを来たらしめ、カルティカ月（Kārtika）にわが命を遂行させよ。

Verse 117

तथा दूत त्वया वाच्यो मम वाक्याद्विभीषणः । प्रमादाद्यन्मया प्रोक्तं परुषं वचनं तव

また使者よ、わが言葉としてヴィビーシャナ（Vibhīṣaṇa）にも告げよ。汝に放った荒き言葉は、ただ不注意より口をついたにすぎぬ、と。

Verse 118

जानाम्यहं महाभाग न तेऽस्ति विकृतिः क्वचित् । परिक्लिष्टं जनं दृष्ट्वा मयैतद्व्याहृतं वचः

我は知っている、ああ高貴なる者よ、汝にはいささかの咎もない。人々の苦悩を見て、我はこの言葉を口にした。

Verse 119

राक्षसेन्द्रे स्थिते भूमौ त्वयि जानाम्यहं सदा । तिष्ठते जनको मह्यं रामः शस्त्रभृतां वरः

汝、羅刹の主が大地に確と立つかぎり、我は常に知る。武器を執る者の中の最勝たるラーマは、我にとって父のごとき守護者として在り続ける。

Verse 120

एवमुक्त्वा ततो दूतं पूजया मास राघवः । वस्त्रैर्बहुविधै रत्नैर्नद्युत्थैश्च पृथग्विधैः

かく語り終えると、ラाघヴァは使者を供養して敬い、さまざまな衣と多種の宝玉、さらに河より得た珍宝をも分け与えた。

Verse 121

विभीषणकृते पश्चात्प्रेषयामास राघवः । ढौकनीयान्यनेकानि यानि संति च तत्र वै

その後、ヴィビーシャナのために、ラाघヴァは相応しい贈り物を数多く送った。そこにある供物としてふさわしいものは、ことごとく送られたのである。

Verse 122

सूत उवाच । एवं स सुखसंयुक्तान्कृत्वा सर्वान्द्विजोत्तमान् । एतत्सर्वं ददौ पश्चात्तेभ्यो मुक्तादिकं नृपः

スータは語った。かくして王は、最勝のバラモンたちすべてを歓喜で満たし、その後、真珠をはじめとする諸々の貴重品を、ことごとく彼らに施した。

Verse 123

ढौकनीयं तथाऽयातं तल्लंकायाः पृथग्विधम् । शासनानि तथान्यानि गजाश्वसहितानि च

またランカーより、種々さまざまの供物が別々の形で到来し、さらに他の勅命と施与も、象と馬を伴ってもたらされた。

Verse 124

पत्तनानि विचित्राणि ग्रामाणि नगराणि च । यच्चान्यद्वांछितं येन तद्दत्तं तेन तस्य वै

彼は麗しき港、村々、そして都を授け、また誰であれ望むものは、その人にまことに与えた。

Verse 125

ततः कुशेश्वरं देवं विधाय च लवेश्वरम् । स्वां तनुं च महाभागौ भ्रातरौ तौ रघूत्तमौ

その後、最も幸いなる二人の兄弟—ラグ族の高貴なる裔—は、クシェーシュヴァラ神とラヴェーシュヴァラ神を建立し、まるで自らの具身の臨在をそこに奉献し灌頂したかのようであった。

Verse 126

निवेद्य ब्राह्मणेन्द्राणां कृत्वा वृत्तिं यथोचिताम् । अयोध्यां नगरीं तूर्णं कृतकृत्यौ विनिर्गतौ

最上のブラーフマナたちに相応の供養を捧げ、その生活の扶持をしかるべく整えたのち、二人は—なすべきことを成し遂げ—ただちにアヨーディヤーの都へと急ぎ出立した。

Verse 495

यथा तिलगतं तैलं गूढं तिष्ठति सर्वदा । तथा त्वं सर्व लोकेषु गूढस्तिष्ठसि शंकर

胡麻の種の内に油が常に深く秘められているように、同じく、ああシャンカラよ、あなたは一切の世界に遍く住し—隠れつつも現前しておられる。