Skanda Purana — Mahesvara Khanda, Shloka 31

Devanagari script

तदोक्तः शंकरेणैव वीरभद्रो महामनाः । शिरः केना पनीतं च दक्षस्यास्य दुरात्मनः

Transliteration

tadoktaḥ śaṃkareṇaiva vīrabhadro mahāmanāḥ | śiraḥ kenā panītaṃ ca dakṣasyāsya durātmanaḥ

Translation

そこでシャンカラは、気高い心のヴィーラバドラに尋ねた。「この邪悪な魂を持つダクシャの頭は、誰によって切り落とされたのか？」

Word by Word

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणरूपेण ‘उक्तः’ इत्यस्य पूर्वपद-निर्देशक (that)

• उक्तः: (he) having been addressed/spoken to
• उक्तः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वच् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘उक्तः’ = ‘spoken/addressed’

• शंकरेण: by Śaṅkara
• शंकरेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शंकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन (by Śaṅkara)

• एव: indeed/only
• एव: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• वीरभद्रः: Vīrabhadra
• वीरभद्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वीरभद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (Vīrabhadra)

• महामनाः: great-minded
• महामनाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महामनस् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमास (महान् मनः यस्य सः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘वीरभद्रः’ इत्यस्य विशेषणम्

• शिरः: head
• शिरः: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (head)

• केन: by whom
• केन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसक, तृतीया, एकवचन (by whom/with what)

• अपनीतम्: removed/taken away
• अपनीतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अप-नी (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘शिरः’ इत्यस्य विशेषणम् (removed/taken away)

• च: and
• च: Sambandha (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (conjunction)

• दक्षस्य: of Dakṣa
• दक्षस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन (of Dakṣa)

• अस्य: of this
• अस्य: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘दक्षस्य’ इत्यस्य विशेषण/अनुवादक (of this)

• दुरात्मनः: of the wicked-souled (one)
• दुरात्मनः: Shashthi-Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: दुरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिसमास (दुष्टा आत्मा यस्य), पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; ‘दक्षस्य’ इत्यस्य विशेषणम्

Speaker

Rudra (Śiva) (question within narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kedāra-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: In a sacrificial arena recalled within the Kedāra narrative, Śaṅkara questions the great Vīrabhadra about the removal of Dakṣa’s head; tension between wrath and impending mercy hangs in the air.

Characters & Entities

• Śaṅkara
• Vīrabhadra
• Dakṣa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even in punishment, Śiva seeks clarity and order—justice is deliberate, not chaotic.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named in this verse; it continues the Kedārakhaṇḍa’s didactic narrative.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it is a direct inquiry about the act of severing/removing the head.