Adhyaya 15

Verse 1

। ऋषय ऊचुः । राज्यं प्राप्तो हि देवेंद्रः कथितस्ते गुरुं विना । गुरोरवज्ञया जातो राज्यभ्रंशो हि तस्य तु

仙人たちは言った。「デーヴェーンドラ（インドラ）は師なくして王権を得たと語られている。だが師（グル）を侮ったゆえに、彼には王位からの失墜が起こったのだ。」

Verse 2

केन प्रणोदितश्चेंद्रो बभूव चिरमासने । तत्सर्वं कथयाशु त्वं परं कौतूहलं हि नः

「インドラは誰に促されて、長く玉座にとどまったのか。われらの好奇心は甚だ大きい。すべてを速やかに語ってください。」

Verse 3

लोमश उवाच । गुरुणापि विना राज्यं कृतवान्स शचीपतिः । विश्वरूपोक्तविधिना इंद्रो राज्ये स्थितो महान्

ローマシャは言った。「師なくとも、シャチーの主（インドラ）は王権を得た。ヴィシュヴァルーパの説いた作法により、偉大なるインドラは主権に堅く安住した。」

Verse 4

विश्वकर्मसुतो विप्रा विश्वरूपो महानृपः । पुरोहितोऽथ शक्रस्य याजकश्चाभवत्तदा

「おおブラーフマナたちよ。ヴィシュヴァカルマンの子ヴィシュヴァルーパ、偉大なる主は、その時シャクラのプーローヒタ（家付き祭司）となり、またヤージャカ（供犠の執行者）ともなった。」

Verse 5

तस्मिन्यज्ञेऽवदानैश्च यजने असुरान्सुरान् । मनुष्यांश्चैव त्रिशिरा अपरोक्षं शचीपतेः

「その供犠において、供物と礼拝の行によって、三つの頭をもつトリシラーは、アスラにもスラ（神々）にも、さらには人々にも仕えた。しかもシャチーの主（インドラ）の御前で、あからさまに。」

Verse 6

देवान्ददाति साक्रोशं दैत्यांस्तूष्णीमथाददात् । मनुष्यान्मध्यपातेन प्रत्यहं स ग्रहान्द्विजः

「彼は神々には高らかな唱和とともに与え、ダイティヤには沈黙して与えた。人々には『中ほどの分』を配した。かくして日々、その両生の婆羅門は取り分を分配した。」

Verse 7

एकदा तु महेंद्रेण सूचितो गुरुलाघवात् । अलक्ष्यमाणेन तदा ज्ञातं तस्य चिकीर्षितम्

「ある時、マヘーンドラ（インドラ）が軽妙さと重みを織り交ぜて微かな合図を示した。すると人目につかぬ者（ヴィシュヴァルーパ）は、その時インドラの企てを悟った。」

Verse 8

दैत्यानां कार्यसिद्ध्यर्थमवदानं प्रयच्छति । असौ पुरोहितोऽस्माकं परेषां च फलप्रदः

ダイティヤたちの事業の成就のために、彼は供物と儀式の分け前を与える。我らのこの祭官は、我らのみならず、他人（敵）にさえも果報をもたらす。

Verse 9

इति मत्वा तदा शक्रो वज्रेण शतपर्वणा । चिच्छेद तच्छिरांस्येव तत्क्षणादभवद्वधः

このように考えて、シャクラ（インドラ）は百の節を持つヴァジュラ（金剛杵）で彼の頭を切り落とした。その瞬間、殺害は成就した。

Verse 10

येनाकरोत्सोमपानमजायंत कपिंजलाः । ततोन्येन सुरापानात्कलविंका भवन्मुखात्

ソーマを飲んでいた口からは、カピンジャラ鳥（シャコの一種）が生まれた。そして、酒を飲んでいた別の頭の口からは、カラヴィンカ鳥（妙音鳥）が生じた。

Verse 11

अन्याननादजायंत तित्तिरा विश्वरूपिणः । एवं हतो विश्वरूपः शक्रेण मंदभागिना

さらに別の口からは、ティッティラ鳥（シャコ）がヴィシュヴァルーパから生まれた。かくてヴィシュヴァルーパは、不運なシャクラ（インドラ）によって殺されたのである。

Verse 12

ब्रह्महत्या तदोद्भूता दुर्धर्षा च भयावहा । दुर्धर्षा दुर्मुखा दुष्टा चण्डालरजसान्विता

その時、ブラフマハティヤー（バラモン殺しの罪）が現れた。それは対抗しがたく、恐怖をもたらすものであった。獰猛で、醜悪な顔を持ち、邪悪で、チャンダーラ（不可触民）の塵にまみれていた。

Verse 13

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । इत्येषामप्यघवतामिदमेव च निष्कृतिः

ブラフマ殺し（Brahmahatyā）、酒を飲むこと、盗み、そして師（グル）の妻に近づくこと——これらの罪を負う者にとっても、ただこれのみが贖罪であると宣言される。

Verse 14

नामव्याहरणं विष्णोर्यतस्तद्विषया मतिः । त्रिशिरा धूम्रहस्ता सा शक्रं ग्रस्तुमुपाययौ

その心がそれ、すなわちヴィシュヌの御名を唱えることに定まっていたゆえに、三つの頭と煙のように黒い手をもつ彼女（Brahmahatyā）は、シャクラ（インドラ）を捕らえんとして進み出た。

Verse 15

ततो भयेन महता पलायनपरोऽभवत् । पलायमानं तं दृष्ट्वा ह्यनुयाता भयावहा

そのとき大いなる恐怖にとらわれ、彼は逃走に心を定めた。逃げる彼を見て、恐怖をもたらすブラフマハティヤーは追いすがった。

Verse 16

यतो धावति साऽधावत्तिष्ठंतमनुतिष्ठति । अंगकृता यथा छाया शक्रस्यपरिवेष्टितुम् । आयाति तावत्सहसा इंद्रोऽप्यप्सु न्यमज्जत

彼が走るところへ彼女も走り、彼が立ち止まれば彼女も傍らに立つ—まるで自らの身から生じた影がシャクラを包み込もうとするかのように。すると忽ち、インドラもまた水中へと身を沈めた。

Verse 17

शीघ्रत्वेन यथा विप्राश्चिरंतनजलेचरः

おおブラーフマナたちよ、まことに彼は迅速であった—久遠より水中を行き来する古き水の生きもののように。

Verse 18

एवं दिव्यशतं पूर्णं वर्षाणां च शचीपतेः । वसतस्तस्य दुःखेन तथा चैव शतद्वयम् । अराजकं तदा जातं नाकपृष्ठे भयावहम्

かくして、舎脂（シャチー）の主たるインドラに、満ちたる百の天年が過ぎ去り、さらにその憂苦ゆえに二百年もまた過ぎた。その時、天界は統べる者を失い、天の面においてさえ恐るべき有様となった。

Verse 19

तदा चिंतान्विता देवा ऋषयोऽपि तपस्विनः । त्रैलोक्यं चाऽपदा ग्रस्तं बभूव च तदा द्विजाः

その時、神々は憂いに満たされ、苦行の仙人たちさえも心乱れた。おお二度生まれの者よ、その時三界は災厄に呑まれた。

Verse 20

एकोऽपि ब्रह्महा यत्र राष्ट्रे वसति निर्भयः । अकालमरणं तत्र साधूनामुपजायते

たとえ一国に、婆羅門を殺した者がただ一人、恐れなく住まうとしても、その地では善き人々に非時の死が起こる。

Verse 21

राजा पापयुतो यस्मिन्राष्ट्रे वसति तत्र वै । दुर्भिक्षं चैव मरणं तथैवोपद्रवा द्विजाः

罪に染まった王が住まう国には、まことに飢饉と死が起こり、また多くの災いが生ずる、ああ婆羅門たちよ。

Verse 22

भवंति बहवोऽनर्थाः प्रजानां नाशहेतवे । तस्माद्राज्ञा तु कर्तव्यो धर्म्मः श्रद्धापरेण हि

多くの禍が起こり、民の滅びの因となる。ゆえに王は、信（シュラッダー）と慎み深き心をもって、ダルマを必ず護り立てねばならない。

Verse 23

तथा प्रकृतयो राज्ञः शुचजित्वेन प्रतिष्ठिताः । इन्द्रेण च कृतं पापं तेन पापेन वै द्विजाः । नानाविधैर्महातापैः सोपद्रवमभूज्जगत्

同様に、王の民は悲嘆を克服し清浄に住するように確立された。だがインドラが罪を犯したとき、その罪によって—おお婆羅門たちよ—世界は悩まされ、さまざまな大いなる苦痛と災いに取り巻かれた。

Verse 24

शौनक उवाच । अश्वमेधशतेनैव प्राप्तं राज्यं महत्तरम् । देवानामखिलं सूत कस्माद्विघ्रमजायत । शक्रस्य च महाभाग यथावत्कथयस्व न

シャウナカは言った。「百のアシュヴァメーダ祭によって、きわめて大いなる王権が得られた。それなのに、おおスータよ、なぜ諸天すべてに障碍が生じたのか。幸いなる者よ、シャクラ（インドラ）について正しく語ってください。」

Verse 25

सूत उवाच । देवानां दानवानां च मनुष्याणां विशेषतः । कर्म्मैव सुखदुःखानां हेतुभूतं न संशयः

スータは言った。「神々にもダーナヴァにも、とりわけ人間にとって、楽と苦の因となるのはただ業（カルマ）のみである。疑いはない。」

Verse 26

इन्द्रेण च कृतं विप्रा महद्भूतं जुगुप्सितम् । गुरोरवज्ञा च कृता विश्वरूपवधः कृतः

そしてインドラは—おお婆羅門たちよ—大いなる、忌むべき行いをなした。師を侮り、ヴィシュヴァルーパを殺したのである。

Verse 27

गौतमस्य गुरोः पत्नी सेविता तस्य तत्फलम् । प्राप्तं महेंद्रेण चिरं यस्य नास्ति प्रतिक्रिया

マヘーンドラ（インドラ）は、ガウタマの師の妻を犯したその報いを長く耐え忍んだ。その行いには、容易な対処も、たやすい償いもなかった。

Verse 28

ये हि दृष्कटतकर्म्माणो न कुर्वंति च निष्कृतिम् । दुर्दशां प्रप्नुवन्त्येते यथैवेन्द्रः शतक्रतुः

重き悪業をなしてなお贖罪（プラーヤシュチッタ）を行わぬ者は、苦難に堕ちる――百の祭祀を修したシャタクラトゥ（インドラ）がそうであったように。

Verse 29

दुष्कृतोपार्जितस्या तः प्रायाश्चित्तं हि तत्क्षणात् । कर्तव्यं विधिवद्विप्राः सर्वपापोपशांतये

ゆえに、悪しき行いによって積もった罪には、ただちに法にかなって贖罪（プラーヤシュチッタ）を修すべし、婆羅門たちよ――一切の罪を鎮めるために。

Verse 30

उपपातकमध्यस्तं महापातकतां व्रजेत्

小罪（ウパパータカ）にとどまり続ける者は、それによって大罪（マハーパータカ）の境地へと堕ちうる。

Verse 31

ततः स्वधर्मनिष्ठां च ये कुर्वंति सदा नराः । प्रातर्मध्याह्नसायाह्ने तेषां पापं विनश्यति

ついで、自らのダルマ（スヴァダルマ）に常に堅く住する人々は、朝・正午・夕の三つの時の節目において、その罪が滅する。

Verse 32

प्राप्नुवंत्युत्तमं लोकं नात्र कार्या विचारणा । तस्मादसौ दुराचारः प्राप्ते वै कर्मणः फलम्

彼らは最上の世界に至る――ここに疑う余地はない。ゆえに、その悪行の者はまさしく自らの業の果を受けたのである。

Verse 33

स प्रधार्य तदा सर्वे लोकपालास्त्वरान्विताः । बृहस्पतिमुपागम्य सर्वमात्मनि धिष्ठितम् । कथयामासुरव्यग्रा इंद्रस्य च गुरुं प्रति

かく思案し終えると、すべてのローカパーラたちは急ぎつつブリハスパティ（Bṛhaspati）に近づき、心乱すことなく、起こったままの一切をインドラの師に告げ報じた。

Verse 34

देवैरुक्तं वचो विप्रा निशम्य च बृहस्पतिः । अराजकं च संप्राप्तं चिंतयामास बुद्धिमान्

おおブラーフマナたちよ、神々の語った言葉を聞いて、賢きブリハスパティは思索し、王なき乱れが生じたことを見て取った。

Verse 35

किं कार्यं चाद्य कर्तव्यं कथं श्रेयो भविष्यति । देवानां चाद्य लोकानामृषीणां भावितात्मनाम्

「今日なすべきことは何か、いかなる道を取るべきか。いかにして安寧が生じるのか――神々のため、諸世界のため、そして自制し修養を積んだリシたちのために。」

Verse 36

मनसैव च तत्सर्वं कार्याकार्यं विचार्य च । जगाम शक्रं त्वरितो देवैः सह महायशाः

なすべきこととなすべからざることのすべてを心中で量り定めると、名高き者（ブリハスパティ）は神々とともに、速やかにシャクラ（インドラ）のもとへ赴いた。

Verse 37

प्राप्तो जलाशयं तं च यत्रास्ते हि पुरंदरः । यस्य तीरे स्थिता हत्या चंडालीव भयावहा

彼はプランダラ（インドラ）の留まるその湖に到った。その岸辺には、ブラーフマナ殺しの罪（ブラフマハティヤー）が、恐るべきチャンダーリーの女のごとく立ち、胸奥に畏怖を投げかけていた。

Verse 38

तत्रोविष्टास्ते सर्वे देवा ऋषिगणान्विताः । आह्वानं च कृतं तस्य शक्रस्य गुरुणा स्वयम्

その場にて、すべての神々は聖仙（リシ）たちの群れを伴い、ともに座した。しかして師ブリハスパティ自ら、シャクラ（インドラ）を召し招いた。

Verse 39

समुत्थितस्ततः शक्रो ददर्श स्वगुरुं तदा । बाष्पपूरितवक्त्रो हि बृहस्पतिमभाषत

そのときシャクラは立ち上がり、己が師を拝した。涙に満ちた顔で、ブリハスパティに語りかけた。

Verse 40

प्रणिपत्य च तत्रत्यान्कृताञ्जलिरभाषत । तदा दीनमुखो भूत्वा मनसा संविमृश्य च

その場の者たちに礼拝し、合掌して語った。ついで顔を伏せ、心中にて深く思惟した。

Verse 41

स्वयमेव कृतं पूर्वमज्ञानलक्षणं महत् । अधुनैव मया कार्यं किं कर्तव्यं वद प्रभो

かつて我みずから、無明に染まる重大な行いをなした。いま我はいかにすべきか。告げたまえ、主よ。

Verse 42

प्रहस्योवाच भगवान्बृहस्पति रुदारधीः । पुरा त्वया कृतं यच्च तस्येदं कर्मणः फलम्

堅き智慧を具えた福徳のブリハスパティは微笑みて言った。「汝が昔なしたこと、その業の果がこれである。」

Verse 43

मां च उद्दिश्य भो इंद्र तद्भोगादेव संक्षयः । प्रायश्चितं हि हत्याया न दृष्टं स्मृतिकारिभिः

おおインドラよ、汝がその行いを我に向けるならば、その業の尽きるところは、ただ自らその果報を受け尽くすことによってのみである。しかるに、スムリティの著者たちは、婆羅門殺しの贖罪を定めていない。

Verse 44

अज्ञानतो हि यज्जातं पापं तस्य प्रतिक्रिया । कथिता धर्म्मशास्त्रज्ञैः सकामस्य न विद्यते

無知より生じた罪には、ダルマ・シャーストラに通じた者たちが対治の法を説いている。だが、故意に犯した罪には、そのような救済は認められない。

Verse 45

सकामेन कृतं पापमकामं नैव जायते । ताभ्यां विषयभेदेन प्रायश्चित्तं विधीयते

故意に作した罪は、無意に生じた罪と同一ではない。ゆえに、その事情の差別に応じて贖罪（プラーヤシュチッタ）が定められる。

Verse 46

मरणांतो विधिः कार्यो कामेन हि कृतेन हि । अज्ञानजनिते पापे प्रायश्चित्तं विधीयते

故意に為した行いには、法の定めは死に至るまで（すなわち最重の科）及ぶ。だが、無知より生じた罪には贖罪が定められる。

Verse 47

तस्मात्त्वया कृतं यच्च स्वयमेव हतो द्विजः । पुरोहितश्च विद्वांश्च तस्मान्नास्ति प्रतिक्रिया

ゆえに、汝みずからの行いによって、婆羅門—しかも汝の博学なるプーロヒタ（祭官）—が殺された以上、これに対する対治はなく、容易な贖罪もない。

Verse 48

यावन्मरणमप्येति तावदप्सु स्थिरो भव

水の中に堅くとどまり、そのまま死が近づく時に至るまで揺るがずにいよ。

Verse 49

शताश्वमेधसंज्ञं च यत्फलं तव दुर्मते । तन्नष्टं तत्क्षणादेव घातितो हि द्विजो यदा

愚かに迷える者よ、汝の得た功徳は—百のアシュヴァメーダ祭に等しいと数えられようとも—婆羅門を殺したその瞬間に、ただちに滅び去った。

Verse 50

सच्छिद्रे च यथा तोयं न तिष्ठति घटेऽण्वपि । तथैव सुकृतं पापे हीयते च प्रदक्षिणम्

穴だらけの壺には水が一滴たりとも留まらぬように、罪の前では善業も減じてゆく—礼拝の右繞（プラダクシナー）さえ、その力を失う。

Verse 51

तस्माच्च दैवसंयोगात्प्राप्तं स्वर्गादिकं च यैः । यथोक्तं तद्भवेत्तेषां धर्मिष्ठानां न संशयः

ゆえに、宿縁の結びによって正しき者が得る天界などの成就は、説かれたとおりに、法（ダルマ）に篤き者に必ず現れる。疑いはない。

Verse 52

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य शक्रो वचनमब्रवीत् । कुकर्मणा मदीयेन प्राप्तमेतन्न संशयः

その言葉を聞いて、シャクラ（インドラ）は答えた。「疑いはない。この境遇は、我が身の悪業によって我に降りかかったのだ。」

Verse 53

अमरावती माशु त्वं गच्छ देवर्षिबिः सह । लोकानां कार्यसिद्ध्यर्थे देवानां च बृहस्पते । इंद्रं कुरु महाभाग यस्ते मनसि रोचते

ためらうな——天の聖仙たるリシたちと共に、アマラーヴァティーへ急ぎ赴け。諸世界の事業成就のため、また神々のためにも、ああブリハスパティよ。大いなる福徳の者よ、汝の心にかなう者をインドラとして任命せよ。

Verse 54

यथा मृतस्तथा हं वै ब्रह्महत्यावृतो महान् । रागद्वेषसमुत्थेन पापेनास्मि परिप्लुतः

まことに我は死したも同然——大罪ブラフマハティヤー（梵殺）の闇に覆われている。貪愛と憎悪より起こる罪過の波に、我は呑み込まれている。

Verse 55

तस्मात्त्वरान्विता यूयं देवराजानमाशुः वै । कुर्वतु मदनुज्ञाताः सत्यं प्रतिवदामि वः

ゆえに汝らは急ぎ、速やかに天界の王を立てよ。我が許しのもとに行え——我は汝らに真実を告げる。

Verse 56

एवमुक्तास्तदा सर्वे बृहस्पतिपुरोगमाः । एत्यामरावतीं तूर्णं पुरंदरविचेष्टितम् । कथयामासुरव्यग्रा शचीं प्रति यथा तथा

かく告げられるや、ブリハスパティを先頭とする一同は、プランダラ（インドラ）の事態に心騒ぎつつも、急ぎアマラーヴァティーへ赴いた。そして混乱なく、起こったままの一切をシャチーに語り告げた。

Verse 57

राज्यस्य हेतोः किं कार्यं विमृशंतः परस्परम्

彼らは互いに思案しつつ協議して言った。「天界の王権（天の統治）のために、何をなすべきか。」

Verse 58

एवं विमृश्यमानानां देवानां तत्र नारदः । यदृच्छयागतस्तत्र देवर्षिरमितद्युतिः

かくして神々が思案していると、無量の光輝を具えた天の聖仙ナーラダが、偶然そこへ到来した。

Verse 59

उवाच पूजितो देवान्कस्माद्यूयं विचेतसः । तेनोक्ताः कथयामासुः सर्वं शक्रस्य चेष्टितम्

供養を受けて礼拝されたのち、彼は神々に言った。「なぜ汝らは沈み込んでいるのか。」そう問われて、彼らは釈迦（インドラ）の所業をことごとく語った。

Verse 60

गतमिंद्रस्य चेंद्रत्वमेनसा परमेण तु । ततः प्रोवाच तान्देवान्देवर्षिर्नारदो वचः

「インドラのインドラたる王権は、甚だしい罪によって失われた。」そうして天の聖仙ナーラダは神々にこの言葉を告げた。

Verse 61

यूयं देवाश्च सर्वज्ञास्तपसा विक्रमेण च । तस्मादिंद्रो हि कर्तव्यो नहुषः सोमवंशजः

「汝ら神々は悉くを知り、苦行（タパス）と武勇を具える。ゆえにソーマ王統に生まれたナフーシャこそ、まさにインドラとして立てられるべきである。」

Verse 62

सोऽस्मिन्राष्ट्रे प्रतिष्ठाप्यस्त्वरितेनैव निर्जराः । एकोनमश्वमेधानां शतं तेन महात्मना । कृतमस्ति महाभागा नहुषेण च यज्वना

「ゆえに、不死なる者たちよ、この主権に彼を速やかに据えよ。大いなる魂を持つ幸いなる祭主ナフーシャは、すでにアシュヴァメーダ（馬祀）を九十九回成就している。」

Verse 63

शच्या श्रुतं च तद्वाक्यं नारदस्य मुखोद्गतम् । गतांतःपुरमव्यग्रा बाष्पपूरितलोचना

シャチー（Śacī）は、ナーラダ（Nārada）の口より発せられたその言葉を聞いた。心乱すことなく奥宮へ入り、眼は涙に満ちていた。

Verse 64

नारदस्य वचः श्रुत्वा सर्वे देवान्वमोदयन्

ナーラダ（Nārada）の言葉を聞いて、諸天はみな歓喜した。

Verse 65

नहुषं राज्यमारोढुमैकपद्येन ते यदा । आनीतो हि तदा राजा नहुषो ह्यमरावतीम्

諸天がナフーシャ（Nahūṣa）を王権に就かせようとしたその時、王ナフーシャはまことに一歩のうちにアマラーヴァティー（Amarāvatī）へと迎えられた。

Verse 66

राज्यं दत्तं महेंद्रस्य सुरैः सर्वैर्महर्षिभिः । तदागस्त्यादयः सर्वे नहुषं पर्युपासत

マヘーンドラ（インドラ Indra）の王権は、諸天と大聖仙たちによって授けられた。そこでアガスティヤ（Agastya）ら一同はナフーシャ（Nahūṣa）に仕えた。

Verse 67

गंधर्वाप्सरसो यक्षा विद्याधरमहोरगाः । यक्षाः सुपर्णाः पतगा ये चान्ये स्वर्गवासिनः

ガンダルヴァとアプサラス、ヤクシャ、ヴィディヤーダラ、巨大な蛇族、スパルナ（Suparṇa）および他の翼ある者たち—まことに天界の住人すべて—がそこに集い来た。

Verse 68

तदा महोत्सवो जातो देवपुर्यां निरंतरः । शंखतूर्यमृदंगानि नेदुर्दुंदुभयः समम्

そのとき神々の都には、絶え間なき大祭が起こった。法螺貝、ラッパ、太鼓が鳴り響き、ドゥンドゥビの大鼓も一斉に轟いた。

Verse 69

गायकाश्च जगुस्तत्र तथा वाद्यानि वादकाः । नर्तका ननृतुस्तत्र तथा राज्यमहोत्सवे

そこでは歌い手が歌い、奏者が楽器を奏で、舞い手もまた舞った――それは王の灌頂（アビシェーカ）の大祭であった。

Verse 70

अभिषिक्तस्तदा तत्र बृहस्पतिपुरोगमैः

そのときその場で、ブリハスパティを先導として、彼は灌頂（アビシェーカ）を受けた。

Verse 71

अर्चितो देवसूक्तैश्च यथा वद्ग्रहपूजनम् । कृतवांश्चैव ऋषिभिर्विद्वद्भिर्भावितात्मभिः

彼は神々への讃歌によって礼拝され、諸惑星（グラハ）供養の正しい作法に倣って敬われた。さらに、博識で自制し、心を鍛えた仙人たちが諸儀礼をも執り行った。

Verse 72

तथा च सर्वैः परिपूजितो महान्राजा सुराणां नहुषस्तदानीम् । इंद्रासने चेंद् समानरूपः संस्तूयमानः परमेण वर्चसा

かくしてその時、諸天の中の大王ナフシャは、万人により崇敬された。インドラの御座に坐し、姿はまさにインドラに等しく、讃嘆を受けつつ無上の光輝を放っていた。

Verse 73

सुगंधदीपैश्च सुवाससा युतोऽलंकारभोगैः सुविराजितांगः । बभौ तदानीं नहुषो मुनीद्रैः संस्तूयमानो हि तथाऽमरेंद्रैः

芳香の灯火と麗しき衣に飾られ、宝飾と享楽によってその四肢はひときわ輝き、ナフシャはその時、威光を放った——大いなる牟尼たちに讃えられ、また不死の王たる神々にも称揚された。

Verse 74

इति परमकलान्वितोऽसौ सुरमुनिवरगणैश्च पूज्यमानः । नहुषनृपवरोऽभवत्तदानीं हृदि महता हृच्छयेनतप्तः

かくして、至高の諸技に満ち、神々と勝れた牟尼の群れに礼拝されながらも、王の中の最勝者ナフシャはその時、胸の奥に大いなる燃える欲望を抱き、心を灼かれた。

Verse 75

नहुष उवाच । इंद्राणी कथमद्यैव नायाति मम सन्निधौ । तां चाह्वयत शीघ्रं भो मा विलंबितुमर्हथ

ナフシャは言った。「なぜインドラーニーは今日この場に来ぬのだ。諸君、ただちに彼女を呼べ—遅れてはならぬ。」

Verse 76

नहुपस्य वचः श्रुत्वा बृहस्पतिरुदारधीः । शचीभवनमासाद्य उवाच च सविस्तरम्

ナフシャの言葉を聞くと、気高き知恵を備えたブリハスパティはシャチーの住まいへ赴き、彼女に委しく語った。

Verse 77

शक्रस्य दुर्निमित्तेन ह्यनीतो नहुषोऽत्र वै । राज्यार्ते भामिनि त्वं च अर्द्धासनगता भव

シャクラ（インドラ）に不吉な兆しが起こったため、ナフシャはまことにここへ迎えられたのだ。おお情熱の女よ、国のために、そなたもまた玉座の半分に座すべし。

Verse 78

शची प्रहस्य चोवाच बृहस्पतिमकल्मषम् । असौ न परिपूर्णो हि यज्ञैः शक्रासने स्थितः । एकोनमश्वमेधानां शतं कृतमनेन वै

シャチーは微笑み、穢れなきブリハスパティに告げた。「彼はシャクラ（インドラ）の座に就いてはいるが、祭祀の功徳はまだ円満ではない。まことに彼はアシュヴァメーダを百回行ったが、一つ欠けている。」

Verse 79

तस्मान्न योग्यो प्रहस्य चोवाच बृहस्पतिमकल्पणषम् । असौ न परिपूर्णो हि यज्ञैः शक्रासने स्थितः । अवाह्यवाहनेनैव अत्रागत्य लभेत माम्

彼女は微笑んでブリハスパティに言った。「ゆえに彼はふさわしくありません。シャクラの座にあっても、祭祀の功徳は円満ではない。『牽いてはならぬ』乗り物によってのみここへ来させなさい—そのとき初めて、彼は私を得られるでしょう。」

Verse 80

तथेति गत्वा त्वरितो बृहस्पतिरुवाच तम् । नहुषं कामसंतप्तं शच्योक्तं च यथातथम्

「そのとおりに。」そう言ってブリハスパティは急ぎ赴き、欲望に燃えるナフーシャに、シャチーの言葉をありのまま告げた。

Verse 81

तथेति मत्वा राजासौ नहुषः काममोहितः । विमृश्य परया बुद्ध्या अवाह्यं किं प्रशस्यते

「そうなるのだな」と思い、欲望に惑う王ナフーシャは鋭い知恵で省みた。「『牽いてはならぬ』と称えられる乗り物とは、いったい何であろうか。」

Verse 82

स बुद्ध्या च चिरं स्मृत्वा ब्राह्मणाश्चतपस्विनः । अवाह्याश्च भवंत्यस्मादात्मानं वाहयाम्यहम्

彼は久しく思案し、こう結論した。「バラモン—苦行の力ある者たち—はまことに『牽かせてはならぬ』。ゆえに、私は彼らに自らを担がせよう。」

Verse 83

द्वाभ्यां च तस्याः प्राप्त्यर्थमिति मे हृदि वर्तते । शिबिकां च ददौ ताभ्यां द्विजाभ्यां काममोहितः

「この二人によって彼女を得よう」—その思いが彼の胸に宿った。欲望に惑わされ、彼はその二人のバラモンに輿（こし）を与えた。

Verse 84

उपविश्य तदा तस्यां शिवबिकायां समाहितः । सर्पसर्पेति वचनान्नोदयामास तौ तदा

そのとき彼はその輿に坐し、心を整えた。そして「進め、進め！」という言葉で二人に命じ、前へと駆り立てた。

Verse 85

अगस्त्यः शिबिकावाही ततः क्रुद्धोऽशपन्नृपम् । विप्राणामवमंता त्वमुन्मत्तोऽजगरो भव

輿を担いでいたアガスティヤは怒り、王を呪った。「バラモンを侮るゆえに、狂える大蛇（アジャガラ）となれ！」

Verse 86

शापोक्तिमात्रतो राजा पतितो ब्राह्मणस्य हि । तत्रैवाजगरो भूत्वा विप्रशापो दुरत्ययः

呪いの言葉が発せられるや、王はバラモンの前に倒れた。その場で大蛇となった。バラモンの呪詛は、まことに逃れ難い。

Verse 87

यथा हि नहुषो जातस्तथा सर्वेऽपि तादृशाः । विप्राणामवमानेन पतिन्ति निरयेऽशुचौ

ナフシャがそのような破滅に至ったように、同じ振る舞いをする者は皆そうなる。バラモンを辱めることで、彼らは速やかに不浄の地獄へと墜ちる。

Verse 88

तस्मासर्वप्रयत्नेन पदं प्राप्य विचक्षणैः । अप्रमत्तैर्नरैर्भाव्यमिहामुत्र च लब्धये

それゆえ賢者たちは、ふさわしき位に到ったなら、最大の努力と不放逸の覚醒をもって生き、此の世と来世の両方の安寧を得るべきである。

Verse 89

तथैव नहुषः सर्प्पो जातोरण्ये महाभये । एवं चैवाभवत्तत्र देवलोके ह्यराजकम्

かくしてまことにナフシャは、恐るべき大いなる森において蛇となった。かくしてその天界には、王なき状態が生じた。

Verse 90

तथैव ते सुराः सर्वे विस्मयाविष्टचेतसः । अहो बत महत्कष्टं प्राप्तं राज्ञा ह्यनेन वै

そのとき諸天はみな驚嘆に心を奪われて叫んだ。「ああ、なんという大いなる災厄を、この王はまことに自らに招いたことか！」

Verse 91

न मर्त्य लोको न स्वर्गो जातो ह्यस्य दुरात्मनः । सतामवज्ञया सद्यः सुकृतं दग्धमेव हि

その邪悪なる者には、人界も天界ももはや得られなかった。善き人々を侮ったがゆえに、積み重ねた功徳はただちに焼き尽くされたのである。

Verse 92

याज्ञिको ह्यपरो लोके कथ्यतां च महामुने । तदोवाच महातेजा नारदो मुनिसत्तमः

「世には、統べ治めるにふさわしい別の祭祀者が語られております。大聖よ、その者をお説きください。」そのとき、光輝に満ちた仙人の最勝者ナーラダが語り始めた。

Verse 93

ययातिं च महाभागा आनयध्वं त्वरान्विताः । देवदूतास्तु वै तूर्णं ययातिं द्रुतमानयन्

「幸いなる者たちよ、急ぎヤヤーティを連れて来よ。」こうして天の使者たちは、ただちにヤヤーティを速やかに連れて来た。

Verse 94

विमानमारुह्य तदा महात्मा ययौ दिवं देवदूतैः समेतः । पुरस्कृतो देववरैस्तदानीं तथोरगैर्यक्षगंधर्वसिद्धैः

そのとき大いなる魂の者は天のヴィマーナに乗り、天の使者らとともに天界へ赴いた。折しも彼は、最勝の神々のみならず、ナーガ、ヤクシャ、ガンダルヴァ、シッダたちにも敬われた。

Verse 95

आयातः सोऽमरावत्यां त्रिदशैरभितोषितः । इंद्रासने चोपविष्टो बभाषे च स सत्वरम्

アマラーヴァティーに到着すると、彼は神々に迎えられ歓喜を得た。インドラの玉座に座すや、遅滞なくただちに語り始めた。

Verse 96

नारदेनैवमुक्तस्तु त्वं राजा याज्ञिको ह्यसि । सतामवज्ञया प्राप्तो नहुषो दंदशूकताम्

ナーラダはこのように告げた。「王よ、汝はまことにヤジュニャ（祭祀）を修する者である。善き人々を侮ったゆえに、ナフシャは蛇の身へと堕したのだ。」

Verse 97

ये प्राप्नुवंति धर्मिष्ठा दैवेन परमं पदम् । प्राक्तनेनैव मूढास्ते न पश्यंति शुभाशुभम्

たとえ法に篤き者であっても、運命の力により最高の位に至ることがある。だが過去の業に迷わされ、吉と凶、善と不善を見分けられない。

Verse 98

पतंति नरके घोरे स्तब्धा वै नात्र संशयः

驕り高ぶる者は必ず恐るべき地獄に堕ちる——これに疑いはない。

Verse 99

ययातिरुवाच । यैः कृतं पुण्यं तेषां विघ्नः प्रजायते । अल्पकत्वेन देवर्षे विद्धि सर्वं परं मम

ヤヤーティは言った。「功徳を積んだ者にも障りは起こる。おお、神なる仙人よ、これを我が最後の言葉として知れ——すべては自らの努力の小ささと限界によるのだ。」

Verse 100

महादानानि दत्तानि अन्नदानयुतानि च । गोदानानि बहून्येव भूमिदानयुतानि च

大いなる布施がなされ、食の施しも添えられた。さらに多くの牛の施し、土地の施しもまた行われた。

Verse 101

तथैव सर्वाण्यपि चोत्तमानि दानानि चोक्तानि मनीषिभिर्यदा । एतानि सर्वाणि मया तदैव दत्तानि काले च महाविधानतः

また、賢者たちが最上の布施を説き定めたその都度、私はそれらすべてをまさにその時に施した——しかるべき時節に、偉大なる規定に完全に則って。

Verse 102

यज्ञैरिष्टं वाजपेयातिरात्रैर्ज्योतिष्टोमै राजसूयादिभिश्च । शास्त्रप्रोक्तैरश्वमेधादिभिश्च यूपैरेषालंकृता भूः समंतात्

祭祀が執り行われた——ヴァージャペーヤ、アティラートラ、ジョーティシュトーマ、ラージャスーヤなど、さらに聖典に説かれるアシュヴァメーダ等も。四方あまねく、大地は祭柱によって荘厳された。

Verse 103

देवदेवो जगन्नाथ इष्टो यज्ञैरनेकशः । गालवाय पुरे दत्ता कन्या त्वेषा च माधवी

神々の神、世界の主は、数多の祭祀（ヤジュニャ）によって幾度も礼拝された。そして都において、この乙女マードハヴィーはガーラヴァに嫁がされた。

Verse 104

पत्नीत्वेन चतुर्भ्यश्च दत्ताः कन्या मुने तदा । गालवस्य गुरोरर्थे विश्वामित्रस्य धीमतः

おお聖仙よ、そのとき乙女は、ガーラヴァの師である賢智のヴィシュヴァーミトラのために、四人の男に妻として与えられた。

Verse 105

एवं भूतान्यनेकानि सुकृतानि मया पुरा । महांति च बहून्येव तानि वक्तुं न पार्यते

かくして昔、我は多くの善行をなした——大いにして数多く、語り尽くすことはできぬ。

Verse 106

भूयः पृष्टः सर्वदेवैः स राजा कृतं सर्वं गुप्तमेव यथार्थम् । विज्ञातुमिच्छाम यथार्थतोपि सर्वे वयं श्रोतुकामा ययाते

諸天に重ねて問われても、その王は自らの行いのすべてを、真実のままに秘していた。されど我らは皆、真に知りたいのだ、ヤヤーティよ——聞かせてほしい。

Verse 107

वचो निशम्य देवानां ययातिरमितद्युतिः । कथयामास तत्सर्वं पुण्यशेषं यथार्थतः

神々の言葉を聞くや、無量の光輝をもつヤヤーティは、積み重ねた功徳（プンニャ）の残りすべてを、ありのまま真実に語り尽くした。

Verse 108

कथितं सर्वमेतच्च निःशेषं व्यासवत्तदा । स्वपुण्यकथनेनैव ययातिरपतद्भुवि

その後、彼はヴィヤーサの語り口のごとく、これら一切を余すところなく説き明かした。しかも自らの功徳を語っただけで、ヤヤーティは地に倒れ伏した。

Verse 109

तत्क्षणादेव सर्वेषां सुराणां तत्र पश्यताम् । एवमेव तथा जातमराजकमतंद्रितम्

その瞬間、そこに居合わせたすべての神々が見守る中、まさにそのとおりとなった。国は王を失い、誰ひとり安閑としてはいられなかった。

Verse 110

अन्यो न दृश्यते लोके याज्ञिको यो हि तत्र वै । शक्रासनेऽभिषे कार्यं श्रूयतां हि द्विजोत्तमाः

この世において、そこには他に相応しい祭主は見当たらぬ。ゆえにインドラの御座に就くための灌頂（アビシェーカ）を執り行うべきである――聞け、最勝の婆羅門たちよ。

Verse 111

सर्वे सुराश्च ऋषयोऽथ महाफणींद्रा गन्धर्वयक्षखगचारणकिंनराश्च । विद्याधराः सुरगणाप्सरसां गणाश्च चिंतापराः समभवन्मनुजास्तथैव

すべての神々と聖仙、偉大なる蛇王たち、ガンダルヴァ、ヤクシャ、鳥類、チャーラナ、キンナラ、さらにヴィディヤーダラ、天衆の群れとアプサラスの一団――人間たちもまた――皆、憂いと不安に満たされた。