Adhyaya 46

Verse 1

स्कंद उवाच । गतेथ योगिनीवृंदे देवदेवो घटोद्भव । काशीप्रवृत्तिं जिज्ञासुः प्राहिणोदंशुमालिनम्

スカンダは言った。「ヨーギニーの群れが去った後、神々の神ガトードバヴァは、カーシーでの出来事の次第を知ろうとして、アṃシュマーリンを遣わした。」

Verse 2

देवदेव उवाच । सप्ताश्व त्वरितो याहि पुरीं वाराणसीं शुभाम् । यत्रास्ति स दिवोदासो धर्ममूर्तिर्महीपतिः

神々の神は仰せになった。「サプターシュヴァよ、速やかに吉祥なる都ヴァーラーナシーへ赴け。そこには王ディヴォダーサが住まい、ダルマそのものの化身である。」

Verse 3

तस्य धर्मविरोधेन यथातत्क्षेत्रमुद्वसेत् । तथा कुरुष्व भो क्षिप्रं मावमंस्थाश्च तं नृपम्

おお（太陽）よ、速やかに事を運び、彼がダルマに背くがゆえに、その王が聖なるクシェートラ（カーシー）を去るようにせよ。だがその君主を侮ってはならぬ。

Verse 4

धर्ममार्ग प्रवृत्तस्य क्रियते यावमानना । सा भवेदात्मनो नूनं महदेनश्च जायते

ダルマの道に踏み出した者が侮りを受けるなら、その侮辱は必ずや侮る者自身の重い過失となり、大いなる罪が生じる。

Verse 5

तवबुद्धिविकासेन च्यवते चेत्स धर्मतः । तदा सा नगरी भानो त्वयोद्वास्याऽसहैः करैः

もし汝の識見の開花によって、その王がダルマへの反逆から離れ（ダルマへ帰る）ならば、バーヌ（太陽）よ、耐え難い租税によってその都を追い立ててはならぬ。

Verse 6

कामक्रोधौ लोभमोहौ मत्सराहंकृती अपि । ते तत्र न भवेतां यत्तत्कालोपि न तं जयेत्

そこに欲と怒り、貪りと迷い、嫉みと我執が起こらぬようにせよ。そうすれば時そのものさえ彼を打ち負かすことはできぬ。

Verse 7

यावद्धर्मे स्थिराबुद्धिर्यावद्धर्मेस्थिरं मनः । तावद्विघ्नोदयः क्वास्ति विपद्यपि रवे नृषु

知性がダルマに堅く定まり、心がダルマに揺るがずあるかぎり、人々にいかなる障りが起ころうか――たとえ逆境にあっても、ああ太陽よ。

Verse 8

सर्वेषामिह जंतूनां त्वं वेत्सि ब्रध्नचेष्टितम् । अतएव जगच्चक्षुर्व्रज त्वं कार्यसिद्धये

汝はここにある一切の生きものの動きと意図を知り、またブラドナ（太陽）の働きも知る。ゆえに、世界の眼よ、事の成就のために進みゆけ。

Verse 9

रविरादाय देवाज्ञां मूर्तिमन्यां प्रकल्प्य च । नभोध्वगामहोरात्रं काशीमभिमुखोऽभवत्

ラヴィ（太陽）は神々の命を受け、さらに別の姿をとって、昼夜にわたり天空を行き、進路をカーシーへと向けた。

Verse 10

मनसातीवलोलोऽभूत्काशीदर्शनलालसः । सहस्रचरणोप्यैच्छत्तदा खे नैकपादताम्

カーシーを拝見したい一心で、彼の心はひどく落ち着かなくなった。千の足を持ちながら、そのとき天空において、より速く進むために一つの足だけのあり方を望んだ。

Verse 11

हंसत्वं तस्य सूर्यस्य तदा सफलतामगात् । सदा नभोध्वनीनस्य काशीं प्रति यियासतः

そのとき太陽がハンサ（白鳥）の姿をとったことはまことに功を奏した。彼は常に天空の道を行き、ただカーシーへ赴かんと志していたからである。

Verse 12

अथ काशीं समासाद्य रविरंतर्बहिश्चरन् । मनागपि न तद्भूपे धर्मध्वस्तिमवेक्षत

かくしてカーシーに至ったラヴィは、内にも外にも巡り歩いたが、その王においてダルマの滅びを微塵も見いださなかった。

Verse 13

विभावसुर्वसन्काश्यां नानारूपेण वत्सरम् । क्वचिन्नावसरं प्राप तत्र राज्ञि सुधर्मिणि

ヴィバーヴァス（太陽神）はカーシーに一年住み、さまざまな姿に変じたが、正法に堅く立つその王に対し、ただ一つの隙も得られなかった。

Verse 14

कदाचिदतिथिर्भूतो दुर्लभं प्रार्थयन्रविः । न तस्य राज्ञो विषये दुर्लभं किंचिदैक्षत

ある時ラヴィは客人となって得難きものを求めたが、その王の領内には、真に「得られぬ」ものは何一つ見いだせなかった。

Verse 15

कदाचिद्याचको जातो बहुदोपि कदाप्यभूत् । कदाचिद्दीनतां प्राप्तः कदाचिद्गणकोप्यभूत्

ある時は乞食となり、ある時は富みながらも別の姿を装った。時にみすぼらしく落ち、時に勘定役にさえなり、かくして役を次々と変えた。

Verse 16

वेदबाह्यां क्रियां चापि कदाचित्प्रत्यपादयत् । कदाचित्स्थापयामास दृष्टप्रत्ययमैहिकम्

ある時はヴェーダの外にある儀礼さえ唱え、またある時は、目に見える即時の「証し」だけに拠る世俗の説を打ち立てた。

Verse 17

कदाचिज्जटिलो जातः कदाचिच्च दिगंबरः । स कदाचिज्जांगुलिको विषविद्याविशारदः

ある時は結髪の苦行者となり、ある時は天を衣とする裸形の出家者となった。時に彼は蛇使いとして現れ、毒の秘術に通じていた。

Verse 18

सर्वपाषंडधर्मज्ञः कदाचिद्ब्रह्मवाद्यभूत् । ऐंद्रजालिक आसीच्च कदाचिद्भ्रामयञ्जनान्

ある時はあらゆる異端の教説に通じた者となり、ある時はブラフマンを説く高僧・論師を装った。さらにある時は幻術師となって、魔術の業で人々を惑わせた。

Verse 19

नानाव्रतोपदेशैश्च कदाचित्स पतिव्रताः । क्षोभयामास बहुशः सदृष्टांत कथानकैः

ある時はさまざまな誓戒を説き、たびたび貞節を守るパティヴラターたちさえ揺さぶった。譬えを添えた物語を、説得の餌として用いたのである。

Verse 20

कापालिक व्रतधरः कदाचिच्चाभवद्द्विजः । कदाचिदपि विज्ञानी धातुवादी कदाचन

ある時はカーパ―リカの誓いを帯び、ある時は二度生まれのブラーフマナ（ドヴィジャ）となった。時に学識ある者として現れ、時に金属変成を語る錬金の論者となった。

Verse 21

क्वचिद्विप्रः क्वचिद्राजपुत्रो वैश्योंत्यजः क्वचित । ब्रह्मचारी क्वचिदभूद्गृही वनचरः क्वचित्

ある時はヴィプラ、すなわちブラーフマナとなり、ある時は王子となり、ある時はヴァイシャ、さらには被差別の者としてさえ現れた。時に梵行の学生（ブラフマチャーリー）、時に家住者、時に林住の行者となった。

Verse 22

यतिः कदाचिदिति सरूपैरभ्रामयज्जनान् । सर्वविद्यासु कुशलः सर्वज्ञश्चाभवत्क्वचित्

かくして彼は、ある時はヤティ（出家の修行者）となり、さまざまな姿で人々を惑わせた。ある時はあらゆる学芸に通じ、またある時は全知者のごとく現れた。

Verse 23

इति नानाविधै रूपैश्चरन्काश्यां ग्रहेश्वरः । न कदापि जने क्वापि च्छिद्रं प्राप कदाचन

このように、惑星の主はカーシーを多様な変装で巡ったが、いかなる人にも、いかなる所にも、ただ一つの瑕疵すら見いだせなかった。

Verse 24

ततो निनिंद चात्मानं चिंतार्तः कश्यपात्मजः । धिक्परप्रेष्यतां यस्यां यशो लभ्येत न क्वचित्

そのときカश्यパの子は憂いに苦しみ、自らを責めて言った。「ああ、他人の使い走りとなる身など忌まわしい。そこではどこでも名声は得られぬのだ！」

Verse 25

मार्तंड उवाच । मंदरं यदि याम्यद्य सद्यस्तत्क्रुद्ध्यतीश्वरः । अनिष्पादितकार्यार्थे मयि सामान्यभृत्यवत्

マールタンダは言った。「もし今日マンダラへ赴けば、務めを果たせていないゆえに、主はただちに私にお怒りになり、私をありふれた下僕のように扱われるであろう。」

Verse 26

कोपमप्युररीकृत्य यदि यायां कथंचन । कथं तिष्ठे पुरस्तस्य तर्हि वै मूढभृत्यवत्

たとえその怒りを受け入れて無理にでも行くとして、どうして私はその御前に立てようか――愚かな下僕のように。

Verse 27

अथोंकृत्यावहेलं वा यामि चेच्च कथंचन । क्रोधान्निरीक्षेत्त्र्यक्षो मां विषं पेयं तदा मया

あるいは、侮りの「フーン」とひと声だけで、どうにか立ち去ってしまったなら――三つ目の主が怒りにて我を一瞥なさるなら、その時は毒を飲む方がまだましであろう。

Verse 28

हरकोपानले नूनं यदि यातः पतंगताम् । पितामहोपि मां त्रातुं तदा शक्ष्यति नस्फुटम्

もしまことに、ハラの怒りの燃えさかる火に飛び入る蛾となるなら、その時は祖父（ブラフマー）でさえ、私を救うことはほとんどできまい。

Verse 29

स्थास्याम्यत्रैव तन्नित्यं न त्यक्ष्यामि कदाचन । क्षेत्रसंन्यासविधिना वाराणस्यां कृताश्रमः

私はこの地にこそ永く留まり、決して離れない。クシェートラ・サンニャーサの作法により、ヴァーラーナシーに誓願の住処を定めたのだ。

Verse 30

पुरः पुरारेः कायार्थमनिवेद्येह तिष्ठतः । यत्पापं भावि मे तस्य काशीपापस्यनिष्कृतिः

もしここに留まりながら、プラーリ（シヴァ）御前にて任務の件を申し上げないなら――そこから我に生ずるいかなる罪も、カーシーそのものがその罪の贖いとなろう。

Verse 31

अन्यान्यपि च पापानि महांत्यल्पानि यानि च । क्षयंति तानि सर्वाणि काशीं प्रविशतां सताम्

さらにまた、ほかのいかなる罪であれ――大であれ小であれ――カーシーに入る正しき者には、それらはことごとく滅び去る。

Verse 32

बुद्धिपूर्वं मया चैतन्न पापं समुपार्जितम् । पुरारिणैव हि पुराऽशासि धर्मो हि रक्ष्यताम्

この罪は、私が故意に犯したものではなく、みずから進んで積んだものでもない。まことに昔、プラーリ（シヴァ）自らが告げられた――「ダルマを護れ」。

Verse 33

धर्मो हि रक्षितो येन देहे सत्वरगत्वरे । त्रैलोक्यरक्षितं तेन किं कामार्थैः सुरक्षितैः

この移ろいゆく身、たちまち過ぎ去る身体にあってもダルマを護る者は、それによって三界を守る。かかる人に、厳重に守られた欲楽（カーマ）や財（アルタ）が何の要ろうか。

Verse 34

रक्षणीयो यदि भवेत्कामः कामारिणा कथम् । क्षणादनंगतां नीतो बहूनां सुखकार्यपि

もし欲楽（カーマ）が真に守り得るものなら、いかにして「カーマの敵」は一瞬にしてカーマを無身（無形）へと追いやったのか。多くに歓喜をもたらすと言われるのに。

Verse 35

अर्थश्चेत्सर्वथारक्ष्य इति कैश्चिदुदाहृतम् । तत्कथं न हरिश्चंद्रोऽरक्षत्कुशिकनंदने

ある者は、財（アルタ）はいかなる時も守り得ると言う。ならば、クシカの子（ヴィシュヴァーミトラ）に臨んだとき、なぜハリシュチャンドラ王はそれを守れなかったのか。

Verse 36

धर्मस्तु रक्षितः सर्वैरपिदेहव्ययेन च । शिबिप्रभृतिभूपालैर्दधीचिप्रमुखैर्द्विजैः

しかしダルマは、身の滅びをも顧みず、すべての者によって護られてきた。シビに始まる諸王、そしてダディーチに始まるブラーフマナたちによって。

Verse 37

अयमेव हि वै धर्मः काशीसेवनसंभवः । रुषितादपि रुद्रान्मां रक्षिष्यति न संशयः

これこそまことのダルマ、カーシーへの奉仕より生じたもの。たとえルドラが怒ろうとも、このダルマが我を護る。疑いはない。

Verse 38

अवाप्य काशीं दुष्प्रापां को जहाति सचेतनः । रत्नं करस्थमुत्सृज्य कः काचं संजिघृक्षति

得難きカーシーを得て、分別ある者が誰それを捨てようか。手中の宝珠を投げ捨てて、ただのガラスを拾おうとする者が誰か。

Verse 39

वाराणसीं समुत्सृज्य यस्त्वन्यत्र यियासति । हत्वा निधानं पादेन सोर्थमिच्छति भिक्षया

ヴァーラーナシーを捨てて他所へ行こうとする者は、足で埋蔵の宝を蹴り散らし、のちに乞いによって財を求める人のごとし。

Verse 40

पुत्रमित्रकलत्राणि क्षेत्राणि च धनानि च । प्रतिजन्मेह लभ्यंते काश्येका नैव लभ्यते

子・友・伴侶、田地と財は、いずれの生にもまた得られる。されどカーシーのみは、そう容易には得られぬ。

Verse 41

येन लब्धा पुरी काशी त्रैलोक्योद्धरणक्षमा । त्रैलोक्यैश्वर्यदुष्प्रापं तेन लब्धं महासुखम्

三界を救い上げ得る都カーシーを得た者は、三界の王権よりも得難き大いなる安楽を得たのである。

Verse 42

कुपितोपि हि मे रुद्रस्तेजोहानिं विधास्यति । काश्यां च लप्स्ये तत्तेजो यद्वै स्वात्मावबोधजम्

たとえルドラが我に怒り、外なる輝きを失わせようとも、カーシーにおいて我は、自己の真我を悟ることより生ずる真の光輝を得るであろう。

Verse 43

इतराणीह तेजांसि भासंते तावदेव हि । खद्योताभानि यावन्नो जृंभते काशिजं महः

この世の他の光はただしばし輝くのみ。カーシーより生ずる大いなる光明が開くまでは、それらは蛍の光のごとく見える。

Verse 44

इति काशीप्रभावज्ञो जगच्चक्षुस्तमोनुदः । कृत्वा द्वादशधात्मानं काशीपुर्यां व्यवस्थितः

かくして太陽は、カーシーの威力を知り、世界の眼にして闇を払う者として、自らを十二の姿に分かち、カーシーの都に住した。

Verse 45

लोलार्क उत्तरार्कश्च सांबादित्यस्तथैव च । चतुर्थो द्रुपदादित्यो मयूखादित्य एव च

それらは、ロラールカ、ウッタラールカ、サーンバーディティヤ。第四はドルパダーディティヤ、またマユーカーディティヤである。

Verse 46

खखोल्कश्चारुणादित्यो वृद्धकेशवसंज्ञकौ । दशमो विमलादित्यो गंगादित्यस्तथैव च

さらにカカホルカとアルナーディティヤ、そしてヴリッダケーシャヴァと称されるもの。第十はヴィマラーディティヤ、またガンガーディティヤである。

Verse 47

द्वादशश्च यमादित्यः काशिपुर्यां घटोद्भव । तमोऽधिकेभ्यो दुष्टेभ्यः क्षेत्रं रक्षंत्यमी सदा

そして第十二はヤマーディティヤである。おおガトードバヴァよ、彼らは常にカーシープリーの聖なるクシェートラを、闇に沈む邪悪なる者どもから守護する。

Verse 48

तस्यार्कस्य मनोलोलं यदासीत्काशिदर्शने । अतो लोलार्क इत्याख्या काश्यां जाता विवस्वतः

その太陽の心がカーシーを見て切に慕い、落ち着かなくなったとき、ゆえにカーシーにおいてヴィヴァスヴァットは「ロラールカ」と呼ばれるようになった。

Verse 49

लोलार्कस्त्वसिसंभेदे दक्षिणस्यां दिशिस्थितः । योगक्षेमं सदा कुर्यात्काशीवासि जनस्य च

ロラールカはアシサンベーダにあり、南方に鎮まる。彼は常にカーシーに住む人々のヨーガとクシェーマ、すなわち福祉と安寧を成就させる。

Verse 50

मार्गशीर्षस्य सप्तम्यां षष्ठ्यां वा रविवासरे । विधाय वार्षिकीं यात्रां नरः पापै प्रमुच्यते

マールガシールシャ月の第七ティティ、あるいは第六ティティが日曜日に当たるとき、年ごとのヤートラーを修すれば、人は罪より解き放たれる。

Verse 51

कृतानि यानि पापानि नरैः संवत्सरावधि । नश्यंति क्षणतस्तानि षष्ठ्यर्के लोलदर्शनात्

人々が一年のあいだに作ったいかなる罪も、第六ティティの太陽「シャシュティー・アルカ」においてロラールカを拝見（ダルシャナ）すれば、たちまち滅び去る。

Verse 52

नरः स्नात्वासिसंभेदे संतर्प्य पितृदेवताः । श्राद्धं विधाय विधिना पित्रानृण्यमवाप्नुयात्

アシサンベーダ（Asisaṃbheda）にて沐浴し、祖霊の神々を正しく供養して満たし、規定に従ってシュラッダ（Śrāddha）を修すれば、祖先への負債を離れて解放を得る。

Verse 53

लोलार्कसंगमे स्नात्वा दानं होमं सुरार्चनम् । यत्किंचित्क्रियते कर्म तदानंत्याय कल्पते

ロラールカ（Lolārka）の聖なる合流にて沐浴すれば、布施・火供・神々への礼拝など、いかなる行いも尽きることなき功徳の因となる。

Verse 54

सूर्योपरागे लोलार्के स्नानदानादिकाः क्रियाः । कुरुक्षेत्राद्दशगुणा भवंतीह न संशयः

ロラールカ（Lolārka）において日食の時、沐浴や布施などの行は、クルクシェートラ（Kurukṣetra）に比して十倍の功徳をもたらす。疑いはない。

Verse 55

लोलार्के रथसप्तम्यां स्नात्वा गंगासिसंगमे । सप्तजन्मकृतैः पापैर्मुक्तो भवति तत्क्षणात्

ラタ・サプタミー（Ratha-saptamī）の日、ガンガーとアシの合流にあるロラールカ（Lolārka）で沐浴すれば、七生に積んだ罪よりただちに解き放たれる。

Verse 56

प्रत्यर्कवारं लोलार्कं यः पश्यति शुचिव्रतः । न तस्य दुःखं लोकेस्मिन्कदाचित्संभविष्यति

清浄を守り誓戒を保って、毎週日曜日にロラールカ（Lolārka）を拝する者には、この世において悲しみが決して起こらない。

Verse 57

न तस्य दुःखं नो पामा न दद्रुर्न विचर्चिका । लोलार्कमर्के यः पश्येत्तत्पादोदकसेवकः

日曜日に聖なるロラールカ（Lolārka）を拝し、その御足により清められた聖水をいただく者には、悲しみなく、疥癬も白癬も皮膚の発疹も起こらない。

Verse 58

वाराणस्यामुषित्वापि यो लोलार्कं न सेवते । सेवंते तं नरं नूनं क्लेशाः क्षुद्व्याधिसंभवाः

たとえヴァーラーナシーに住んでいても、ロラールカ（Lolārka）を敬い仕えない者には、飢えと病から生じる苦悩が必ず付き従う。

Verse 59

सर्वेषां काशितीर्थानां लोलार्कः प्रथमं शिरः । ततोंऽगान्यन्यतीर्थानि तज्जलप्लावितानिहि

カーシーのあらゆるティールタの中で、ロラールカ（Lolārka）は第一にして「頭」である。他のティールタはあたかも四肢であり、その水の溢れによって清められている。

Verse 60

तीर्थांतराणि सर्वाणि भूमीवलयगान्यपि । असिसंभेदतीर्थस्य कलां नार्हंति षोडशीम्

他のいかなるティールタも、たとえ地上の全域に広がるものであっても、アシ・サンベーダ・ティールタ（Asi-saṃbheda Tīrtha）の栄光の十六分の一にすら及ばない。

Verse 61

सर्वेषामेव तीर्थानां स्नानाद्यल्लभ्यते फलम् । तत्फलं सम्यगाप्येत नरैर्गंगासिसंगमे

あらゆるティールタで沐浴などの行によって得られる功徳の果は、そのまま同じ果として、ガンガー（Gaṅgā）とアシ（Asi）の合流点において人々が完全に得る。

Verse 62

नार्थवादोयमुदितः स्तुतिवादो न वै मुने । सत्यं यथार्थवादोयं श्रद्धेयः सद्भिरादरात्

聖仙よ、これは誇張でも追従でもない。まことの真実、ありのままの言葉であり、善き人々は敬虔に信受すべきである。

Verse 63

यत्र विश्वेश्वरः साक्षाद्यत्र स्वर्गतरंगिणी । मिथ्या तत्रानुमन्यंते तार्किकाश्चानुसूयकाः

ヴィシュヴェーシュヴァラ（シヴァ）自らが現前し、天なる河ガンガーが流れるその地においてさえ、嫉み深い論理家はなお「虚偽」と決めつける。

Verse 64

उदाहरंति ये मूढाः कुतर्कबलदर्पिताः । काश्यां सर्वेर्थवादोयं ते विट्कीटा युगेयुगे

曲がった論理の力に驕り、カ―シーについてのこの言葉を「ただの誇張」と持ち出す愚か者どもは、劫ごとに糞虫である。

Verse 65

कस्यचित्काशितीर्थस्य महिम्नो महतस्तुलाम् । नाधिरोहेन्मुने नूनमपि त्रैलोक्यमंडपः

聖仙よ、まことに三界すべての楼閣をもってしても、天秤に乗って、カ―シーのただ一つのティールタの広大なる威徳に比肩することはできぬ。

Verse 66

नास्तिका वेदबाह्याश्च शिश्नोदरपरायणाः । अंत्यजाताश्च ये तेषां पुरः काशी न वर्ण्यताम्

無神論者、ヴェーダの外にある者、欲と腹にのみ従う者、そして卑しい心の者の前では、カ―シーを語ってはならない。

Verse 67

लोलार्ककरनिष्टप्ता असिधार विखंडिताः । काश्यां दक्षिणदिग्भागे न विशेयुर्महामलाः

ロ―ラールカの光に灼かれ、剣の刃により断ち砕かれたる大いに不浄なる者は、聖なるカーシーの南方の区画に入るべからず。

Verse 68

महिमानमिमं श्रुत्वा लोलार्कस्य नरोत्तमः । न दुःखी जायते क्वापि संसारे दुःखसागरे

ロ―ラールカのこの栄光を聞きし最上の人は、苦しみの海たるこの世において、いずこにも悲嘆として生まれることなし。