Adhyaya 41

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि गायत्रीं च सरस्वतीम् । लक्ष्यीकृत्य कथामेकां पवित्रां द्विजसत्तमाः

聖なるスータは言った。「今より、ガーヤトリーとサラスヴァティーの（偉大さ）を正しく語ろう。おお、最勝の再生者たちよ、ただ一つの清らかな聖なる物語に焦点を定めて。」

Verse 2

कश्यपाख्यो द्विजः पूर्वमस्मिंस्तीर्थद्वये शुभे । स्नात्वातिमहतः पापाद्विमुक्तो नरकप्रदात्

昔、カ―シャパという名のバラモンがいた。彼はこの二つの吉祥なるティールタで沐浴し、地獄を招くほどの甚だ重い罪から解き放たれた。

Verse 3

ऋषय ऊचुः । मुने कश्यपनामासावकरोत्किं हि पातकम् । स्नात्वा तीर्थद्वयेप्यत्र यस्मान्मुक्तोऽभवत्क्षणात्

聖仙たちは言った。「ムニよ、カ―シャパというその者は何の罪を犯したのか。ここで二つのティールタに沐浴しただけで、なぜ瞬時に解放されたのか。」

Verse 4

एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपाबलात् । त्वद्वचोऽमृततृप्तानां न पिपासापि विद्यते

我ら信心に満ちた者に、スータよ、慈悲の力によってこれを語ってください。あなたの言葉の甘露に満たされた者には、もはやいかなる渇きも残りません。

Verse 5

श्रीसूत उवाच । गायत्र्याश्च सरस्वत्या माहात्म्यप्रतिपादकम् । इतिहासं प्रवक्ष्यामि शृण्वतां पापनाशनम्

聖なるスータは言った。「ガーヤトリーとサラスヴァティーの偉大さを讃える古き物語を語ろう。これを聴く者の罪を滅する物語である。」

Verse 6

अभिमन्युसुतो राजा परीक्षिन्नाम नामतः । अध्यास्ते हास्तिनपुरं पालयन्धर्मतो महीम्

アビマンユの子で、名をパリークシトという王がいた。彼はハースティナプラに座し、ダルマに従って大地を守護した。

Verse 7

स राजा जातु विपिने चचार मृगया रतः । षष्टिवर्षवया भूपः क्षुत्तृष्णापरिपीडितः

その王はある時、狩猟に心を奪われて森をさまよった。六十歳の君主は、飢えと渇きに苦しめられていた。

Verse 8

नष्टमेकं स विपिने मार्गयन्मृगमादरात् । ध्यानारूढं मुनिं दृष्ट्वा प्राह तं चीरवाससम्

森で迷い去った鹿を熱心に探していると、樹皮の衣をまとい禅定に入った聖仙（ムニ）を見いだし、彼に語りかけた。

Verse 9

मया बाणेन विपिने मृगो विद्धोऽधुना मुने । दृष्टः स किं त्वया विद्वन्विद्रुतो भयकातरः

「おおムニよ、ただいま森で一頭の鹿が我が矢に射られた。賢者よ、恐れにおののき逃げ去るその鹿を見なかったか。」

Verse 10

समाधिनिष्ठो मौनित्वान्न किं चिदपि सोऽब्रवीत् । ततो धनुरटन्याऽसौ स्कंधे तस्य महामुनेः

彼はサマーディに安住し、沈黙の誓いを守って、一言も語らなかった。するとその者（王）は、その大いなる牟尼の肩に弓と矢筒を置いた。

Verse 11

निधाय मृतसर्पं तु कुपितः स्वपुरं ययौ । मुनेस्तस्य सुतः कश्चिच्छृंगीनाम बभूव वै

死んだ蛇を（その聖者の上に）置くと、王は怒りに燃えて自らの都へ帰っていった。その牟尼にはまことに一人の子があり、名をシュリンギー（Śṛṅgī）といった。

Verse 12

सखा तस्य कृशाख्योऽभूच्छृंगिणो द्विजसत्तमाः । सखायं शृङ्गिणं प्राह कृशाख्यः स सखा ततः

おお、最勝の二度生まれよ、彼の友はクリシャ（Kṛśa）という者であった。そこでその友クリシャが、伴侶のシュリンギー（Śṛṅgī）に語りかけた。

Verse 13

पिता तव मृतं सर्पं स्कंधेन वहतेऽधुना । मा भूद्दर्पस्तव सखे मा कृथास्त्वं मदं वृथा

「お前の父上はいま、肩に死んだ蛇を負っておられる。友よ、汝の内に驕りが起こらぬように。むなしく慢心に溺れるな。」

Verse 14

सोऽवदत्कुपितः शृंगी दित्सुश्शापं नृपाय वै । मत्ताते शवसर्पं यो न्यस्तवान्मूढचेतनः

そのときシュリンギー（Śṛṅgī）は憤怒し、王に呪詛を放たんとして言った。「我が父上に死蛇を載せた、あの愚かで迷える者め……」

Verse 15

स सप्तरात्रान्म्रियतां संदष्टस्तक्षकाहिना । शशापैवं मुनिसुतः सौभद्रेयं परीक्षितम्

「七夜のうちに、蛇タクシャカに噛まれて死すべし！」かくして聖仙の子は、スバドラの子パリークシットを呪った。

Verse 16

शमीकाख्यः पिता तस्य श्रुत्वा शप्तं सुतेन तम् । नृपं प्रोवाच तनयं शृंगिणं मुनिपुंगवः

その父、シャミーカと名高い聖仙は、王がわが子に呪われたと聞き、わが子シュリンギーに語りかけた――仙人の中の雄として。

Verse 17

रक्षकं सर्वलोकानां नृपं किं शप्तवानसि । अराजके वयं लोके स्थास्यामः कथमंजसा

「なぜ汝は、諸世界の守護者たる王を呪ったのか。王なき世となれば、われらはいかにして安らかに住まえようか。」

Verse 18

क्रोधेन पातकमभून्न त्वया प्राप्यते सुखम् । यः समुत्पादितं कोपं क्षमयैव निरस्यति

「怒りより罪は生じ、これによって汝は幸福を得ぬ。起こった憤りを、ただ赦しによって退ける者こそ、真にそれを克服する。」

Verse 19

इह लोके परत्रासावत्यंतं सुखमेधते । क्षमायुक्ता हि पुरुषा लभंते श्रेय उत्तमम्

「この世にも彼の世にも、限りない安楽は栄える。赦しを具えた人は、最上の善（しゅれーや）を得るがゆえである。」

Verse 20

ततः शमीकः स्वं शिष्यं प्राह गौरमुखाभिधम् । भो गौ मुख गत्वा त्वं वद भूपं परीक्षितम्

そのときシャミーカは、ガウラムカと名づけられた弟子に言った。「おおガウラムカよ、行ってパリークシット王に告げ知らせよ。」

Verse 21

इमं शापं मत्सुतोक्तं तक्षकाहिविदंशनम् । पुनरायाहि शीघ्रं त्वं मत्समीपे महामते

「この呪詛は—わが子が口にしたもの—蛇タクシャカの致命の噛みつきを招く。大いなる心の者よ、急ぎ私のもとへ戻れ。」

Verse 22

एवमुक्तः शमीकेन ययौ गौरमुखो नृपम् । समेत्य चाब्रवीद्भूपं सौभद्रेयं परीक्षितम्

シャミーカにそう告げられると、ガウラムカは王のもとへ赴いた。面会して、スバドラーの子パリークシット王に申し述べた。

Verse 23

दृष्ट्वा सर्पं पितुः स्कन्धे त्वया विनिहितं मृतम् । शमीकस्य सुतः शृंगी शशाप त्वां रुषान्वितः

父の肩にあなたが置いた死んだ蛇を見て、シャミーカの子シュリンギーは怒りに燃え、あなたを呪った。

Verse 24

एतद्दिनात्सप्तमेऽह्नि तक्षकेण महाहिना । दष्टो विषाग्निना दग्धो भूयादाश्वभिमन्युजः

「今日より数えて七日目に、アビマンユの子は大蛇タクシャカに噛まれ、毒の火によって焼き尽くされよ。」

Verse 25

एवं शशाप त्वां राजञ्छृंगी तस्य मुनेः सुतः । एतद्वक्तुं पिता तस्य प्राहिणोन्मां त्वदंतिकम्

「かくして、あの牟尼の子シュリンギー（Śṛṅgī）は汝を呪った、王よ。これを告げるため、彼の父は私を汝の御前へ遣わした。」

Verse 26

इतीरयित्वा तं भूपमाशु गौरमुखो ययौ । गते गौरमुखे पश्चाद्राजा शोकपरायणः

こうして王に告げ終えると、ガウラムカ（Gauramukha）は速やかに去った。彼が去ったのち、王は悲嘆にすっかり沈んだ。

Verse 27

अभ्रंलिहमथोत्तुंगमेकस्तंभं सुविस्तृतम् । मध्येगंगं व्यतनुत मंडपं नृपपुंगवः

やがて王たちの雄は、ガンガー（Gaṅgā）のただ中に、雲を舐めるかのごとき一本の柱に支えられた、高く広大なマンダパ（maṇḍapa）を築いた。

Verse 28

महागारुडमंत्रज्ञैरौषधज्ञैश्चिकित्सकैः । तक्षकस्य विषं हंतुं यत्नं कुर्वन्समाहितः

大ガールダ・マントラ（Gāruḍa-mantra）に通じた者と、薬草に巧みな医師たちを伴い、彼は心を定めてタクシャカ（Takṣaka）の毒を滅せんと努めた。

Verse 29

अनेकदेवब्रह्मर्षिराजर्षिप्रवरान्वितः । आस्ते तस्मिन्नृपस्तुंगे मंडपे विष्णुभक्तिमान्

多くの尊きデーヴァ（deva）、ブラフマルシ（brahmarṣi）、そして優れたラージャルシ（rājārṣi）に伴われ、ヴィシュヌ（Viṣṇu）に帰依するその王は、かの高きマンダパ（maṇḍapa）に留まった。

Verse 30

तस्मिन्नवसरे विप्रः काश्यपो मांत्रिकोत्तमः । राजानं रक्षितुं प्रायात्तक्षकस्य महाविषात्

その時、マントラに通じた者の中でも最勝の婆羅門カ―シャパは、タクシャカの恐るべき毒から王を守らんとして旅立った。

Verse 31

सप्तमेऽहनि विप्रेंद्रो दरिद्रो धनकामुकः । अत्रांतरे तक्षकोऽपि विप्ररूपी समाययौ

七日目、その最勝の婆羅門は、貧しく財を求めつつも道を急いでいた。折しもタクシャカもまた、婆羅門の姿に身を変えて到来した。

Verse 32

मध्येमार्गं विलोक्याथ कश्यपं प्रत्यभाषत । ब्राह्मण त्वं कुत्र यासि वद मेऽद्य महामुने

道中で彼を見とめると、カ―シャパに語りかけた。「婆羅門よ、どこへ行かれるのか。今日、我に告げよ、大いなる牟尼よ。」

Verse 33

इति पृष्टस्तदावादीत्काश्यपस्तक्षकं द्विजाः । परीक्षितं महाराजं तक्षकोऽद्य विषाग्निना

そう問われて、カ―シャパはタクシャカに答えた。「婆羅門たちよ、今日タクシャカは毒の火によって大王パリークシトを焼き尽くすであろう。」

Verse 34

दक्ष्यते तं शमयितुं तत्समीपमुपैम्यहम् । इत्युक्तवंतं तं विप्रं तक्षकः पुनरब्रवीत्

「その（毒）を鎮めることができる。ゆえに彼のもとへ近づくのだ」と婆羅門は言った。そう語り終えると、タクシャカは再び彼に答えた。

Verse 35

तक्षकोहं द्विजश्रेष्ठ मया दष्टश्चिकित्सितुम् । न शक्यो ऽब्दशतेनापि महामंत्रायुतैरपि

「我はタクシャカ、ああ最勝の二度生まれよ。我に噛まれし者は癒えぬ――百年を経ても、幾万の大マントラをもってしても。」

Verse 36

चिकित्सितुं चेन्मद्दष्टं शक्तिरस्ति तवाधुना । अनेकयोजनोच्छ्रायमिमं वटतरुं त्वहम्

「もし今まことに、我に噛まれし者を治す力が汝にあるなら、見よ。このバニヤンの樹は幾ヨージャナも高い――まずこれで試してみよう。」

Verse 37

दशाम्युज्जीवयैनं त्वं समर्थोऽस्ति ततो भवान् । इतीरयित्वा तं वृक्षमदशत्तक्षकस्तदा

「我はこれを噛む。汝にできるなら甦らせよ。そうすれば汝の力量は証されよう。」そう言い終えると、タクシャカはその樹を噛んだ。

Verse 38

अभवद्भस्मसात्सोऽपि वृक्षोऽत्यंतं समूर्च्छितः । पूर्वमेव नरः कश्चित्तं वृक्षमधिरूढवान्

その樹もまた灰と化し、すっかり打ち倒されて気絶したかのようであった。だがそれ以前に、ある男がすでにその樹に登っていた。

Verse 39

तक्षकस्य विषोल्काभिः सोऽपि दग्धोऽभवत्तदा । तं नरं न विजिज्ञाते तौ च काश्यपतक्षकौ

タクシャカの毒の燃える熾火によって、その男もまたその時焼き尽くされた。だがカ―シャパもタクシャカも、その男が誰であるかを知らなかった。

Verse 40

काश्यपः प्रतिजज्ञेऽथ तक्षकस्यापि शृण्वतः । तन्मंत्रशक्तिं पश्यंतु सर्वे विप्रा हि नोऽधुना

そのときカ―श्यパは誓願を立て、タクシャカもまた聞いていた。「今こそ、すべてのバラモンたちは、わが真言（マントラ）の力を見届けよ。」

Verse 41

इतीरयित्वा तं वृक्षं भस्मीभूतं विषाग्निना । अजीवयन्मन्त्रशक्त्या काश्यपो मांत्रिकोत्तमः

そう言い終えると、毒の火によって灰と化したその樹を、真言に通じた者の中の第一であるカ―श्यパが、真言の力によってよみがえらせた。

Verse 42

नरोऽपि तेन वृक्षेण साकमुज्जीवितोऽभवत् । अथाब्रवीत्तक्षकस्तं काश्यपं मंत्रकोविदम्

その樹とともに、その男もまた息を吹き返した。そこでタクシャカは、真言に精通するカ―श्यパに語りかけた。

Verse 43

यथा न मुनिवाङ्मिथ्या भवेदेवं कुरु द्विज । यत्ते राजा धनं दद्यात्ततोपि द्विगुणं धनम्

「聖仙（ムニ）の言葉が虚しくならぬように、婆羅門よ、こうせよ。王が汝に与えるであろう財を、我はその倍与えよう。」

Verse 44

ददाम्यहं निवर्तस्व शीघ्रमेव द्विजोत्तम । इत्युक्त्वानर्घ्यरत्नानि तस्मै दत्त्वा स तक्षकः

「与えよう。最勝の二度生まれ（ドヴィジャ）よ、ただちに引き返せ。」そう言ってタクシャカは、値のつけがたい宝玉を彼に授けた。

Verse 45

न्यवर्तयत्काश्यपं तं ब्राह्मणं मंत्रको विदम् । अल्पायुषं नृपं मत्वा ज्ञानदृष्ट्या स काश्यपः

かくして、真言に通じたバラモンのカーश्यパは引き返した。智慧の眼によって、王の命が短いと悟ったのである。

Verse 46

स्वाश्रमं प्रययौ तूष्णीं लब्धरत्नश्च तक्षकात् । सोऽब्रवीत्तक्षकः सर्वान्सर्पानाहूय तत्क्षणे

彼は黙して自らのアーシュラマへ帰り、タクシャカから宝玉を得ていた。するとタクシャカはその場で一切の蛇を召し集め、語った。

Verse 47

यूयं तं नृपतिं प्राप्य मुनीनां वेषधारिणः । उपहारफलान्याशु प्रयच्छत परीक्षिते

「汝らはその王のもとへ行け。牟尼の装いに身を包み、パリークシトに供物の果実を速やかに捧げよ。」

Verse 48

तथेत्युक्त्वा सर्वसर्पा ददू राज्ञे फलान्यमी । तक्षकोपि तदा तत्र कस्मिंश्चिद्बदरीफले

「然り」と答えて、すべての蛇は王に果実を献じた。タクシャカもまた、その場その時に、あるバダリー（棗）の実の中へ入り込んだ。

Verse 49

कृमिवेषधरो भूत्वा व्यतिष्ठद्दंशितुं नृपम् । अथ राजा प्रदत्तानि सर्पैर्ब्राह्मणरूपकैः

彼は虫の姿となって、王に噛みつかんと待ち伏せした。すると王は、バラモンの姿を取った蛇たちが献じた果実に目を留めた。

Verse 50

परीक्षिन्मंत्रवृद्धेभ्यो दत्त्वा सर्वफलान्यपि । कौतूहलेन जग्राह स्थूलमेकं फलं करे

パリークシットは、マントラに通じた年長の者たちにすべての果実を捧げ、好奇心から大きな一つの果実を手に取った。

Verse 51

अस्मिन्नवसरे सूर्योऽप्यस्ताचलमगाहत । मिथ्या ऋषिवचो मा भूदिति तत्रत्यमानवाः

まさにその時、太陽さえも西の山へ沈んだ。聖仙（リシ）の言葉が虚しくなることを恐れ、その場の人々は不安に包まれた。

Verse 52

अन्योयमवदन्त्सर्वे ब्राह्मणाश्च नृपास्तथा । एवं वदत्सु सर्वेषु फले तस्मिन्नदृश्यत

皆は、バラモンも王たちも等しく「これは別のものだ」と口々に言った。そう語り合ううち、その果実の中に何かが見えた。

Verse 53

फले रक्तकृमिः सर्वे राज्ञा चापि परीक्षिता । अयं किं मां दशेदद्य कृमिरित्युक्तवा न्नृपः

果実の中に血のように赤い虫がいるのを皆が見、王もまたそれを確かめた。王は言った。「この虫に何ができよう。今日、私を噛めるのか。」

Verse 54

निदधे तत्फलं कर्णे सकृमि द्विजसत्तमाः । तक्षकोऽस्मिन्स्थितः पूर्वं कृमिरूपी फले तदा

おお、バラモンの中の最勝者たちよ。彼はその果実を—虫ごと—自らの耳に当てた。実はタクシャカが以前からその果実に潜み、その時は虫の姿を取っていたのである。

Verse 55

निर्गत्य तत्फलादाशु नृपदे हमवेष्टयत् । तक्षकावेष्टिते भूपे पार्श्वस्था दुद्रुवुर्भयात्

その果よりたちまち現れ出でて、王の身に巻きついた。タクシャカに絡め取られた王を見て、傍らの者たちは恐れ逃げ去った。

Verse 56

अनंतरं नृपो विप्रास्तक्षकस्य विषाग्निना । दग्धोऽभूद्भस्मसादाशु सप्रासादो बलीयसा

その直後、ああブラーフマナたちよ、王は宮殿もろとも、タクシャカの火のごとき毒によってたちまち焼き尽くされ、灰と化した。あまりに強烈であった。

Verse 57

कृत्वोर्ध्वदैहिकं तस्य नृपस्य सपुरोहिताः । मंत्रिणस्तत्सुतं राज्ये जनमेजयनामकम्

その王のために死後の儀礼を営んだのち、重臣たちは王家の祭司とともに、その子ジャナメージャヤを王位に就けた。

Verse 58

राजानमभ्यषिंचन्वै गजद्रक्ष णवांछया । तक्षकाद्रक्षितुं भूपमायातः काश्यपाभिधः

まことに彼らは王統の守護を願い、王に灌頂の儀を施して即位させた。そこへカ―シュヤパと名づくブラーフマナが来て、タクシャカから君主を守ろうとした。

Verse 59

यो ब्राह्मणो मुनिश्रेष्ठाः स सर्वैर्निंदितो जनैः । बभ्राम सकलान्देशाञ्छिष्टैः सर्वैश्च दूषितः

おお最勝の聖仙たちよ、そのブラーフマナはあらゆる人々に非難された。すべての徳ある者に咎められ、彼は恥を負って諸国をさまよった。

Verse 60

अवस्थानं न लेभेऽसौ ग्रामे वाप्याश्रमेऽपि वा । यान्यान्देशानसौ यातस्तत्रतत्रमहाजनैः

彼は住み定まる場所を得られなかった――村にも、修行庵（アーシュラマ）にも。どの国土へ赴いても、至るところで共同体の有力者たちが彼に立ちはだかった。

Verse 61

तत्तद्देशान्निरस्तः स शाकल्यं शरणं ययौ । प्रणम्य शाकल्यमुनिं काश्यपो निन्दितो जनैः । इदं विज्ञापयामास शाकल्याय महात्मने

地から地へと追われ、彼はシャーカリヤに帰依した。人々にそしられたカ―シュヤパは、聖仙シャーカリヤに礼拝し、この事の次第をその大いなる御方に申し上げた。

Verse 62

काश्यप उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ शाकल्य हरिवल्लभ

カーシュヤパは言った。「おおバガヴァーン、あらゆるダルマを知る御方よ――おおシャーカリヤ、ハリに愛されし御方よ――」

Verse 63

मुनयो ब्राह्मणाश्चान्ये मां निंदंति सुहृज्जनाः । नास्याहं कारणं जाने किं मां निंदंति मानवाः

「聖仙たちも、ブラーフマナたちも、さらには善意の友までもが私を非難します。その理由が分かりません――なぜ人々は私を責め立てるのですか。」

Verse 64

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुस्त्रीगमनं तथा । स्तेयं संसर्गदोषो वा मया नाचरितः क्वचित्

「ブラーフマナ殺し、酒を飲むこと、師の妻に近づくこと、盗み、あるいは汚れた交わりの罪――そのいずれも、私は決して行っておりません。」

Verse 65

अन्यान्यपि हि पापानि न कृतानि मया मुने । तथापि निंदंति जना वृथा मां बांधवादयः

「ほかの罪もまた、聖仙よ、わたしは犯しておりません。それなのに人々は—親族や他の者たちが—理由もなくわたしを非難します。」

Verse 66

जानासि चेत्त्वं शाकल्य मया दोषं कृतं वद । उक्तोऽथ काश्यपेनैवं शाकल्याख्यो महामुनिः । क्षणं ध्यात्वा बभाषे तं काश्यपं द्विजसत्तमाः

「もし知っているなら、シャーカリヤよ、わたしが犯した過ちを告げよ。」こうしてカーシャパに問われた名高き大牟尼シャーカリヤは、しばし黙想し、やがて二度生まれの最勝者カーシャパに語りかけた。

Verse 67

शाकल्य उवाच । परीक्षितं महाराजं तक्षकाद्रक्षितुं भवान्

シャーカリヤは言った。「あなたはタクシャカからパリークシト王を守るべきであった——」

Verse 68

अयासीदर्धमार्गे तु तक्षकेण निवारितः । चिकित्सितुं समर्थोऽपि विषरोगादिपीडितम्

「あなたは出立したが、道半ばでタクシャカに阻まれた——毒や病などに苦しむ者を治療する力がありながら。」

Verse 69

यो न रक्षति लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । क्रोधात्कामाद्भयाल्लोभान्मात्सर्यान्मोहतोऽपि वा

「貪りのために（危難の者を）守らぬ者は、ブラーフマナ殺しと呼ばれる。怒り、欲望、恐れ、貪欲、嫉み、あるいは迷妄によってであっても——」

Verse 70

यो न रक्षति विप्रेंद्र विषरोगातुरं नरम् । ब्रह्महा स सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः

おお、婆羅門の中の最勝者よ。毒や病に苦しむ人を守らぬ者は、婆羅門殺し、酒飲み、盗人、そして師（グル）の寝床を汚す者に等しい罪を負う。

Verse 71

संसर्गदोषदुष्टश्च नापि तस्य हि निष्कृतिः । कन्याविक्रयिणश्चापि हयविक्रयिणस्तथा

邪な交わりの過失により汚れた者には、まことに贖罪はない。同様に、娘を（婚姻において）売る者も、また馬を売る者も非難される。

Verse 72

कृतघ्न स्यापि शास्त्रेषु प्रायश्चित्तं हि विद्यते । विषरोगातुरं यस्तु समर्थोपि न रक्षति

恩知らずの者にさえ、聖典（シャーストラ）は贖罪を説く。だが、力がありながら、毒や病に苦しむ人を守らぬ者は——

Verse 73

न तस्य निष्कृतिः प्रोक्ता प्रायश्चित्तायुतैरपि । न तेन सह पंक्तौ च भुंजीत सुकृती जनः

そのような者には、幾万の苦行をもってしても贖罪は説かれない。善き功徳ある人は、同じ列に並んで食してはならない。

Verse 74

न तेन सह भाषेत न पश्येत्तं नरं क्वचित् । तत्संभाषणमात्रेण महापातकभाग्भवेत्

彼と語ってはならず、どこであれその男を見てもならない。彼と話すだけで、人は大罪の分け前を負うことになる。

Verse 75

परीक्षित्स महाराजः पुण्यश्लोकश्च धार्मिकः । विष्णुभक्तो महायोगी चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

マハーラージャ・パリークシットは聖なる名声に輝き、ダルマに堅く立つ者であった。ヴィシュヌの帰依者にして大いなるヨーギー、四ヴァルナの秩序を護る守護者である。

Verse 76

व्यासपुत्राद्धरिकथां श्रुतवान्भक्तिपूर्वकम् । अरक्षित्वा नृपं तं त्वं वचसा तक्षकस्य यत्

ヴィヤーサの子からハリの聖なる物語を信愛をもって聞いたにもかかわらず、タクシャカに関わる言葉（呪詛）のゆえに、あなたはその王を守れなかった。

Verse 77

निवृत्तस्तेन विप्रेंद्रैर्बांधवैरपि दूष्यसे । स परीक्षिन्महाराजो यद्यपि क्ष णजीवितः

務めから退いたため、あなたは最上のバラモンたちにも、さらには身内にさえ非難される。あのマハーラージャ・パリークシットは、たとえ命が刹那ほどしか残っていなくとも—

Verse 78

तथापि यावन्मरणं बुधैः कार्यं चिकित्सनम् । यावत्कण्ठगताः प्राणा मुमूर्षोर्मानवस्य हि

それでも賢者は死に至るまで治療を施すべきである。臨終の者の息（プラーナ）がまだ喉元に達していない限り、すなわち最後の瞬間まで。

Verse 79

तावच्चिकित्सा कर्तव्या कालस्य कुटिला गतिः । इति प्राहुः पुरा श्लोकं भिषग्वैद्याब्धिपारगाः

その限り治療はなされるべきである。時の歩みは曲がりくねり、測りがたい。かくして古来、医の大海を渡り尽くした医師たちはこの偈を説いた。

Verse 80

अतश्चिकित्साशक्तोऽपि यस्मादकृतभेषजः । अर्धमार्गे निवृत्तस्त्वं तेन तं हतवानसि । शाकल्येनैवमुदितः काश्यपः प्रत्यभाषत

ゆえに、汝は治療の力を持ちながら、薬を施さず、道の半ばで引き返した。そのために彼を殺したも同然である。シャーカリヤにこう告げられて、カश्यパは答えた。

Verse 81

काश्यप उवाच । ममैतद्दोषशांत्यर्थमुपायं वद सुव्रत

カश्यパは言った。「善き誓いを守る御方よ、このわが過失を鎮めるための方法を告げてください。」

Verse 82

येन मां प्रतिगृह्णीयुर्बांधवाः ससुहृज्जनाः

「いかなる手立てによって、親族が—友や善意の人々とともに—再び私を受け入れてくれるのでしょうか。」

Verse 83

कृपां मयि कुरुष्व त्वं शाकल्य हरिवल्लभ । काश्यपेनैवमुक्तस्तु शाकल्योपि मुनीश्वरः । क्षणं ध्यात्वा जगादैवं काश्यपं कृपया तदा

「どうか私に慈悲を、シャーカリヤよ、ハリに愛されし御方よ。」カश्यパにこう請われて、聖仙の主シャーカリヤはしばし黙想し、やがて慈しみをもってカश्यパに語った。

Verse 84

शाकल्य उवाच । अस्य पापस्य शात्यर्थमुपायं प्रवदामि ते

シャーカリヤは言った。「この罪を鎮めるために、ふさわしい方法を汝に説き明かそう。」

Verse 85

तत्कर्त्तव्यं त्वया शीघ्रं विलंबं मा कृथा द्विज । दक्षिणांबुनिधौ सेतौ गंधमादनपर्वते

ただちにこれを成せ。遅れてはならぬ、二度生まれし者よ。南の大海のセートゥにて、ガンダマーダナ山にて……

Verse 86

अस्ति तीर्थद्वयं विप्रा गायत्री च सरस्वती । तत्र त्वं स्नानमात्रेण शुद्धो भूयाश्च तत्क्षणे

婆羅門よ、そこには二つの聖なるティールタがある。ガーヤトリーとサラスヴァティーである。そこでただ沐浴するだけで、その瞬間に清浄となろう。

Verse 87

गायत्र्या च सरस्वत्या जलवात स्पृशो नरः । विधूय सर्वपापानि स्वर्गं यास्यंति निर्मलाः

ガーヤトリーとサラスヴァティーの水、さらには浄めの風に触れる者は、あらゆる罪を振り払い、汚れなきまま天界へ赴く。

Verse 88

तद्याहि शीघ्र विप्र त्वं गायत्रीं च सरस्वतीम् । इत्युक्तः काश्यपस्तेन शाकल्येन द्विजोत्तमाः

ゆえに急ぎ行け、婆羅門よ、ガーヤトリーとサラスヴァティーのもとへ。シャーカリヤにこう告げられ、二度生まれし者の最勝たるカ―シャパは実行に移ろうとした。

Verse 89

नत्वा मुनिं च शाकल्यं तमापृच्छ्य मुनीश्वरम् । तेन चैवाभ्यनुज्ञातः प्रययौ गन्धमादनम्

カ―シャパは聖仙シャーカリヤに礼拝し、牟尼たちの主に暇乞いして、許しを得るや、ガンダマーダナへと旅立った。

Verse 90

तत्र गत्वा च गायत्रीसरस्वत्यौ च काश्यपः । नत्वा तीर्थद्वयं भक्त्या दण्डपाणिं च भैरवम्

そこに至ると、カ―श्यパはガーヤトリーとサラスヴァティーのもとへ赴いた。信愛をもって二つのティールタに礼拝し、さらに棍棒を執るバイラヴァ、ダンダパーニにも礼拝した。

Verse 91

संकल्पपूर्वं तत्तीर्थे सस्नौ नियमसंयुतः । तीर्थद्वये स्नानमात्रान्मुक्तपापोऽथ काश्यपः

彼はまず厳粛なサンカルパ（誓願）を立て、戒めを守ってそのティールタで沐浴した。二つの聖なるティールタで沐浴しただけで、カ―श्यパは罪より解き放たれた。

Verse 92

तीर्थद्वयस्य तीरेऽसौ किंचित्कालं तु तस्थिवान् । तस्मिन्काले च गायत्रीसरस्वत्यौ मुनीश्वराः

彼は二つの聖なる水辺の岸に、しばし留まっていた。その時まさに、ムニの中の主たちよ、ガーヤトリーとサラスヴァティーがそこに顕現しようとしていた。

Verse 93

प्रादुर्बभूवतुर्मूर्ते सर्वाभरणभूषिते । देव्यौ ते स नमस्कृत्य काश्यपो भक्तिपूर्वकम्

その二柱の女神は、あらゆる宝飾に飾られた具現の御姿として顕れた。カ―श्यパは信愛をもって彼女らに礼拝した。

Verse 94

के युवां रूपसंपन्ने सर्वालंकारसंयुते । इति पप्रच्छ दृष्ट्वा ते काश्यपो हृष्टमानसः । तेन पृष्टे च गायत्रीसरस्वत्यौ तमूचतुः

「汝ら二柱は誰であられるのか。かくも輝く御姿にして、あらゆる荘厳を具えておられるとは。」見て心喜び、カ―श्यパはこう問うた。問われて、ガーヤトリーとサラスヴァティーは彼に答えた。

Verse 95

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । काश्यपावां हि गायत्रीसरस्वत्यौ विधिप्रिये

ガーヤトリーとサラスヴァティーは言った。「おおカश्यパよ、聖なる規範に愛されし者よ、われらこそガーヤトリーとサラスヴァティーである。」

Verse 96

एतत्तीर्थस्वरूपेण नित्यं वर्तावहे त्वतः । अत्र तीर्थद्वये स्नानादावां तुष्टे तवाधुना

「われらは常にここに、このティールタそのものの姿として住まう。汝がこの二つの聖なる水で沐浴したゆえに、われら二柱はいま汝を喜び受け入れた。」

Verse 97

वरं मत्तो वृणीष्व त्वं यदिष्टं काश्यप द्विज । स्नांति तीर्थद्वये येऽत्र दास्यावस्तदभीप्सितम्

「われらより恩寵を選べ—汝の望むままに、カश्यパよ、二度生まれし者よ。ここでこの二つのティールタにて沐浴する者には、われらがその願いを授けよう。」

Verse 98

श्रुत्वा वचस्तद्गायत्रीसरस्वत्योः स काश्यपः । तुष्टाव वाग्भिरग्र्याभिस्ते देव्यौ वेधसः प्रिये

ガーヤトリーとサラスヴァティーの言葉を聞くや、カश्यパは創造主（ブラフマー）に愛されるその二柱の女神を、最上の讃歌の言葉で称えた。

Verse 99

काश्यप उवाच । चतुराननगेहिन्यौ जगद्धात्र्यौ नमाम्यहम् । विद्यास्वरूपे गायत्री सरस्वत्यौ शुभे उभे

カश्यパは言った。「四面の主（ブラフマー）とともに住まい、世界を支える二柱に、われは礼拝する。聖なる知の本体たるガーヤトリーとサラスヴァティー、吉祥なる二柱よ。」

Verse 100

सृष्टिस्थित्यंतकारिण्यौ जगतो वेदमातरौ । हव्यकव्यस्वरूपे च चंद्रादित्यविलोचने

汝ら二柱は創造・維持・滅尽を司り、全世界のヴェーダの母である。汝らは神々と祖霊への供物そのものの姿として現れ、汝らの眼は月と太陽である。

Verse 110

काश्यपोऽपि कृतार्थः सन्स्व देशं प्रति निर्ययौ । बांधवा ब्राह्मणाः सर्वे काश्यपं गतकिल्बिषम्

カーシュヤパもまた目的を成就して、自国へと旅立った。すると一族のブラーフマナたちは皆、罪過を離れたカーシュヤパを敬い礼拝した。

Verse 113

यो गायत्र्यां सरस्वत्यां स स्नातफलमश्नुते

ガーヤトリーとサラスヴァティーにて沐浴する者は、聖なる沐浴の果報を余すところなく得る。