Adhyaya 4

Verse 1

ऋषय ऊचुः । भगवन्राक्षसः कोऽसौ सूत पौराणिकोत्तम । विष्णुभक्तं महात्मानं यो गालवमबाधत

聖仙たちは言った。「尊きスータよ、プラーナの教えを説く者の中で最勝なる方よ――ヴィシュヌの帰依者にして大いなる魂のガーラヴァを悩ませた、その羅刹とは誰であったのか。」

Verse 2

श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि राक्षसं क्रूरं तं विप्राः शृणुतादरात् । यथा स राक्षसो जातो मुनीनां शापवैभवात्

聖スータは言った。「その残忍なる羅刹を語ろう。ブラーフマナたちよ、敬虔に聴け――その羅刹が、牟尼たちの呪詛の強大な威力によっていかに生じたかを。」

Verse 3

पुरा कैलासशिखरे हालास्ये शिवमंदिरे । चतुर्विशतिसाहस्रा मुनयो ब्रह्मवादिनः

昔、カイラーサの峰にて、ハーラースヤのシヴァの神殿には、二万四千の牟尼がいた。彼らはブラフマン――聖なる真理――を説き明かす者であった。

Verse 4

वसिष्ठात्रिमुखाः सर्वे शिवभक्ता महौजसः । भस्मोद्धूलितसर्वांगास्त्रिपुंड्रांकितमस्तकाः

ヴァシシュタとアトリを先頭に、彼らは皆シヴァの帰依者で、大いなる霊威に輝いていた。全身に聖灰を塗し、額には三本線の印――トリプンダラ――を戴いていた。

Verse 5

रुद्राक्ष मालाभरणाः पंचाक्षरजपे रताः । हालास्यनाथं भूतेशं चंद्रचूडमुमापतिम्

ルドラークシャの数珠を身に着け、五音節の真言のジャパに励みつつ、彼らはハーラースヤの主—ブーテーシャ、月を戴くシヴァ、ウマーの夫君—を礼拝した。

Verse 6

उपासांचक्रिरे मुक्त्यै मधुरापुरवासिनः । कदाचित्तत्र गंधर्वो विश्वावसुसुतो बली

マドゥラーの都の人々は解脱を求めて礼拝を行っていた。ある時そこへ、ヴィシュヴァーヴァスの子である力あるガンダルヴァが来た。

Verse 7

दुर्द्दमोनाम विप्रेंद्रा विटगोष्ठीपरायणः । ललनाशतसंयुक्तो विवस्त्रः सलिलाशये

おお、婆羅門の最勝者よ。彼の名はドゥルッダマ、放縦な遊興に耽っていた。幾百の女たちに囲まれ、水辺の遊び場で裸のまま戯れていた。

Verse 8

चिक्रीड स विवस्त्राभिः साकं युवतिभिर्मुदा । हालास्यनाथतीर्थं तद्वसिष्ठो मुनिभिः सह

そこで彼は、ハーラースヤ・ナータのティールタにおいて、裸の若い女たちと共に喜び戯れていた。その時、ヴァシシュタが諸聖仙とともに来た。

Verse 9

माध्यंदिनं कर्तुमना ययौ शंकरमंदिरात् । तानृषीनवलोक्याथ रामास्ता भयकातराः

正午の儀礼を行おうとして、彼はシャンカラの寺院を出た。だがその女たちは聖仙（リシ）たちを見るや、恐れに胸を乱し、怯えた。

Verse 10

वासांस्याच्छादयामासुर्दुर्द्दमो न तु साहसी । ततो वसिष्ठः कुपितः शशापैनं गत त्रपम्

女たちは急いで衣を覆ったが、ドゥルダマは恥を知らず、少しも自制せずに覆わなかった。そこでヴァシシュタは怒り、彼がすべての慎みを失ったのを見て呪詛した。

Verse 11

वसिष्ठ उवाच । यस्माद्दुर्दम गंधर्व दृष्ट्वास्मांल्लज्जया त्वया । वासो नाच्छादितं शीघ्रं याहि राक्षसतां ततः

ヴァシシュタは言った。「汝、ガンダルヴァのドゥルダマよ、我らを見ながら恥じて速やかに身を覆わなかったゆえ、ここを去り、ラークシャサの身となれ。」

Verse 12

इत्युक्त्वा ता स्त्रियः प्राह वसिष्ठो मुनिपुंगवः । यस्मादाच्छादितं वस्त्रं दृष्ट्वास्मांल्ललनोत्तमाः

そう言い終えると、牟尼の中の最勝者ヴァシシュタはその女たちに告げた。「汝ら、女の中の最上なる者たちよ、我らを見て衣を覆ったゆえに……。」

Verse 13

ततो न युष्माञ्छपिष्यामि गन्छध्वं त्रिदिवं ततः । एवमुक्ता वसिष्ठेन रामाः प्रांजलयस्तदा

「ゆえに汝らを呪わぬ。ここを去り、トリディヴァ、天界へ赴け。」ヴァシシュタにそう告げられ、麗しき女たちはそのとき合掌して立った。

Verse 14

प्रणिपत्य वसिष्ठं तं भक्तिनम्रेण चेतसा । मुनिमंडलमध्ये तं वसिष्ठमिदमब्रुवन्

彼女たちは信愛により心を低くしてヴァシシュタに礼拝し、賢仙たちの輪のただ中で、そのヴァシシュタに次の言葉を申し上げた。

Verse 15

रामा ऊचुः । भगवन्सर्वधर्मज्ञ चतुरानननंदन । दयासिंधोऽवलोक्यास्मान्न कोपं कर्तुमर्हसि

女たちは言った。「おお福徳なる方、あらゆるダルマを知る者よ、四面の梵天の御子よ。慈悲の大海よ——どうか我らを見そなわし、怒りを起こされませぬように。」

Verse 16

पतिरेवहि नारीणां भूषणं परमुच्यते । पतिहीना तु या नारी शतपुत्रापि सा मुने

「まことに、女にとって夫こそが至上の飾りと説かれます。されど夫なき女は、たとえ百人の子を持とうとも、聖仙よ、なお欠けたる者とされます。」

Verse 17

विधवेत्युच्यते लोके तत्स्त्रीणां मरणं स्मृतम् । तत्प्रसादं कुरु मुने पत्यावस्माक मादरात्

「世では彼女を寡婦と呼び、それは女にとって一種の『死』と記憶されます。ゆえに聖仙よ、どうか御慈悲を——我らの夫を思し召して賜れ。」

Verse 19

एकोऽपराधः क्षंतव्यो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । क्षमां कुरु दयासिंधो युष्मच्छिष्येऽत्र दुर्दमे

「真理を観る聖者は、一つの過ちを赦すべきです。慈悲の大海よ、ここにて御弟子ドゥルダマ——御し難き者に——お赦しをお与えください。」

Verse 20

न मे स्याद्वचनं मिथ्या कदाचिदपि सुभ्रुवः । उपायं वः प्रवक्ष्यामि शृणुध्वं श्रद्धया सह

「我が言葉は決して偽りとはならぬ、眉麗しき者たちよ。されど汝らに一つの方途を告げよう。信をもって共に聴け。」

Verse 21

षोडशाब्दावधिः शापो भर्तुर्वो भविता ध्रुवम् । षोडशाब्दावधौ चैष दुर्दमो राक्षसाकृतिः

十六年のあいだ、この呪いは必ずや汝らの夫に及ぶ。さらにその十六年の間、ドゥルダマは羅刹の姿を帯びるであろう。

Verse 22

यदृच्छयाचक्र तीर्थं गमिष्यति सुरांगनाः । आस्ते तत्र महायोगी गालवो विष्णुतत्परः

たまたま、天の乙女たちよ、彼はチャクラティールタへ赴くであろう。そこには大瑜伽行者ガーラヴァが住し、ヴィシュヌに全き帰依を捧げている。

Verse 23

भक्ष्यार्थं तं मुनिं सोऽयं राक्षसोभिगमिष्यति । ततो गालवरक्षार्थं प्रेरितं चक्रमुत्तमम्

その聖仙を食らわんとして、この羅刹は彼に近づく。するとガーラヴァを守護するため、至上の円盤（チャクラ）が放たれ、動き出す。

Verse 24

विष्णुनास्य शिरो रामा हरिष्यति न संशयः । ततः स्वरूपमासाद्य शापान्मुक्तः सुदुर्दमः

ヴィシュヌは彼の首を断つであろう――疑いはない、ラーマたちよ。やがて真の姿を取り戻し、スドゥルダマは呪いから解き放たれる。

Verse 25

पतिर्वस्त्रिदिवं भूयो गंतास्त्यत्र न संशयः । ततस्त्रिदिवमासाद्य दुर्द्दमोऽयं पतिर्हि वः

汝らの夫は再びトリディヴァ、すなわち天界へ赴くであろう――疑いはない。天に至れば、このドゥルダマこそが、以前のごとく汝らの夫となる。

Verse 26

रमयिष्यति सुन्दर्यो युष्मान्सुन्दरवेषभृत् । श्रीसूत उवाच । इत्युक्त्वा तु वसिष्ठस्ता दुर्दमस्य वरांगनाः

「麗しき装いをまとえる彼は、汝ら美しき女たちを歓ばせよう。」聖スータは語った。かく言い終えて、ヴァシシュタはドゥルダマの優れた女たちに向かって…

Verse 27

स्वाश्रमं प्रययौ तूर्णं हालास्येश्वरभक्तिमान् । अथ रामास्तमालिंग्य दुर्द्दमं पतिमातुराः

ハーラースイェーシュヴァラへの信を抱く彼は、急ぎ自らのアーシュラマへと帰った。するとラーマーたちは苦悩に沈み、夫ドゥルダマを抱きしめた。

Verse 28

रुरुदुः शोकसंविग्ना दुःखसागरमध्यगाः प्र । पश्यंतीषु तास्वेव दुर्दमो राक्षसोऽभवत्

彼女らは悲嘆に揺さぶられて泣き、まるで苦しみの大海のただ中に沈むかのようであった。見つめるその眼前で、ドゥルダマは羅刹となった。

Verse 29

महादंष्ट्रो महाकायो रक्तश्मश्रुशिरोरुहः । तं दृष्ट्वा भयसंविग्ना जग्मू रामास्त्रिविष्टपम्

巨大な牙と大いなる身、赤き髭と髪を備えていた。彼を見てラーマーたちは恐怖に震え、トリヴィシュタパ（天界）へと赴いた。

Verse 30

ततो राक्षसवेषोऽयं दुर्दमो भैरवाकृतिः । भक्षयन्प्राणिनः सर्वान्देशाद्देशं वनाद्वनम्

それより後、ドゥルダマは羅刹の姿をまとい、バイラヴァにも似た恐るべき相となって、あらゆる生きものを喰らい、国から国へ、森から森へとさまよい歩いた。

Verse 31

भ्रमन्न निलवेगोऽसौ धर्मतीर्थं ततो ययौ । एवं षोडशवर्षाणि भ्रमतोऽस्य ययुस्तदा

かくしてニールァヴェーガは落ち着きなく彷徨い、ダルマティールタへと赴いた。こうして遍歴するうちに、彼には十六年が過ぎ去った。

Verse 32

ततस्तु षोडशाब्दांते राक्षसोयं मुनीश्वराः । भक्षितुं गालवमुनिं धर्मतीर्थनिवासिनम्

そして十六年の終わりに、ああ最上の聖仙たちよ、この羅刹はダルマティールタに住む牟尼ガーラヴァを喰らわんとして出立した。

Verse 33

उपाद्रवद्वायुवेगः सचास्तौषीज्जनार्दनम् । गालवेन स्तुतो विष्णुस्तदा चक्रमचोदयत्

ヴァーユヴェーガは襲いかからんと突進し、ジャナールダナを讃えた。そのときガーラヴァに讃嘆されたヴィシュヌは、円盤（チャクラ）を回転させた。

Verse 34

रक्षितुं गाल वमुनिं राक्षसेन प्रपीडितम् । अथागत्य हरेश्चक्रं राक्षसस्य शिरोऽहरत्

羅刹に苦しめられる牟尼ガーラヴァを守るため、ハリの円盤が飛来し、羅刹の首を斬り落とした。

Verse 35

ततोऽयं राक्षसं देहं त्यक्त्वा दिव्यकलेवरः । विमानवरमारुह्य दुर्दमः पुष्पवर्षितः

それから彼は羅刹の身を捨て、天なる妙身を得た。ドゥルダマは最上のヴィマーナに乗り、花の雨を浴びた。

Verse 36

प्रांजलिः प्रणतो भूत्वा ववन्दे तं सुदर्शनम् । तुष्टाव श्रुतिरम्याभिर्वाग्भिरग्र्याभिरादरात्

合掌して深く礼拝し、彼はその荘厳なるスダルシャナに敬礼した。さらに敬虔の心をもって、耳に麗しい高雅な言葉で讃嘆した。

Verse 37

दुर्दम उवाच । सुदर्शन नमस्तेऽस्तु विष्णुहस्तैकभूषण । नमस्तेऽसुरसंहर्त्रे सहस्रादित्यतेजसे

ドゥルダマは言った。「スダルシャナよ、汝に礼拝あれ。ヴィシュヌの御手を飾るただ一つの宝よ。阿修羅を滅する者、千の太陽のごとく輝く者よ、汝に礼拝あれ。」

Verse 38

कृपालेशेन भवतस्त्यक्त्वाहं राक्षसीं तनुम् । स्वरूपमभजं विष्णोश्चक्रायुध नमोऽस्तु ते

「あなたの慈悲のほんの一滴によって、私は羅刹の身を捨て、正しき本性を取り戻しました。ヴィシュヌの円盤の武器（チャクラーyudha）よ、汝に礼拝あれ。」

Verse 39

अनुजानीहि मां गन्तुं त्रिदिवं विष्णुवल्लभ । भार्या मे परिशोचंति विरहातुरचेतसः

「ヴィシュヌに愛されし御方よ、私が天界へ赴くことをお許しください。別離に心乱れた妻たちが、私を思って嘆き悲しんでおります。」

Verse 40

त्वन्मनस्को भविष्यामि यावज्जीवं यथाह्यहम् । तथा कृपां कुरुष्व त्वं मयि चक्र नमोऽस्तु ते

「命ある限り、我が心はただあなたにのみ向けられましょう。ゆえに私に慈悲を垂れてください、円盤よ。汝に礼拝あれ。」

Verse 41

एवं स्तुतं विष्णुचक्रं दुर्दमेन सभक्तिकम् । अनुजग्राह सहसा तथास्त्विति मुनीश्वराः

ドゥルダマが信愛をもって讃嘆すると、ヴィシュヌの円盤（チャクラ）はただちに恩寵を示し、「そのとおりになれ」と告げた、ああ最上の聖仙よ。

Verse 42

चक्रायुधाभ्यनुज्ञातो दुर्दमो गालवं मुनिम् । प्रणम्य तेनानुज्ञातो गन्धर्वस्त्रिदिवं ययौ

チャクラーyudhaの許しを得たドゥルダマは、聖仙ガーラヴァに礼拝し、さらにその許可も受けて、そのガンダルヴァはトリディヴァ（天界）へ赴いた。

Verse 43

दुर्दमे तु गते स्वर्गं गालवो मुनिपुंगवः । स चक्रं प्रार्थयामास विष्ण्वायुधमनुत्तमम्

ドゥルダマが天に去ると、聖仙の中の雄牛たるガーラヴァは、ヴィシュヌの無上の武器である神聖なる円盤に願いを捧げた。

Verse 44

चक्रायुध नमामि त्वां महासुरविमर्द्दन । देवीपट्टण पर्यंते धर्मतीर्थे ह्यनुत्तमे

おおチャクラーyudhaよ、汝に礼拝する、偉大なるアスラを打ち砕く者よ。デーヴィーパッタナの境に至るまで、この無上のダルマの聖なる渡しに留まり給え。

Verse 45

सन्निधानं कुरुष्व त्वं सर्वपापविनाशनम् । त्वत्सन्निधानात्सर्वेषां स्नातानां पापिनामिह

ここに御臨在をお立てください、あらゆる罪を滅する御方よ。あなたの御臨在によって、この地で沐浴する罪ある者たちさえ、その過ちより解き放たれます。

Verse 46

पापनाशं कुरुष्व त्वं मोक्षं च कुरु शाश्वतम् । चक्रतीर्थमिति ख्यातिं लोकस्य परिकल्पय

汝よ、罪を滅し、また永遠のモークシャを授けよ。さらにこの地を人々の間に「チャクラティールタ」として名高からしめよ。

Verse 47

त्वत्सन्निधानादत्रत्यमुनीनां भयनाशनम् । इतः परं भवत्वार्य चक्रायुध नमोऽस्तु ते

汝の御臨在により、ここに住まう聖仙たちの恐れが滅せられますように。今より、気高きチャクラーyudhaよ、かくあれ—汝に敬礼。

Verse 48

भूतप्रेतपिशाचेभ्यो भयं मा भवतु प्रभो । इति संप्रार्थितं चक्रं गालवेन मुनीश्वराः

「主よ、ブータ・プレータ・ピシャーチャらよりの恐れが、われらに起こりませんように。」かくしてガーラヴァは、尊き円盤に切に祈り願った、ああ賢仙の最たる者よ。

Verse 49

तथैवा स्त्विति सम्भाष्य तस्मिंस्तीर्थे तिरोहितम् । श्रीसूत उवाच । एवं वः कथितो विप्रा राक्षसस्स भवो मया

「しかり」と告げて、それはそのティールタにおいて姿を消した。聖スータは言った。「かくして、ブラーフマナたちよ、わたしはそのラークシャサの起源を汝らに語ったのである。」

Verse 50

माहात्म्यं चक्र तीर्थस्य कथितं च मलापहम् । यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवो भुवि

穢れを除くチャクラティールタの大いなる功徳は語り終えられた。これを聞くなら、地上の人はあらゆる罪より解き放たれる。

Verse 51

ऋषय ऊचुः । व्यासशिष्य महाप्राज्ञ सूत पौराणिकोत्तम । आरभ्य दर्भशयनमादेवीपत्तनावधि

聖仙たちは言った。「おおスータよ、ヴィヤーサの弟子にして大智の人、プラーナの語り部の中で最勝なる者よ。ダルバシャヤナより始め、デーヴィーパッタナに至るまでの聖なる物語を語り給え。」

Verse 52

बहुव्यायामसंयुक्तं चक्रतीर्थमनुत्तमम् । ययौ विच्छिन्नतां मध्ये कथं कथय सांप्रतम्

「大いなる精進に結びつく無上のチャクラティールタは、いかにしてその途中で断たれることとなったのか。今ここに語り給え。」

Verse 53

एनं मनसि तिष्ठन्तं संशयं छेत्तुमर्हसि । श्रीसूत उवाच । पुरा हि पर्वताः सर्वे जातपक्षा मनोजवाः

「我らの心に留まるこの疑いを、断ち切ってくだされ。」シュリー・スータは語った。「いにしえ、まことにすべての山々は翼を得て、思念の速さで動いたのである。」

Verse 54

पर्यंतपर्वतै सार्द्धं चेरुराकाशमार्गगाः । नगरेषु च राष्ट्रेषु ग्रामेषु च वनेषु च

周囲の山並みを伴い、彼らは天空の道をさまよった――都と国土の上を、村里の上を、そして森の上をも。

Verse 55

आप्लुत्याप्लुत्य तिष्ठंति पर्वताः सर्वतो भुवि । आक्रम्याक्रम्य तिष्ठंति यत्रयत्र महीधराः

幾度も跳びはねて、山々は大地の至る所に立ち止まった。幾度も踏みしめて、地を支える者たちは、望むところに安らかに留まった。

Verse 56

तत्रतत्र नरा गावस्तथान्ये प्राणिसंचयाः । मरणं सहसा प्रापुः पीड्यमाना महीधरैः

あちらこちらで、人々や牛、その他の生きものの群れが、山々に押し潰され苦しめられて、たちまち死を迎えた。

Verse 57

ब्राह्मणादिषु वर्णेषु नष्टेषु समनन्तरम् । यज्ञाद्यभावात्सहसा देवता व्यसनं ययुः

ブラーフマナに始まる諸ヴァルナが滅びるやいなや、ヤジュニャ（祭祀）とそれに伴う儀礼が絶えたため、神々はたちまち苦難に陥った。

Verse 58

तत इन्द्रो महाक्रुद्धो वज्रमादाय वेगवान् । चिच्छेद सहसा पक्षान्पर्वतानां तरस्विनाम्

そのときインドラは大いに憤り、迅速にヴァジュラを取り、たちまち力ある山々の翼を断ち切った。

Verse 59

छिद्यमानच्छदाः सर्वे वासवेन महीधराः । अनन्यशरणा भूत्वा समुद्रं प्राविशन्भयात्

ヴァーサヴァ（インドラ）に翼を切り落とされつつ、山々は他に頼るところなく、恐れのあまり海へと入っていった。

Verse 60

अचलेषु च सर्वेषु पतत्सु लवणार्णवे । निपेतुरर्णवभ्रांत्या चक्रतीर्थेपि केचन

そしてすべての山が塩の大海へ落ちていくとき、あるものは海と取り違えて、チャクラティールタ（Cakratīrtha）にさえ落ちた。

Verse 61

पतितैः पर्वतैस्तैस्तु मध्यतः पूरितोदरम् । चक्रतीर्थं महापुण्यं मध्ये विच्छेदमाययौ

しかし、落ちたそれらの山々によって中央の窪みは満たされた。かくして至上の功徳をもつチャクラ・ティールタは、その中ほどに裂け目を生じた。

Verse 62

यदृच्छया महाशैलाः पार्श्वयोस्तत्र नापतन् । अतो वै दर्भशयने तथा देवीपुरेऽपि च

幸いなことに、巨大な岩々はそこでは両側には落ちなかった。ゆえにダルバシャヤナにおいても、またデーヴィープラにおいても、この事は記憶され示されている。

Verse 63

विच्छिन्नमध्यं तद्द्वेधा विभक्तमिव दृश्यते । मध्यतः पतितैः शैलैश्चक्रतीर्थं स्थलीकृतम्

その中ほどは断たれて、まるで二つに分かれたかのように見える。さらに中央へ落ちた岩々によって、チャクラ・ティールタは堅い陸地となった。

Verse 64

श्रीसूत उवाच । युष्माकमेवं कथितं मुनीन्द्रा यन्मध्यतस्तीर्थमिदं स्थली कृतम् । यथा महीध्राः सहसा बिडौजसा विच्छिन्नपक्षा इह पेतुरुन्नताः

聖スータは言った。「賢者たちの主よ、あなたがたはこのティールタが中央で陸地となった次第を、かく語られた。すなわち、翼を大いなる力ある者に断たれた高き山々が、ここに一挙に落ちたのである。」